Tuyên bố về một “bước tiến mang tính lịch sử” hướng tới hòa bình cho dải Gaza từ Tổng thống Mỹ Donald Trump nhanh chóng vấp phải thực tế khốc liệt tại Trung Đông. Dù Washington khẳng định Tel Aviv “rất hài lòng” với kế hoạch 15 điểm do Hội đồng Hòa bình bảo trợ, chính quyền Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã thẳng thừng bác bỏ lộ trình này. Sự từ chối quyết liệt kéo theo các đợt không kích dữ dội lập tức phơi bày rạn nứt sâu sắc về điều kiện giải giáp Hamas, trình tự rút quân của Israel và những tính toán chính trị đầy tàn nhẫn trước kỳ bầu cử then chốt tại Israel.
Tuyên bố về một “bước tiến mang tính lịch sử” trên con đường tìm kiếm hòa bình cho dải Gaza của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhanh chóng vấp phải thực tế phức tạp tại Trung Đông. Dù ông Donald Trump từng khẳng định Israel “rất hài lòng” với kế hoạch do Mỹ bảo trợ sau khi Hội đồng Hòa bình đạt được thỏa thuận đặt giáo hạ khí giới với Hamas, chính quyền của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã thẳng thừng bác bỏ lộ trình 15 điểm này.
Sự từ chối quyết liệt từ phía Tel Aviv, kéo theo các đợt không kích đẫm máu ngay sau đó, đã phơi bày những rạn nứt sâu sắc về điều kiện giải giáp, trình tự rút quân và những tính toán chính trị nội bộ trước kỳ bầu cử tại Israel.
Nhượng bộ lịch sử của Hamas và những điều kiện đi kèm
Theo đề xuất hòa bình từ phía Tổng thống Donald Trump, đại diện Hội đồng Hòa bình cho biết Hamas và các nhóm vũ trang khác sẽ hạ vũ khí. Đây được đánh giá là một sự chuyển biến vô cùng lớn từ phía lực lượng này.
Phó Giáo sư khoa học chính trị Mkhaimar Abusada thuộc Đại học Al-Azhar tại Gaza, hiện đang làm việc ở Cairo, nhận định:
“Về cơ bản, trong 10 tháng qua, họ đã kiềm chế hoặc từ chối chính bản chất của ý tưởng tự tước khí giới.”
“Giờ đây, việc công khai đồng ý tước khí giới và chuyển giao toàn bộ vũ khí hạng nặng lẫn vũ khí hạng nhẹ cho Ủy ban Palestine về Quản lý Gaza [NCAG] — theo tôi đó là một bước phát triển rất lớn.” ông Abusada nói.
Tuy nhiên, sự nhượng bộ của Hamas không đi kèm với điều kiện tiên quyết đơn giản. Nhóm vũ trang tuyên bố vũ khí của họ sẽ được lưu trữ và giám sát bởi Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza (NCAG) — một tổ chức kỹ trị Palestine mới thành lập được Mỹ và Hội đồng Hòa bình hậu thuẫn để điều hành Gaza. Hiện tại, NCAG vẫn chưa được Israel cho phép tiến vào dải Gaza và phải điều hành các công việc từ thủ đô Cairo của Ai Cập.
Một bản thảo đề xuất được truyền thông đăng tải nêu rõ các điều khoản thỏa thuận:
“Quá trình kiểm kê và lưu trữ vũ khí hạng nặng, các cơ sở sản xuất quân sự, kho vũ khí và hệ thống đường hầm sẽ bắt đầu … Quá trình này gắn liền với việc Israel rút quân theo giai đoạn khỏi các khu vực kiểm soát ở Gaza và việc kiểm kê vũ khí do các lực lượng dân quân vũ trang nắm giữ theo mục 10 của kế hoạch này.”
Hamas nhấn mạnh họ chỉ bàn giao vũ khí nếu Israel dừng hoàn toàn các cuộc tấn công và rút quân về "Đường Vàng" (Yellow Line) — ranh giới lãnh thổ ban đầu bên trong Gaza do Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) kiểm soát theo thỏa thuận ngừng bắn tháng 10 năm 2025. Trên thực tế, trong những tháng gần đây, quân đội Israel đã liên tục lấn sâu hơn vào khu vực do Hamas kiểm soát, mở rộng diện tích kiểm soát từ hơn 50% vào tháng 10 lên hơn 60%, thậm chí Thủ tướng Netanyahu từng ra lệnh đẩy mạnh con số này lên 70%.
Về vấn đề vũ khí cá nhân, bản thảo đề xuất quy định:
“Vũ khí cá nhân ở Gaza sẽ tuân theo các quy định của pháp luật Palestine có liên quan. Ủy ban Quốc gia, với tư cách là cơ quan chuyển tiếp tại Gaza, sẽ là cơ quan duy nhất đăng ký vũ khí, cấp và thu hồi giấy phép, đồng thời thực thi pháp luật, bao gồm cả thông qua việc tái hòa nhập và hỗ trợ xã hội.”
Đánh giá về số lượng vũ khí nhẹ còn tồn đọng, ông Mkhaimar Abusada cho rằng việc thu hồi hoàn toàn là thách thức khổng lồ nhưng không đe dọa trực tiếp đến an ninh Israel:
“Tôi nghĩ phía Israel đang nói rằng có khoảng 50.000 đến 60.000 khẩu vũ khí nhẹ vẫn còn ở Gaza, nằm trong tay Hamas, các phe phái Palestine khác, cũng như trong tay các gia đình và dòng họ ở Gaza.”
“Tôi nghĩ việc gõ cửa từng nhà để thu gom toàn bộ số vũ khí nhẹ đó không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Nhưng hãy đối mặt với thực tế rằng đây là vũ khí nhẹ, tôi không nghĩ chúng gây ra bất kỳ mối đe dọa nào cho phía Israel hay thậm chí cho các cộng đồng giáp ranh với Gaza,” ông Abusada nói.
Ngoài ra, Tiến sĩ Abusada khẳng định đây không phải một thỏa thuận hoàn toàn mới:
Đây là việc thực thi giai đoạn hai trong kế hoạch của Tổng thống Donald Trump, về cơ bản đã được ký kết vào tháng 10 năm 2025,” ông Abusada nói thêm.
Vai trò và phản ứng từ Hội đồng Hòa bình
Các thành viên cấp cao của Hội đồng Hòa bình, bao gồm Đại diện Cấp cao về Gaza Nickolay Mladenov, đã đến làm việc tại Israel và hối thúc chính quyền Netanyahu thực hiện trách nhiệm đối với tiến trình hòa bình. Ông Nickolay Mladenov liên tục đưa ra những tuyên bố mang tính chỉ trích ngầm đối với chiến dịch quân sự của Israel.
Ngay sau tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, ông Nickolay Mladenov phát biểu:
Những gì thỏa thuận tuyên bố là quan trọng. Những gì xảy ra tiếp theo còn quan trọng hơn. Việc triển khai và xác minh phải mang tính thực tế. Việc rút quân phải diễn ra song hành và đồng bộ với quá trình giải giáp,” ông Mladenov nói.
Trước những bất đồng về trình tự thực hiện, Hội đồng Hòa bình sau cuộc họp với phía Israel đã đưa ra thông cáo làm rõ:
“Trái ngược với các báo cáo không chính xác, chúng tôi lưu ý rằng việc rút quân của IDF ra ngoài Đường Vàng sẽ chỉ diễn ra sau khi quá trình giải giáp hoàn tất, đúng như Hamas đã cam kết với các bên trung gian. Điều này áp dụng cho cả vũ khí nhẹ, vũ khí hạng nặng và các đường hầm.”
Lý do Israel kiên quyết bác bỏ thỏa thuận
Bất chấp áp lực quốc tế, Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định trước cuộc họp nội các rằng kế hoạch 15 điểm là “không thể chấp nhận được”.
Ông Benjamin Netanyahu phát biểu:
“Họ có những ý tưởng, một số điều chúng tôi có thể chấp nhận và một số điều là không thể chấp nhận. Israel từ chối kế hoạch 15 điểm.”
“Quân đội Israel sẽ không thực hiện bất kỳ sự rút quân nào cho đến khi Hamas thực sự bị tước khí giới và sẽ tiếp tục ngăn chặn các mối đe dọa đối với lực lượng và công dân của chúng tôi,” ông Netanyahu nói.
Các chuyên gia phân tích quân sự Israel lo ngại việc cho phép Hamas lưu giữ hoặc giám sát vũ khí nội địa sẽ để lại hiểm họa khôn lường. Đại tá Chuẩn tướng Yossi Kuperwasser, cựu quan chức IDF kiêm Giám đốc Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem, chia sẻ:
“Việc để Hamas giữ khả năng tái vũ trang trong vòng vài phút là vô cùng nguy hiểm vì rốt cuộc Hamas vẫn không thay đổi,” ông Kuperwasser nói.
Ông Yossi Kuperwasser chỉ ra thiếu sót cốt lõi của thỏa thuận mới:
“Có một điểm bị bỏ sót trong các điều khoản của thỏa thuận mới này. Điều khoản đầu tiên của kế hoạch 20 điểm tháng 10 năm 2025 là Gaza phải được loại bỏ tư tưởng cực đoan.”
“Ở đây không có đề cập nào đến việc loại bỏ tư tưởng cực đoan. Vì vậy, chúng ta bị bỏ lại với một Hamas cực đoan nắm quyền điều hành Gaza và vẫn còn rất mạnh mẽ, có khả năng tái vũ trang.”
“Nếu chúng ta rút khỏi Gaza trong những điều kiện này, Hamas sẽ lại xuất hiện ngay trước hiên nhà của chính những ngôi làng và cộng đồng mà họ đã tấn công vào ngày 07 tháng 10,” ông Kuperwasser nhận định.
Đánh giá về kho vũ khí còn lại của Hamas khi cuộc chiến tiến sát mốc 3 năm, Chuẩn tướng Kuperwasser cho biết thông tin chi tiết không được công khai
Mặc dù Hamas tuyên bố giải tán chính phủ khẩn cấp để giao quyền cho NCAG, phía Israel coi đây chỉ là hành động mang tính biểu tượng nhằm che đậy việc lực lượng này vẫn duy trì các quan chức chủ chốt trong bộ máy hành chính Gaza. Sự bất đồng về trình tự — Hamas muốn Israel rút quân trước khi tước khí giới, còn Israel yêu cầu giải giáp hoàn toàn trước khi rút quân — càng làm bế tắc thêm sâu sắc, dù bài đăng của ông Donald Trump trên Truth Social từng nêu "khi việc giải giáp hoàn tất, lực lượng Israel sẽ rút quân".
Từ khi thỏa thuận tạm dừng giao tranh được công bố vào tháng 10 năm 2025, cơ quan y tế Palestine báo cáo đã có hơn 1.200 người thiệt mạng trong các đợt không kích của Israel, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em, đẩy người dân Gaza vào sự tuyệt vọng sâu sắc.
Thái độ của Mỹ và bài toán bầu cử tại Israel
Mặc dù Israel phản đối gay gắt lộ trình hòa bình do Mỹ hậu thuẫn, chính quyền Washington tỏ ra không mấy bất ngờ. Một quan chức cấp cao của Mỹ tiết lộ với Axios rằng Tòa Bạch Ốc "không thấy phiền lòng" trước tuyên bố của ông Netanyahu và coi đó là một phần của chiến dịch bầu cử đang diễn ra tại Israel.
Vị quan chức Mỹ này nêu rõ:
“Chúng tôi hiểu các nhu cầu chính trị của Bibi. Chúng tôi không gặp vấn đề gì với điều đó miễn là ông ấy tiếp tục làm những gì chúng tôi yêu cầu — đặc biệt là liên quan đến việc kiềm chế các cuộc tấn công ở Gaza.”
Yếu tố chính trị nội bộ Israel đang đóng vai trò then chốt khi cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào ngày 27 tháng 10. Các chuyên gia chính trị và quân sự quốc tế hiện nhận định khó có bước tiến lớn nào trước thời điểm này.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
