သင့်ရဲ့ ခြံဝိုင်းအတွင်း သားရိုင်းကောင်တွေ တွေ့ရင် ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ။

ဩစတြေးလျသည် မတူကွဲပြားပြီး လှပသော တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များစုဝေးရာနေရာဖြစ်ပြီး သင့်အိမ် သို့မဟုတ် သင့်အိမ်ခြံမြေတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကြုံတွေ့ရသောအခါ သင့်၊ သင့်မိသားစုနှင့် သင့်အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို ဘေးကင်းစေရန်အတွက် ကျွန်ုပ်တို့၏ အဖိုးတန်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များကို ကာကွယ်ရန် ကူညီပေးပါမည်။

---

Key Points

• If you encounter wildlife in or around your home, give it space, and keep pets and children away.
• If required, seek expert assistance from your local wildlife rescue organisation or via your local council.
• Providing habitat for wildlife around your home not only benefits these animals, but having more nature in your local area is beneficial for human health too.

How common is it to encounter wildlife in your home in Australia?

What to do if you encounter wildlife on your property?

How to help identify wildlife species living on your property?

How to look after urban wildlife in your area?

သြစတြေးလျရှိ သင့်အိမ်တွင် တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များနှင့် တွေ့ကြုံရသည်မှာ မည်မျှအဖြစ်များသနည်း။

ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှာ နေထိုင်တုန်း မိမိရဲ့ အိမ်သာမှာ ဖားကလေးတစ်ကောင်ကို တွေ့ရတာ၊ ပင့်ကူတွေ ဒါမှမဟုတ် ပေါ်ဆန် တစ်ကောင် သင့်ရဲ့ ခေါင်မိုးမှာ ပုန်းနေတာတွေ ဒါမှမဟုတ် wombat တစ်ကောင် တွင်းတူးပြီး နေထိုင်တာမျိုးတွေက ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထ ရှိတဲ့အရာ ဖြစ်ပါတယ်။  တခါတလေ အဲဒီ အကောင်တွေဟာ နေရာသစ်ကို ရှာရင်း၊ သောက်ရေတွေ၊ အစာတွေရှာရင်း သင့်ရဲ့ အိမ်ကို ရောက်လာတတ်ကြပါတယ်။ 

RMIT တက္ကသိုလ်က urban ecologist တစ်ဦးဖြစ်သူ Dr Jacinta Humphrey က ကျမ လက်ရှိနေထိုင်တဲ့ အိမ်ကို ပြောင်းလာခါစတုန်းက ခေါင်မိုးပေါ်ကနေ ထူးဆန်းတဲ့ အသံတွေကို ကြားရလေ့ရှိပါတယ်။

“အဲဒီခေါင်မိုးပေါ်မှာ ringtail အမျိုးအစား possums မိသားစု တစ်စုလုံး နေထိုင်ကြတယ်ဆိုတာကို ကျမ သိလိုက်ရပြီး သူတို့က စုစုပေါင်း ၄ ကောင်ပါ။ သူတို့တွေက အင်မတန်ကို ချစ်စရာကောင်းပါတယ် ဒါပေမဲ့ တခါတလေ အနံ့အသက်ဆိုးပြီး ကျမတို့ရဲ့ ခေါင်မိုးပေါ်မှာ သူတို့ရှိနေတာကို ကျမတို့ မကြုက်ပါဘူး၊ သူတို့ ဖျက်ဆီးမှုတွေ လုပ်လိုက်မှာကို ကျမတို့ စိုးရိမ်တဲ့အတွက် ဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။,” explains Jacinta.

A young Common Brushtail Possum riding on its mother's back. Source: iStockphoto / ZambeziShark/Getty Images/iStockphoto

မင်းအိမ်မှာ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်တွေ တွေ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ။

ကျမက လိုင်စင်ရ ပရော်ဖက်ရှင်နာ တစ်ယောက်ကို အကူအညီတောင်းခံခဲ့ပါတယ်။  သူက ပေါ်ဆမ်တွေအတွက် အပေါက်တစ်ခုပဲ ရှိတဲ့ တံခါလိုတစ်ခု လုပ်ပေးလိုက်ပါတယ်။

ပေါ်ဆမ်တွေ ထွက်သွားလို့ရပေမယ့် ပြန်ဝင်လို့ မရတဲ့ အပေါက်မျိုးဖြစ်ပြီး ကျမတို့ရဲ့ အိမ်ရှေ့က သစ်ပင်ပေါ်ကို possom တွေ ပြောင်းနေအောင် သစ်ပင်ပေါ်မှာ အသိုက်အုံတစ်ခု ထားပေးလိုက်ပါတယ်။ 

ထို့ကြောင့် သင့်အိမ်အတွင်း သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် ကြုံတွေ့ရပါက Jacinta ၏ အကြံပြုချက်မှာ ရိုးရှင်းပါသည်။

First, give the animal some space. Don’t try to pick them up or touch them, and be sure to keep any pets or children away. Second, call an expert who can give you some advice over the phone or send someone to come help.

Dr Jacinta Humphrey

၎င်းသည် သင့်ဒေသခံ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ထံ ဆက်သွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် သင့်ဒေသဆိုင်ရာ ကောင်စီမှတစ်ဆင့် အကြံဉာဏ်ရယူခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

Australian magpie on a railing. Credit: Talha Resitoglu - Pexels

သင့်အိမ်တွင်နေထိုင်သော တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များကို မည်သို့ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်မည်နည်း။

Ecologist Tanya Loos၊ Living with Wildlife: A Guide for Our Homes and Backyards စာအုပ်ကို ရေးသားသူ Tanya Loos သည် ဘေးကင်းပါက တိရစ္ဆာန်၏ ဓာတ်ပုံရိုက်ရန် အကြံပြု ထားသည်။ ၎င်းသည် မျိုးစိတ်များကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေမည်ဖြစ်သည်။

"ကိစ္စရပ်တိုင်းမှာ စိတ်အေးအေးထားပြီး စူးစမ်းချင်စိတ်နဲ့နေပါ။ မင်းရဲ့အကွာအဝေးမှာ အပျက်သဘောဆောင်တဲ့ ဆုံတွေ့မှုမျိုးကြုံရတတ်တာ ရှားပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ မင်းမှာ ဘယ်လိုတိရစ္ဆာန်မျိုးလဲ၊ ဘယ်လိုအကောင်က အကောင်းဆုံးလဲဆိုတာကို ရှာဖွေဖို့အချိန်ရပြီ" ဟု Tanya ကဆိုသည်။

ဩစတေးလျသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေများအပါအဝင် အန္တရာယ်ရှိသော တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်အချို့ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားနေသော်လည်း အခြေအနေအများစုတွင် ၎င်းတို့ကို သင်အနှောင့်အယှက်မပေးပါက ၎င်းတို့သည် သင့်အား အနှောင့်အယှက်ပေးမည် မဟုတ် ပါဘူး၊။

The most dangerous wildlife to be aware of are venomous snakes, large kangaroos, large birds known as cassowaries, and some kinds of spiders. As a general rule, patting, touching or holding wildlife is best avoided. Even a possum can give quite a scratch.

Ecologist Tanya Loos

အခြေအနေများစွာတွင်၊ သင့်အိမ် သို့မဟုတ် အိမ်နောက်ဖေးတွင် မြင်တွေ့ရသော တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်များသည် ယာယီဧည့်သည်များဖြစ်ကြသည်—၎င်းတို့သည် ဖြတ်သန်းသွားလာနေကြပြီး မကြာမီ ဆက်လက်လုပ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် possums၊ koalas၊ echidnas၊ kangaroos နှင့် ငှက်မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးနှင့် reptiles သတ္တဝါများ ပါဝင်နိုင်သည်။

"သင့်ရဲ့ဧည့်သည်တွေကို နေရာများများပေးပေးဖို့ သတိရပါ။ ဒီထဲမှာ ကလေးတွေနဲ့ အိမ်မွေးခွေး တွေနဲ့ ကြောင်တွေကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကို သီးသန့် ခွဲထုတ်ထားခြင်းနဲ့ ကင်းကွာအောင် ခွဲထားဖို့ သေချာစေမှာပါ" ဟု Tanya က အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များနှင့် ထိတွေ့မှုများသည် ခဏတာမျှသာ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ထို့ကြောင့် Jacinta ကပြောသည့်အတိုင်း သြစတြေးလျသည် ထူးခြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များစွာရှိသည့်နေရာဖြစ်သောကြောင့် အတွေ့အကြုံကိုခံစားရန် မမေ့ပါနှင့်။

“ကျွန်မ တို့ရဲ့ ဇာတိနို့တိုက်သတ္တဝါတွေရဲ့ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို သြစတြေးလျမှာသာ တွေ့နိုင် တယ်၊ သူတို့ဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ တခြားဘယ်နည်းနဲ့မှ မတွေ့ပါဘူး။ ပြီးတော့ ငါတို့မြို့တွေမှာ ဒီ တိရိစ္ဆာန်တွေကို တွေ့နိုင်တာက တကယ်ကို ထူးခြားပါတယ်” ဟု Jacinta က ရှင်းပြသည်။

Possums on a nesting box. Credit: Nangak Tamboree Wildlife Sanctuary.

မင်းရဲ့ဒေသမှာရှိတဲ့ မြို့ပြတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကို ဘယ်လိုဂရုစိုက်မလဲ။

အနီးနားတွင် သဘာဝ ချုံပုတ်များ သို့မဟုတ် သစ်တောနည်းပါးသော မြို့ပြဒေသများတွင် သင့်လျော်သော နေထိုင်ရာအခွင့်အလမ်းများ ပေးဆောင်ခြင်းအပါအဝင် မြို့ပြတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် အရေးကြီးကြောင်း Jacinta မှ ပြောကြားခဲ့သည်။

"ဒေသခံသစ်ပင်များ၊ ချုံပုတ်များနှင့် မြက်ပင်များကို စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဥယျာဉ်များတွင် ကျောက်တုံးများ၊ သစ်လုံးများနှင့် မြေစာများထည့်ခြင်း၊ ငှက်ရေချိုးခြင်းကဲ့သို့သော ရေအရင်း အမြစ်များ ပံ့ပိုးပေးခြင်း၊ possums သို့မဟုတ် ကြက်တူရွေးများအတွက် အသိုက်များ တပ်ဆင် ခြင်း အပြင် ပြင်းထန်သော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် မြို့ပြတောရိုင်းတိရစ္ဆာန် များကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ပါတယ်။"

သင့်ဥယျာဉ်တွင် သီးပင်စားပင်များရှိပါက တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို အန္တရာယ်မဖြစ်စေဘဲ သင့်အသီးအနှံများကို ကာကွယ်နိုင်သည့် မှန်ကန်သော ပိုက်ကွန်အမျိုးအစားကို သတိထားရန် အရေးကြီးကြောင်း Tanya မှပြောကြားခဲ့သည်။

“အသီးအနှံတွေကို ပိုက်ကွန်အမျိုးအစားပုံစံမှားပြီး ဖုံးအုပ်ထားရင် ကြက်တူရွေးနဲ့ လင်းနို့တွေ အပါအဝင် တိရစ္ဆာန်တွေ ငြိသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်လာရင် သားရဲတိရစ္ဆာန်ကယ်ဆယ်ရေးကို ချက်ချင်းဖုန်းဆက်လိုက်ပါ။ ပိုက်ကွန်ထဲတွင် ငြိနေခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်အတွက် အလွန်စိတ်ဖိစီး စေနိုင်သည်။ အဲဒီအစား၊ အလွန်သေးငယ်တဲ့ ရက်လုပ်ထားတဲ့ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်ဖော်ရွေတဲ့ ပိုက်ကွန်ကို အသုံးပြုပါ” ဟု Tanya ကဆိုသည်။

Tanya က တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို အစာမကျွေးရန် အရေးကြီးကြောင်းနှင့် အမှိုက်ပုံးများကို အမြဲတမ်း လုံခြုံစွာပိတ်ထားရန် အရေးကြီးကြောင်းလည်း ရှင်းပြသည်။

As tempting as it may be, do not feed wildlife. Instead, install a bird bath which are enjoyed by all sorts of different animals and absolutely vital during heat waves.

Ecologist Tanya Loos

ငှက်မျိုးစိတ် အများအပြားသည် ပန်းဝတ်ရည်နှင့် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို ရှာဖွေသည့် ဥယျာဉ်များ သို့ မကြာခဏ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသဖြင့် ငှက်များသည် မှန်ပြတင်းပေါက်များသို့ မတော် တဆ ပျံသန်းရင်း တိုက်မိတတ်ကြသည်။

“ငှက်တစ်ကောင်က အိမ်မှာရှိတဲ့ ပြတင်းပေါက်နဲ့ တိုက်မိပြီး ငှက်က အသက်ရှင်နေသေးတယ် ဆိုရင် ကတ်ထူပုံးထဲမှာ လက်ဖက်ရည်သုတ်ပုဝါကိုသုံးပြီး ငှက်ကို ညင်သာစွာထည့်ပြီး သင့်ရဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့ ဒါမှမဟုတ် ဒေသခံ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်ကို ဆက်သွယ်ဖို့ လက်ဖက်ရည်သုတ်ပုဝါကို အသုံးပြုပါ” လို့ Tanya က ဆိုပါတယ်။

Sulphur-crested Cockatoo gnawing on hand railing Source: iStockphoto / Ken Griffiths/Getty Images/iStockphoto

သင့်အိမ်အတွင်း သို့မဟုတ် သင့်အိမ်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သြစတြေးလျ၏ ထူးခြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် တွေ့ဆုံခြင်းသည်လည်း အဆိုပါ ထူးထူးခြားခြား တိရစ္ဆာန်များအကြောင်း ပိုမိုလေ့လာရန် အခွင့်အရေးကို ပေးပါသည်။

“ကျွန်တော်တို့ တော်တော်များများဟာ magpies တွေရဲ့ တုန်လှုပ်ချောက်ချားတဲ့ သီချင်းတွေ၊ ကျယ်လောင်ပြီး ရောင်စုံကြက်တူရွေးတွေနဲ့ ဥယျာဉ်ထဲမှာ အရမ်းချစ်စရာကောင်းတဲ့ possum တွေကို နှစ်သက်ကြပါတယ်။ အိမ်နောက်ဖေးမှာ kangaroo တစ်ကောင် ဒါမှမဟုတ် မင်းရဲ့ ဟင်းလင်းပြင်မှာ စပါးအုံးတစ်ကောင်ကို မင်းဘယ်မှာတွေ့နိုင်မလဲ။” Tanya ကပြောပါတယ်။

“ဒီတိရိစ္ဆာန်တွေက သြစတြေးလျကို အရမ်းထူးခြားစေတဲ့အရာတွေထဲက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပါ။ ကျွန်ုပ်တို့၏ထူးခြားသောတိရစ္ဆာန်များအကြောင်း ပိုမိုလေ့လာသိရှိနိုင်ရန် သင့်တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန် တွေ့ဆုံမှုကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး သင့်တိရစ္ဆာန်မိတ်ဆွေအသစ်များနှင့် ဘေးကင်းစွာနေထိုင်နိုင် စေရန် ကူညီပေးနိုင်သော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များသို့ ဆက်သွယ်ပါ။"

Jacinta က ရှင်းပြသည့်အတိုင်း တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိနေခြင်းသည်လည်း အရေးကြီးသော လူ့ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးများ ရှိပါသည်။

“သင့်ဒေသမှာ သဘာဝတရားတွေ ပိုရှိခြင်းဟာ လူသားတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးအတွက် တကယ်ကို အကျိုးပြုကြောင်း သုတေသနက ပြသထားပါတယ်။ သစ်ပင် တွေ၊ ငှက်တွေနဲ့ တခြားတိရိစ္ဆာန်တွေ ပိုများတဲ့ နေရာတွေမှာ နေထိုင်သူတွေဟာ ပိုပျော်ရွှင်ပြီး ကျန်းမာကြပါတယ်။”

ထို့ကြောင့် သင့်အိမ်အတွင်း သို့မဟုတ် သင့်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များနှင့် ကြုံတွေ့ရမှုများကို မည်သို့တုံ့ပြန်ရမည်ကို သတိပြုမိပါက တိရစ္ဆာန်များနှင့် ကျွန်ုပ်တို့လူသားများအတွက်လည်း ကောင်းမွန်သောရလဒ်ကို ရရှိစေမည်ဖြစ်သည်။

သြစတြေးလျတွင် ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေတိုင်းတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် စောင့်ရှောက်မှုအဖွဲ့များ ရှိသည်။

• NSW: WIRES 1300 094 737
• VIC: Wildlife Victoria [phone]
• QLD: RSPCA QLD 1300 264 625
• NT: Various services
• ACT: ACT Wildlife 0432 300 033
• TAS: Bonorong Sanctuary 0447 264 625
• SA: SA Fauna Rescue [phone]
• WA: Wildcare Helpline [phone]

သြစတြေးလျတွင် သင့်ဘဝသစ်တွင် အခြေချနေထိုင်ခြင်းဆိုင်ရာ ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသော အချက်အ လက်နှင့် အကြံပြုချက်များကို ရယူရန်အတွက် Australia Explained podcast မှာ စာရင်း သွင်းပါ သို့မဟုတ် လိုက်နာပါ။

သင့်တွင် မေးခွန်းများ သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာအကြံဉာဏ်များ ရှိပါသလား။ [e-mail] သို့ အီးမေးလ်တစ်စောင် ပေးပို့ပါ။