Koom haum nraj nrig tim koom haiv pawg neeg mus tshuam ntsuam xyuas qhov tseeb (The United Nation's International Fact-Finding Mission) uas tau siv sij hawm 1 xyoos 3 hlis mus tshuaj ntsuam txog cov xwm txheej tau cuam tshuam txog Phabmab cov neeg pawg tsawg Rohingya Muslim ntawm lub xeev Rakhine tau liam Phabmab cov peeb zeej tias txhob txwm siv lub tswv yim tsim kev kub ntxhov coj los tawm tsam cov neeg no. Thiab tau teev ntau cawm cov tswv yim kom los daws cov teeb meem no uas yuav tau los hloov kho thiab teeb tsa dua tus hau peeb zeej thiab kho Phabmab cov cai lij choj kom zoo dua tuaj ntxiv.
Pej kum haiv tej neeg zejzog pom tau tias tus tsoom hwv pej xeem uas Aung San Suu Kyi tswj ntawd tsis kub siab los ua dab tsi tiv thaiv thiab pov puag nws cov neeg pawg tsawg thiab tseem muaj feem koom rau nws tej tub rog cov kev ua txhaum cai no raws li Reuters tau cej luam.
UN tsab ntawv cej luam no tau qhia tias tej zaum yuav muaj ntau puas los yog ntau txheeb tus neeg Rohingya tus poj niam thiab cov me nyuam ntxhais raug yuam deev rau ntawm zej tsoom tej chaw ua ntej yuav muab lawv tua pov tseg los yog muab lawv chaw mos hlais ntawd. Txhuas ntxiv ntawd tseem tau cej luam tias tej peeb zeej tseem tau hlawv cov neeg Rohingya no tej vaj tse ntau txheeb lub kub hnyiab ciaj tshauv thiab.
Cov xwm txheej no thiaj tau ua rau muaj cov neeg Phabmab pawg tsawg Rohingya Muslim tshaj 700,000 ua ib sib khiav tawg tswj ua neeg thoj nam tsiv teb tsaws chaw mus nyob rau teb chaws Bangladesh uas nyog ze lub teb chaws no txij thaum Phabmab cov leem tau pib tawm tsam cov neeg no lub 8 hli ntuj tsaib no xyoo 2017 ntawd.
Tab sis nyog rau lub caij uas pej kum haiv tej neeg zejzog tseem xav paub tias muaj dab tsi tshwm sim rau Phabmab cov neeg ntawm lub xeev Rakhine no, UN tseem txheeb tau ntxiv thiab tias tej zaum tseem muaj cov teeb meem war crimes thiab crimes against humanity tau tshwm sim rau ntawm Phabmab 2 lub xeev Shan thiab Kachin rau cov xwm txheej tau tshwm sim rau xyoo 2011 dhau los thiab.
UN tsab ntawv cej luam UN's report no kuj tau nqua hu kom zejzog pej kum haiv hais tsi ntsees rau UN Human Rights Councial thiab pej kum haiv lub chaw hais plaub Internaitonal Criminal Court yuav tsum rau txim rau Phabmab tus hau rog Min Aung Hlaing thiab cov thawj hau rog tseem ceeb ntau tus uas tau tua neeg tsheej pab kom tu noob npog nroj ntsuab, tau ua txhaum cai rau lub caij muaj tsov rog thiab ua txhaum leej tib neeg txoj cai ncaj ncees.
Txawm tias nom tswv Phab mab yeej kub siab txog tsab ntawv cej luam no thiab txhawj xeeb heev txog tej xwm txheej tau tshwm sim rau nws cov neeg pawg tsawg no los nws tej nom tswv yeej tseem tau tawm los tawm tsam tsis pom zoo thaum txub kom UN mus txheeb xyuas tej xwm txheej no, thiab tau hais tias tej lus iab liam ntawd tsuas yog ib tog ua tus txheeb xwb, nws tsis paub seb puas yog zejzog pej kum haiv neeg xav kom tsim tau kev thaj yeeb thiab nrhiav kom tau kev ncaj ncees rau nws lub teb chaws los yog tsuas xav coj los ua ib cov kev cib nyeej rau nws xwb.
Raws li Kim Marzuki Darusman uas yog ib tug kws lij choj thiab yog ib tug nom tau ua nom rau Indonesia tus tsoom hwv Suhato dhau los uas raug UN Human Rights tus coj teeb tsa kom ua tus tswj thiab txheeb xyuas Phabmab cov neeg pawg tsawg Rohingya no tau qhia ces nws hais tias:
"Peb xau tau cov kev tshuaj ntsuam no los ntawm 4 nqe ntawm 5 nqe lus lawm tias yeej yog ib cov xwm txheej uas txhob txwm tua cov neeg Rohingya no kom tuag tu noob, yog ib cov kev ua txhaum cai rau lub caij muaj tsov rog thiab yog cov kev ua txhaum txheej rau leej tib neeg txoj cai ncaj ncees xwb thiab tsim nyog peb yuav tau los pov puag cov neeg no lawm."
Tsab ntawv cej luam no kuj tau nqua hu kom yuav tsum txwv thiab rau txim rau cov nom tswv los yog tej neeg ntiag tug uas txhob txwm tsim kev kub ntxhov tawm tsam nrog Phabmab cov neeg Rohingya no. UN pawg neeg no kuj tau hais kom tej tub rog yuav tau tso tseg txhob siv lub tswv yim tsim kev kub ntxhov hu ua Tatmadaw no ntxiv thiab yuav tsum siv tej cai lij choj los tswj kev ncaj ncees. Lawv kuj tau nqua hu kom yuav tsum hloov cov hau rog tshiab thaib txhob pub lawv ua nom hauv tsev tsoom hwv ntxiv. Kim Darusman tau qhia tias tsis yog tseem siv lub tswv yim tsim kev kub ntxhov no thiab saib thiab tseem ceeb tshaj tej cai tswj hwm lawm thiab ces ntshe yeej yuav tsim tsis tau txoj kev thaj yeeb nyab xeeb li.
Daursman hais tias "Raws li peb ib txwm pom mas ib lub teb chaws twg yeej siv tej cai lij choj los daws teeb meem thiab nrhiav kev ncaj ncees thiab kho kom muaj kev sib haum xeeb xwb. Tab sis peb xav qhia qhov kom sawv daws paub meej tseeb kiag tias tsuas yog cov justice system xwb thiaj yuav nrhiav tau txoj kev ncaj ncees thiab qhia tau qhov tseeb hais tias seb tej xwm txheej iab liam no puas tseeb los yog cuav tiag xwb."
UN Pawg neeg mus txheeb xyuas qhov tseeb no tsab ntawv cej luam (Report), tseem tau qhia tias lawv yeej nrhiav tau cov pov thawj thiab tim khawv ntawm ntau puas tus neeg uas raug tej teeb meem no thiab cov neeg pom tej xwm txheej no tshwm sim tau los teev thiab qhia qhov tseeb lawm, uas yog UN ib cov kev tshuaj ntsuam ntxhaws tshaj plaws lawm, yog li thiaj xav kom zejzog pej kum haiv yuav tsum tau kub siab los daws cov teeb meem no kom sai li sai tau.
Darusman hais tias "Peb yeej ntseeg tau tias tej peb txheeb tau no yog ib cov xov xwm muaj tseeb tiag. Tej peb txheeb tau no yog ib cov kev ua txhaum cai ua rau peb ceeb thiab yoob uas tsis tsim nyog tib neeg yuav ua lawm. Yog li peb thiaj vam tias cov teb chaw tub koom siab ntawm lub koom haum UN Human Rights Council yuav los nqes tes daws cov teeb meem no raws li qhov muaj tseeb."
Kuj tau muaj lub koom haum European Union (EU) ib tug kis tau hais tias nws lub koom haum mam li los xyuas seb yuav ua li cas ntxiv.
Askiv tus pwm tsav lis laj fai pej kum (British Foreign Secretary) Jeremy Hunt los kuj tau nqua hu pej kum haiv kom yuav tsum tau los koom tes thiab kub siab nrog xyuas vim Askiv tib leej yuav tsis muaj peev xwm yuav daws tau tej teeb meem no.
Ntxiv ntawd kuj tau muaj America ib tug nom Congressman los yeej tau nqua hu hauv tsev tsoom hwv siab kom yuav tsum los txheeb xyuas cov xwm txheej iab liam tias Phabmab tej peeb zeej txhob txwm tua nws cov neeg pawg tsawg Rohingya Muslim kom tus noob npog nroj ntsuab no thiab.
Hos Fatou Bensouda uas yog tus coj kws lij choj ntawm pej kum haiv lub chaw hais plaub International Criminal Court-ICC los kuj tau qhia tias nws tab tom los txheeb xyuas cov teeb meem no lawm thiab.
EU tus kis hais tias "EU tu siab heev rau tej xwm txheej tau tshwm sim no uas UN pawg neeg tau mus txheeb tau los no. Yog li thiaj xav kom koom haum nraj nrig tim koom haiv lub koom hauv tswj leej tib neeg txoj cai ncaj ncees UN Human Rights Commission uas yog tus tswj cov cai Human Rights thiab yog tus teeb tsa pawg neeg mus txheeb xyuas cov teeb meem no yuav tsum tau los nrog xyuas tam sim no kom sai vim tej xwm txheej txheeb tau no txaus txhawj xeeb heev li."
Myanmar (Phabmab) yeej tau qhia tias nws yeej kub siab txog cov lus iab liam tias tau muaj kev siv kev kub ntxhov los tsim teeb meem no kawg nkaus li thiab, tab sis thaum xub nws kuj tau tsis pom zoo rau UN cov neeg no mus txheeb xyuas cov teeb meem no vim nws ntshai tsam yuav ua rau tsoom hwv tswj tsis tau txoj kev ruaj ntseg rau ntau cheeb tsam chaw ua tseem muaj kev sib tawm tsam thiab cov nyom ntawd.
Tam sim no ces UN twb tau coj nws tsab ntawv cej luam coj los qhia rau zej tsoom sawv daws paub lawm, tab sis Phabmab tus nom hauv UN hu ua Kyaw Moe Tun tseem tuav raws nws lo lus qub thiab.
Nws hais tias "Tej xwm txheej uas txheeb tau los no yeej ua rau peb txhawj xeeb heev tab sis peb kuv txhawj tias tsuas yog ib tog ua tus txheeb xwb ces kuj tsis ncaj rau lwm tog lawm thiab. Vim cov xwm txheej uas tsab ntawv cej luam no tau txheeb tau yuav muaj tau teeb meem rau peb haiv neeg txoj kev koom npoj ntwm lub xeev Rakhine, thiab yuav ua rau tsoom hwv tsis muaj peev xwm tsim tau kev thaj yeeb thiab kho kom muaj kev sib haum xeeb los yog muaj teeb meem rau peb txoj kev txhim teb kho chaws rau peb haiv neeg no."
Tsis tas li no los UN pawg neeg mus txheeb cov teeb meem no tseem txhawj xeeb txog Phabmab 2 tug neeg tshaj xov xwm rau lub chaw nthuav xov xwm Reuters uas tau cej luam txog cov xwm txheej kub ntxhov tau tshwm sim ntawm lub xeev Rakhine no tias nom tswv tseem muab nkawv rau txim kaw tsev laj cuj 7 xyoo thiab vim rau qhov nom tswv hais tias nkawv tau ua txhaum rau tsab cai Colonial-era law uas tsis tsim nyog qhia nom tswv tej xov xwm tsis zoo qhia rau lwm tus paub.
Thiab raws li Reuters tau cej luam ces U.N. Secretary-General Antonio Guterres twb tau hais kom tsoom hwv Phabmab cia li muab 2 tug neeg tshaj xov xwm no tso thiab zam txim rau nkawv tab sis nom tswv Phabmab yeej tsis ua ntab ntw dab tsi li.#
Nyeem tau ntxiv ntawm no:
- https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/FFM-Myanmar/A_HRC_39_64.pdf
- https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/MyanmarFFMReport.aspx
- https://www.rfa.org/english/news/myanmar/pressure-on-myanmar-over-rohingya-crisis-grows-09202018161137.html
- https://www.theguardian.com/world/2018/sep/19/myanmar-rohingya-crisis-icc-begins-investigation-into-atrocities
Mloog tau xov xwm ua lus Hmoob ntawm xov tooj cua SBS Radio Hmong Program ntxiv tau rau ntawm lub vas sab www.sbs.com.au/hmong rau ob hnub xws li hnub zwj Teeb (Thursday) 6pm AEDT-Australian Eastern Standard Time thiab hnub zwj Hnub (Sunday) 11 am AEDT; download tau SBS Radio App kom koj mloog tau xov tooj cua SBS Radio Hmong Program tau ntawm App Store https://apple.co/2pLgvCX thiab ntawm Google Play http://bit.ly/2GuIRv los yog download xov xwm kaw ua suab (Podcasts) ua lus Hmoob thiab lus Askiv tau ntawm www.sbs.com.au/podcasts/yourlanguage/hmong los sis download tau ntawm https://www.stitcher.com/podcast/sbs-radio/sbs-hmong thiab ntawm iTunes https://itunes.apple.com/us/podcast/sbs-hmong/id814724207?mt=2 tuaj koom ua tub koom siab thiab koom mloog tau tau ntawm #SBSHmong lub Facebook page www.facebook.com/sbshmong tau.





