Watch FIFA World Cup 2026™

LIVE, FREE and EXCLUSIVE

Ostrelia i talem se Nakamal Akrimen i wan 'transformational breakthrough' long Pasifik

JOTHAM NAPAT AUSTRALIA VISIT
Prae Minista blong Vanuatu Jotham Napat mo Prae Minista blong Ostrelia Anthony Albanese i saenem Nakamal Akrimen long wan Ostrelia–Vanuatu Lida Mitin long Palamen Haos long Kanbera long Mande, Jun namba 29, 2026. (AAP Image/Lukas Coch) NO ARCHIVING Source: AAP / LUKAS COCH/AAPIMAGE

Ostrelia mo Vanuatu i bin saenem wan akrimen blong faef handred milian dola – hemia hemi fes taem blong tufala kantri blong saenem wan akrimen olsem. Hemi putum Ostrelia long wan ples we oli stap nambawan patna blong sekuriti blong Vanuatu, be hemi moa deadwan bitim fasin blong hem we Prae Minista blong Ostrelia i bin hopse bae i save kam. Jaena i talem se oli stap wari long akrimen ia olsem se hemi blong lukaot ol samting blong Jaena nomo, mo oli talemaot wan woning long Ostrelia agensem fasin blong pleiplei long ol “geopolitical games”.


Published

By Rayane Tamer, Angelica Waite

Presented by Jarrod Landells

Source: SBS




Share this with family and friends


Ostrelia mo Vanuatu i bin saenem wan akrimen blong faef handred milian dola – hemia hemi fes taem blong tufala kantri blong saenem wan akrimen olsem. Hemi putum Ostrelia long wan ples we oli stap nambawan patna blong sekuriti blong Vanuatu, be hemi moa deadwan bitim fasin blong hem we Prae Minista blong Ostrelia i bin hopse bae i save kam. Jaena i talem se oli stap wari long akrimen ia olsem se hemi blong lukaot ol samting blong Jaena nomo, mo oli talemaot wan woning long Ostrelia agensem fasin blong pleiplei long ol “geopolitical games”.


Prae Minista Anthony Albanese mo Prae Minista blong Vanuatu, Jotham Napat i stap sekhan bifo tufala i bin saenem wan akrimen blong faef handred milian dola.

Nakamal Akrimen i stap saen finis naoia, klosap long ten manis afta Mista Napat i bin pulumaot Vanuatu long wan seremoni blong saenem hem.

Long taem ia, hemi bin talemaot ol tingting blong olgeta long saed blong janis we akrimen i save bakaremap independens blong Vanuatu mo mekem hatwok blong ol nara kantri blong odeinem long Vanuatu, olsem Jaena.

Be naoia, Prae Minista blong Vanuatu i bin talem se akriment ia i olsem wan vison we tufala i sarem blong wan Pasifik rijon we i kat pis mo sapot insaed long hem mo olsem se janis blong sarem ol risos mo mani i save kam antap.

"Ostrelia mo Vanuatu ia tufala i stap olsem klosap neba nomo, patna we tufala i trastem tufala mo tufala fren oltaem. Long mitin ia tete, mifala i bin bildim moa stron bakagen fasin we mifala i bin komitim blong mekem moa stron bakagen evri samting blong patnasip blong tufala kantri blong mifala."

Prae Minista Albanese tu i talem se akrimen i wan samting we tufala kantri tugeta i save winim hem.

"Bitim ol nara kaen samting, hemi wan samting we i stap long wan patnasip blong tufala kantri we tufala i semak nomo long stej blong saenem hem. Mifala i bin finisim wan stret akrimen we i save holem taet sekuriti blong yumi mo blong mifala mo blong yufala, mo independens blong yumi. Mo tu i save sapotem ol intres blong yumi long saed blong wan sef rijon, we i kat sapot mo yumi save leftemap mani mo risos blong yumi, long plesia we yumitu i kolem hom."

Akrimen ia i putum Ostrelia i stap long ples blong kivim nambawan sapot long saed blong eid mo polis long Vanuatu.

Tu i kat wan samting insaed long hem we hemi mekem se Vanuatu i mas toktok wetem Ostrelia long taem we oli stap tingbaot lukim wan nara kantri blong helpem olgeta long saed blong ol importen samting blong bildim kantri, be hemi nokat wan pawa insaed long hem blong Ostrelia i save stopem hemia. Pawa ia i wan samting we Ostrelia i bin wantem blong putum insaed long akrimen ia.

Mista Napat i bin talem se Vanuatu i bin disaedem blong stopem eni nara kantri blong bildim wan stamba blong ami o wan nara kaen samting olsem hemia long kraon blong Vanuatu.

"Mifala olgeta olsem wan nesen, wan kantri, mifala i bin pasem wan ak long palemen blong stopem ol nara kantri blong karem ol kaen samting blong ami blong kam insaed ol importen samting blong bildim kantri blong mifala."

Foren Minista Penny Wong i bin toktok wetem ABC Nius Brekfas, hemi bin talem se akrimen ia i wan “transformational breakthrough” long saed blong relesensip bitwin long Ostrelia mo Pasifik rijon ia.

"Moa kaen olsem hemia bae i kam. Moa bae i kam fromse mifala i stap redi blong toktok mo lisen long olgeta raon long Pasifik mo tu blong putum ol kaen wok ia long saed blong relesensip mo ol prokram insaed long ol stret samting long fiuja"

Olsem se akrimen ia i bin daonem sam samting insaed long hem we Ostrelia i bin wantem blong putum insaed long hem, olsem se fasin blong jalenjem Jaena long rijon ia, Mis Wong i bin talem se hemi mekem ples blong Ostrelia long rijon ia i stap moa stron naoia.

"Yumi stap oltaem long wan taem blong strakel long Pasifik, wan samting blong oltaem blong traem putum efek blong yu wan bae i kam moa stron insaed long rijon ia. Mifala i stap klad tumas from afta long plante blong ol toktok blong disaedem hem, mifala i bin saenem akrimen ia yestedei bitwin long tufala prae minista we hemi mekem sua se Ostrelia i save stap long nambawan patna blong Vanuatu long saed blong ekonomi, sekuriti mo divelopmen."

Samfala ol kleva long saed blong foren polisi i talem se akrimen ia tu i kat wan janis blong leftemap abiliti blong Ostrelia blong helpem ol samting blong ekonomi blong olgeta bae i kam antap long rijon ia.

Tufala kantri ia i bin akri blong helpem koneksen bitwin long olgeta long praevet sekta wetem wan promes blong Ostrelia blong sapotem ol lokal leba maket long Vanuatu wetem ol trening mo blong helpem Vanuatu long saed blong wok long dijital ekonomi.

Daerekta blong Lowy Insititu Pasifik Aelan Prokram, Oliver Nobetau i talem se pat ia blong akrimen i save sapotem abiliti blong Ostrelia blong fesem ol samting blong ekonomi blong Jaena insaed long rijon ia.

"Wan samting ia we yu no save luk oltaem insaed long kaen akrimen ia hemi wan stronfala toktok tu blong helpem olgeta insaed long praevet sekta ia blong leftemap ekonomi blong Vanuatu. Mo hemia i wan samting we Ostrelia i bin kasem blong mekem sua se Ostrelia i kat wan vois long saed blong ol samting blong olgeta long Vanuatu long saed blong odeinem. Mo tu hemia i wan impotan samting we mifala i bin luksave blong ol nara kantri tu, olsem se fulap samting blong Jaena blong odeinem long Vanuatu."

Wan reprisentetiv blong Foren Minista blong Jaena, Guo Jiakun i bin talem se hemi stap wari long akrimen ia olsem se hemi taketem Jaena, mo hemi talemaot wan woning long Ostrelia agensem pleiplei long ol “geopolitical games”.

"Jaena i bin folem rod blong rispek, ikwaliti, fasin blong helpem yumi tugeta, stretfasin toktok mo wan fasin blong inkludem olgeta enifala we i stap blong bildim ol koneksen bitwin long Jaena mo Pasifik aelan kantri, olsem Vanuatu. Mifala i stap hopse ol patnasip bitwin long ol kantri long Pasifik mo ol nara kantri we i kat wan interes long plesia bae save leftemap wok blong divelopmen mo sapot blong rijon ia, no blong fesem eni narafala kantri o blong yusum hem olsem wan tul blong ol strakel raon long wol ia."

Vanuatu tu i stap finisim wan narafala akrimen wetem Jaena we nem blong hem hemi Namele Akrimen.

Prae Minista Napat i talem se long taem we hemi save saenem akrimen ia, ale bae hemi save sarem ol samting blong hem we i stap insaed long hem.

"Hemia mifala i no bin saenem hem yet. Bae mifala i save sarem long fiuja. i no kat wan samting insaed long hem blong haedem hem. Kavman blong mifala i stap wok long wan stretfasin nomo."

Mista Nobetau i talem se long taem we akrimen ia i save kam, ol stret tingting blong Vanuatu long saed blong ol samting long rijon bae i save kam klia nomo.

"Wan trabol blong kavman blong Ostrelia we maet bae i stap hemi olsem se oli stap long nambawan patna blong Vanuatu long pepa ia, be hemi tru se ol kantri i save toktok wetem ol nara kantri tu. Bifo long taem we yumi save luk Namele Akrimen ia, yumi no save kasem evri saming long saed blong hemia."

Folem SBS Bislama long Facebook 


Latest podcast episodes

Follow SBS Bislama

Download our apps

Listen to our podcasts

Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

Watch on SBS

SBS World News

Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

Stream now