Gần một triệu người Úc được ước tính đủ điều kiện tham gia chương trình tầm soát ung thư phổi miễn phí, nhưng sau năm đầu tiên mới có khoảng 100.000 người thực hiện. Điều đáng chú ý là những người được phát hiện bệnh đều chưa có dấu hiệu hoặc triệu chứng nghi ngờ ung thư phổi khi tham gia chương trình.
Chương trình Tầm soát Ung thư Phổi Toàn quốc bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, cung cấp dịch vụ chụp CT phổi liều thấp miễn phí cho những người có nguy cơ cao.
Nghiên cứu của Daffodil Centre ước tính gần 931.000 người có thể đáp ứng các tiêu chí về độ tuổi và tiền sử hút thuốc trong năm năm đầu tiên của chương trình. Tuy nhiên, số người thực sự tham gia vẫn còn tương đối thấp.
Theo số liệu của Chính phủ Úc, gần 100.000 người đã được tầm soát trong năm đầu tiên và hơn 230 ca ung thư phổi nguyên phát được phát hiện. Một báo cáo của ABC vào cuối tháng 8 năm 2026 cho biết chương trình đến nay đã phát hiện gần 400 trường hợp ung thư phổi.
Điều đáng chú ý là những người được phát hiện bệnh đều chưa có dấu hiệu hoặc triệu chứng nghi ngờ ung thư phổi khi tham gia chương trình.
Ai đủ điều kiện được tầm soát miễn phí?
Không phải tất cả những người đang hoặc từng hút thuốc đều tự động đủ điều kiện.
Bạn có thể tham gia chương trình nếu đáp ứng tất cả các tiêu chí sau:
- Từ 50 đến 70 tuổi.
- Hiện không có dấu hiệu hoặc triệu chứng nghi ngờ ung thư phổi.
- Hiện vẫn hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 10 năm qua.
- Có tiền sử hút thuốc lá ít nhất 30 “pack-years”.
“Pack-year” là đơn vị dùng để ước tính tổng lượng thuốc lá một người đã hút trong đời.
Con số này được tính bằng cách lấy số gói thuốc hút trung bình mỗi ngày nhân với số năm hút thuốc. Một gói được quy ước là 20 điếu.
Ví dụ:
- Hút một gói mỗi ngày trong 30 năm tương đương 30 pack-years.
- Hút hai gói mỗi ngày trong 15 năm cũng tương đương 30 pack-years.
- Hút nửa gói mỗi ngày trong 60 năm cũng tương đương 30 pack-years.
Nếu một người hút 10 điếu mỗi ngày trong 30 năm, tiền sử hút thuốc của họ tương đương 15 pack-years và chưa đạt ngưỡng 30 pack-years.Người tham gia không bắt buộc phải bỏ thuốc mới được tầm soát.
Việc tính toán có thể phức tạp nếu số lượng thuốc hút thay đổi theo từng giai đoạn. Người không nhớ chính xác vẫn nên trao đổi với GP hoặc nhân viên y tế. Họ có thể giúp ước tính dựa trên tiền sử hút thuốc và sử dụng đánh giá chuyên môn để xác định người đó có đủ điều kiện hay không.
Làm thế nào để đăng ký tầm soát?
Chương trình không tự động gửi thư mời như chương trình tầm soát ung thư ruột.
Bước đầu tiên là đặt hẹn với GP hoặc một nhân viên y tế đủ thẩm quyền để kiểm tra xem người đó có triệu chứng nghi ngờ ung thư phổi hay có phù hợp để chụp CT hay không.
Nếu đủ điều kiện và quyết định tham gia, người đó sẽ được cấp giấy yêu cầu chụp CT phổi liều thấp tại một cơ sở chẩn đoán hình ảnh có cung cấp dịch vụ này.
Các lần chụp CT phổi liều thấp thuộc chương trình được Medicare quy định phải bulk bill. Tuy nhiên, cuộc hẹn ban đầu với GP hoặc nhân viên y tế để đánh giá điều kiện và cấp giấy yêu cầu chụp CT có thể không hoàn toàn miễn phí. Nếu phòng khám không bulk bill, người bệnh có thể phải trả phí chênh lệch.
Việc khám chuyên khoa, làm thêm xét nghiệm hoặc điều trị sau đó, nếu cần, cũng không nhất thiết hoàn toàn miễn phí và sẽ phụ thuộc vào Medicare cũng như cơ sở y tế cung cấp dịch vụ.
Điều gì xảy ra sau khi chụp CT?
Bác sĩ X-quang sẽ xem hình ảnh và gửi kết quả cho nhân viên y tế đã cấp giấy yêu cầu chụp.
Kết quả cũng được ghi nhận trong National Cancer Screening Register. Cơ quan này sẽ gửi thư hoặc email cho người tham gia để thông báo bước tiếp theo.
Nếu không có phát hiện đáng lo ngại, người tham gia thường được mời chụp lại sau hai năm.
Nếu phát hiện một nốt nhỏ hoặc thay đổi trong phổi, người tham gia có thể được yêu cầu chụp lại sau 3, 6 hoặc 12 tháng, hoặc được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra thêm.
Tầm soát cũng có thể phát hiện những bất thường không liên quan đến ung thư phổi. Khi đó, nhân viên y tế sẽ giải thích liệu có cần kiểm tra thêm hay không.
Có triệu chứng thì không nên chờ tầm soát
Chương trình chỉ dành cho người có nguy cơ cao nhưng chưa có triệu chứng nghi ngờ ung thư phổi.
Nếu đã xuất hiện triệu chứng, bạn cần gặp GP để được kiểm tra và chẩn đoán, thay vì yêu cầu tham gia chương trình tầm soát.
Những dấu hiệu cần lưu ý có thể bao gồm:
- Ho kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn.
- Ho ra máu.
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Khàn tiếng.
- Sụt cân hoặc chán ăn không rõ nguyên nhân.
- Thường xuyên bị nhiễm trùng ngực.
- Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân.
Những triệu chứng này có thể do nhiều tình trạng khác gây ra và không đồng nghĩa một người chắc chắn mắc ung thư. Tuy nhiên, người bệnh không nên trì hoãn việc kiểm tra.
Thông tin chi tiết được đăng trên trang Chương trình Tầm soát Ung thư Phổi Toàn quốc của Chính phủ Úc.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
