မိၢ်ပၢ်တၢ်နဲၣ်ကျဲမၤစၢၤပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်တၢ်မၤဘၣ်လိာ်သးဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢသးနံၣ်တၢ်တြီဃံး

အီစထြ့လယါကီၢ် ပာ်လီၤတၢ်ဖီၣ်ဃံးဒီး သးစၢ် ၁၆ နံၣ်ဆူအဖီလာ် တၢ်သူကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိအါမး အိၣ်ဒီးတၢ်ဆိကမိၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်နီၣ်ကီၢ်န့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်အကမၤအသးဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢသးစၢ်ဒီး မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်ဟံးမူဒါအလီၢ်န့ၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢအံၤ ပာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ စဲးဖီကဟၣ်ခီပနံၣ်ပျဲၢ်စီၣ်သ့တဖၣ်အံၤ ကဘၣ်ဟံးမူဒါဒီး တၢ်ဖီၣ်ဃံးသးနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤဒီးပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ် လၢအဒိးသန့ၤအသးဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ လၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဘျးစဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်တြီတံာ်အံၤ အကမၤတၢ်မၤဒ်လဲၣ်, ဘၣ်မနုၤလၢ အရ့ဒိၣ်လဲၣ် ဒီးဖဲတၢ်လဲၤခီဖျိ တၢ်ဆီတလဲအံၤအပူၤ ကဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ဃုသ့ၣ်ညါအီၤဖဲအံၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

Because social connection is central to teenagers’ wellbeing, parents can help them plan alternative ways to stay in touch. Credit: ridvan_celik/Getty Images

Key Points

• အီစထြ့လယါကီၢ်စးထီၣ်ပာ်လီၤတၢ်တြီပှၤသးနံၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ် တၢ်သူကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ လၢကစးထီၣ်ဖဲ ၂ဝ၂၅နံၣ် လါဒံၤစဲဘၢၣ် အသီ ၁ဝန့ၣ်လီၤ.
• တၢ်သမံသမိးကွၢ်သးနံၣ်န့ၣ် ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဟံးမူဒါ — အတမ့ၢ်မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်.
• တၢ်အိးထီၣ်တၢ်တဲသကိးအကျဲလၢကမၤစၢၤဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ကၢၤလီၤအဝဲသ့ၣ်အတၢ်တူၢ်ဘၣ် လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးခီဖျိတၢ်ဆီတလဲအံၤ.
• လၢတၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးဒီးတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤသ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤပာ် ကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤ လၢ ကဆဲးအိၣ်ဘျးစဲဒီးတံၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ်.

• What are the new rules and where can I find updates? 
• How can I talk to my child about the changes? 
• How can my child stay connected? 
• How do I support my child if they feel isolated? 
• What practical steps should I take before accounts close? 
• What do I need to do after the ban starts? 

တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်ဒီး ကွၢ်ဃုတၢ်ဂ့ၢ်လၢခံကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သ့ဖဲလဲၣ်?

လၢကပတုာ်ဖိသၣ်သးနံၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ် အနီၣ်ဂ့ၢ်— accounts သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ ကဘၣ်ပာ်လီၤ တၢ်ဟံးမူဒါအပတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်တြီတံာ်အံၤအကျါန့ၣ် TikTok, Instagram, Snapchat, Facebook, Kick, Reddit, Threads, Twitch, X ဒီး YouTube သ့ၣ်တဖၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်လံဒီး တၢ်ကပာ်နုာ်အါထီၣ်စ့ၢ်ကီး ပျဲၢ်စီၣ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

eSafety ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ, လၢအမ့ၢ်ပှၤရဲၣ်ကျဲၤကွၢ်ထွဲတၢ်စးထီၣ်ပာ်လီၤတၢ်တြီတံာ်အံၤ စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဒီသဒၢပှၤသးနံၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးအသုတဒိးန့ၢ်တၢ်ဆီၣ်သနံးဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ခီဖျိတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲ ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Companies are expected to use age-assurance technology to estimate a user’s age. Young people will still be able to watch publicly available content on some platforms, such as YouTube and TikTok. Source: iStockphoto / Suzi Media Production/Getty Images

ခီပနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်လၢ အကသူဝဲဒၣ် စဲးဖီကဟၣ်လၢအထိၣ်ဒွးမၤလီၤတံၢ် တၢ်ယာ်ပှၤသူတၢ်ဖိသးနံၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲ ကျိၤကျဲလၢအအါန့ၢ်ဒ်လၢ တၢ်ဖး—စကဲ ပဒိၣ် ဟ့ၣ်လီၤ နီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ် government ID အကျိၤကျဲန့ၣ်လီၤ. ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကွၢ်ကီတၢ်ဖဲပျဲၢ်စီၢ်အဂုၤအဂၤတနီၤအဖီခိၣ်ကန့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး YouTube ဒီး TikTok, လၢအဝဲသ့ၣ်တဘၣ် တလိၣ်နုာ်လီၤဒီး တၢ်မၤနီၣ်စရီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဟံးမူဒါန့ၣ် လီၤဘၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအလိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်စးထီၣ်အီၤအမုၢ်နံၤမုၢ်သီ ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖိသၣ်လၢအသးနံၣ် ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ် အနီၣ်ဂ့ၢ်—account မ့ၢ်အိၣ်ဒ်န့ၣ် မိၢ်ပၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ဖိသၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤတၢ်ကမၣ်တအိၣ်ဘၣ်.

ပျဲၢ်စီၣ်အတၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢခံကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နဃုသ့ၣ်ညါအီၤဖဲ eSafety Commissioner’s လီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဃးတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ယတဲသကိးတၢ်ဒီးယဖိကသ့ဒ်လဲၣ်?

တၢ်တြီတံာ် ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်အတၢ်သူ ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအံၤ မ့ၢ်စးထီၣ်အသးဖဲလါဒံၤစဲဘၢၣ်အသီ ၁ဝ နာ်သက့, ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲလၢ တၢ်အရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်န့ၣ် အတမ့ၢ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲဘၣ်, နီၣ်နီၣ်တခီမ့ၢ်ဝဲ ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ် မိၢ်ပၢ်သ့တဖၣ်ကတဲသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်အဖိဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်တဲသကိး ရှဲရှဲပျီပျီန့ၣ် ထုးစှၤလီၤဝဲ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ ဒီးတၢ်ဆီတလဲအံၤန့ၣ်လီၤ.

Dr Catherine Page Jeffery, လၢအမ့ၢ်ဝဲ လီၢ်ဒိၣ် သရၣ်နဲၣ်လိတၢ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ကစီၣ်တဝၢ ဒီး တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢအဂ့ၢ် ဖဲ University of Sydney တဂၤ စံးဝဲဒၣ်, မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကြၢးဘၣ်စးထီၣ် ပာ်ပနီၣ်ဝဲ ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအံၤ အရ့ဒိၣ်လၢ ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်အါမး လၢအသူဝဲပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်အမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကျိၤကျဲ လၢတၢ်တဲသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်တံၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ်, နီၤလီၤအဝဲသ့ၣ် တၢ်သးစၢၢ်ဆၢအဂ့ၢ်အကျိၤဒီး သူၣ်ထီၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်တၢ်က့ၣ်ပနီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤစၢၤဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကတူၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်တၢ်တူၢ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်သ့ၣ်ညါပာ်ပနီၣ်အီၤဒီး တၢ်တပဲၤလီၤတဲာ်ကွံာ် ဂ့ၢ်လိာ်ကွံာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

The responsibility falls on the platforms themselves. There are no penalties for parents or children if an under-sixteen still has an account after the start date. Source: iStockphoto / Dragon Claws/Getty Images

မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စးထီၣ်တၢ်တဲသကိးသ့ဝဲဒၣ် ဒ်သိးလၢသံကွၢ်အဝဲသ့ၣ်:

• ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဆီတလဲလၢအကတုၤလီၤအံၤန့ၣ်နတူၢ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်?
• နတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
• ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်တၢ်ကီလၢနဂီၢ်န့ၣ်နဆိကမိၣ်အကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်?

တၢ်တဲသကိးအံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်လၢတဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒီး မၤစၢၤပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအတူၢ်ဘၣ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအီၤ, တမ့ၢ်တၢ်ဖီၣ်ဃံးအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယဖိန့ၣ်ဆဲးအိၣ်ဒံးဒီးတၢ်ဘျးစဲသ့ဒ်လဲၣ်?

Because social connection is central to teenagers’ wellbeing, parents can help them plan alternative ways to stay in touch.

ခီဖျိလၢ ပှၤကရၢကရိ အတၢ်ဘျးစဲန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤ အကံၢ်အလဲတခါအဃိ, မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤစၢၤအဝဲသ့ၣ် သ့ခီဖျိ ရဲၣ်ကျဲၤပာ် ကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ် ကဆဲးအိၣ်ဒီးတၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သးန့ၣ်လီၤ.

ကျိၤကျဲအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ကပၣ်ဃုာ်:

• တၢ်ဆှၢတၢ်ကစီၣ်ဖုၣ် — Messaging apps လၢအတပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်တြီတံာ်အပူၤဘၣ်
• မၤအါထီၣ် နီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တၢ်ထံၣ်လိာ်သကိးသးသ့ၣ်တဖၣ်
• ကရူၢ်တၢ်တဲသကိး (Group chats) ပျဲၢ်စီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤသူအီၤသ့ဒံးဝဲဒၣ် လၢအတလိၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီး အနီၣ်ဂ့ၢ်— accounts ဘၣ်
• ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါလၢကနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲပှၤတဝၢ, တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ မ့တမ့ၢ် ကၠိတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ

လၢပှၤသးစၢ်တနီၤနီၤအဂီၢ်— လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပှၤသးစၢ်လၢအအိၣ်ဖဲပှၤတဝၢလၢအဆံးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် သးစၢ်လၢအဟဲန့ၢ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤဒီးတၢ်ကတိၤကျိးအါကလုာ်အထူအထံးသ့ၣ်တဖၣ်, သးစၢ်လၢဘၣ်အိၣ်မူဃုာ်နီၣ်ခိက့ဂီၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့တဂ့ၤလၢပှဲၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, သးစၢ်လၢ ခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤ အိၣ်ယံၤဒီးခူဝ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ပှၤ LGBTIQ+ ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်— လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ အလီၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်ဘျးစဲ လၢအဝဲသ့ၣ်တမၤန့ၢ်ဘၣ်အီၤဖဲတၢ်ချၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်လၢ တၢ်သူၣ်ထီၣ် ကျိၤကျဲတၢ်ဆဲးကျိးအဂုၤအဂၤန့ၣ် မၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်ဒီးတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢ ဘၣ်အိၣ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိ အိၣ်သယုၢ်သတွးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

Social media companies will be required to take reasonable steps to stop people under 16 from having accounts on their platforms. Source: iStockphoto / Ekkasit Jokthong/Getty Images

ယဖိမ့ၢ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်အိၣ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိန့ၣ်ယကဘၣ်မၤစၢၤအီၤဒ်လဲၣ်?

ပှၤသးစၢ်တနီၤန့ၣ် ကတူၢ်ဘၣ်တၢ်သးတမုာ်ဘၣ်, သူၣ်ကိၢ်သးကိၢ် မ့တမ့ၢ် တူၢ်ဘၣ်လၢ တၢ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဆဲးကျိးဒီးအဝဲသ့ၣ်တံၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ်. တၢ်လၢမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤသ့န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ:

• ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်သးတၢ်တူၢ်ဘၣ်, အဒိ — “နတူၢ်ဘၣ်ဒ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်အကျိၤကျဲလီၤ.”
• ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတံၤသကိးတလီၤမၢ်ကွံာ်ဘၣ်—ထဲဒၣ်လၢတၢ်သုးကွံာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဘျးစဲအကျိၤအကျဲန့ၣ်လီၤ.
• မၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်လၢ အတံၤသကိးဖဲလဲၣ်တဂၤလဲၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးဆဲးပာ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဆဲးကျိး.
• ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး, တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်နဲၣ်ကျဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲတၢ်လီၢ်လၢပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအီၤ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိးKids Helpline’s My Circle တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ မ့တမ့Beyond Blue forums တၢ်ထံၣ်အိၣ်ဖှိၣ်သကိးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
• Leo Hede လၢအမ့ၢ် Kids Helpline ကရၢ ဝဲၤကျိၤမူဒါခိၣ် ဟ့ၣ်ကူၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ နကသူၣ်ထီၣ် တၢ်အိးထီၣ်တၢ်ဆဲးကျိးအကျဲဒီး တၢ်နာ်န့ၢ် နဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်ဘၣ်ဖုးအသးတခါခါဒီးအဝဲသ့ၣ်ဖဲလီးလဲအပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကဒုးသ့ၣ်ညါဘၣ်နၤ လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးနီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

Parents shouldn't be dismissive of their children's feelings. Source: iStockphoto / Antonio_Diaz/Getty Images

တချုးတၢ်ကးတံာ်လီၤကွံာ် အနီၣ်ဂ့ၢ်—accounts ဒ်ဘၣ်အခါ လၢတၢ်နီၣ်ကီၢ်န့ၣ် ကြၢးဘၣ်ယမၤတၢ်မနုၤလဲၣ်?

လၢတၢ်အိၣ်ကတဲၤကတီၤသးအဂီၢ်မိၢ်ပၢ်ဒီးသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မၤသကိးတၢ်တပူၤဃီသ့ဝဲဒၣ်:

• အနီၣ်ဂ့ၢ်—accounts တၢ်တဲသကိး တၢ်သ့ၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဂီၤမူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ကီၤဃာ်က့ၤအီၤ.
• ကွဲးနီၣ်လီၤတံၤသကိးစရီလၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးပာ်တၢ်ဆဲးကျိးသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ဆၢတဲာ်ပာ်လၢကဆဲးကျိးအီၤဒ်လဲၣ်
• ဃုသ့ၣ်ညါ apps အဂုၤအဂၤ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပူၤဖျဲး ဖဲအီးလဲပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ.

အနီၣ်ဂ့ၢ် — accounts သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တလီၤမၢ်ကွံာ်တဘျီဃီဘၣ်နာ်သက့, တၢ်ကတီၤဆိပာ်စၢၤသးန့ၣ် မၤစှၤလီၤတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤန့ၣ်လီၤ.

Once the ban comes into effect, parents should continue talking with their children about online life. Credit: Johner Images/Getty Images/Johner RF

ဖဲတၢ်တြီတံာ်မ့ၢ်စးထီၣ်လံတဘျီယကဘၣ်မၤတၢ်မနုၤလဲၣ်?

တၢ်တြီတံာ်အံၤ မ့ၢ်စးထီၣ်အသးလံနာ်သက့န့ၣ်, မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးဆဲးတဲတၢ်ဒီးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်ဃး အဝဲသ့ၣ်တၢ်လဲၤခီဖျိဖဲ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ အဖီခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ခီဖျိလၢ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် အါမးန့ၣ် အတမ့ၢ်ထဲဒၣ်ဖဲ — social media—ကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢအပူၤဘၣ်အဃိ တုၤလၢတၢ်တြီတံာ်အံၤစးထီၣ်အသးဝံၤအလီၢ်ခံဒၣ်လဲာ်, ဘၣ်ဃးဒီး လီမုၢ်ပျီ — အီးလဲ တၢ်ပူၤဖျဲးအဂ့ၢ်, လီမုၢ်ပျီ အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အဂ့ၢ် န့ၣ် မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢကဘၣ်ဆဲးတဲသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတကွီၣ်အိၣ်လဲၢ်မး. အဃိ တၢ်ပတုာ်ကွံာ် တၢ်တဲသကိးတၢ်ဒီးပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်အနးကတၢၢ်အကျါတခါလၢမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤသ့အခဲအံၤန့ၣ်လီၤ.

Dr Catherine Page Jeffery, senior lecturer in media and communications at the University of Sydney.

နၤဒီးနဖိအဘၢၣ်စၢၤ တၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်နာ်န့ၢ်လိာ်သးတဂၤဒီးတဂၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ တဲဘၣ်နဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လၢ တၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်ဘၣ်ဖုးသးဖဲအီးလဲအပူၤတခါခါ လၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်လိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဟဲတဲဘၣ်နၤသ့ဒီး ထဲဒၣ်လၢ မၢအဝဲသ့ၣ်တဲဘၣ်နၤ ဒီး အခါဖဲန့ၣ် နတဘၣ် မၤတၢ်နီတမံၤဒ်တဂ့ၤ, ဒိကနၣ်အဝဲသ့ၣ်, ဒီးနကသ့ၣ်ညါမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ် လၢအကလဲၤခီဖျိတၢ်အိၣ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအီၤ လဲၤနုာ်လီၤဃုသ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤဖဲ e-safety commissioner website အလီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤတက့ၢ်.

ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.

နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ [e-mail] အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.