ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ်တသီအနံၤန့ၣ်, ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသၢၤနံး အဲးလ်ဘၢၤနံးဆံး ကတိၤလီၤတၢ်ဆူထံဖိကီၢ်ဖိအအိၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိးဒီး တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆိပာ်တၢ်ကလုၢ်လၢတၢ်ကတိၤလီၤတၢ်ဆူထံဖိကီၢ်ဖိအအိၣ်တခါအသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲကတိၤလီၤတၢ်ဆူထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲလၢ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်ဟဲဆူၣ်ထီၣ် ခီဖျိလၢ Iran ပံးတံၢ်ဃာ်ဝဲ ဟိးမိး ထံဒိၣ်စ့ၤ (Strait of Hormuz) အဃိန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်လီၤပျံၤလၢဖုးလၢအဟဲကဲထီၣ်ခီဖျိ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သးတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အံၤ အကယံၤဝဲဒၣ်လၢအလါအါမး, လၢအပာ်ဖျါဝဲဒ်သိး မ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်ဒီးခၢၣ်စးလၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ လၢပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လိၣ်ဘၣ် လၢအမ့ၢ်တၢ်လၢအအါန့ၢ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ဒီး အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ယိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤကမၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ထီၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢ အတၢ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိသ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
Afghan Peace Foundation မ့ၢ်ဝဲ ကရၢလၢအတဟံးတၢ်အဘျုးအဖှိၣ်ဘၣ်, လၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဝဲ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီးပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပှၤလၢ အတၢ်အိၣ်သးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒီး တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ခီဖျိ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သး တၢ်ဒုးအတၢ်ယာ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
Tahera Nassrat မ့ၢ်ဝဲဒၣ် Afghan Peace Foundation အကရၢခိၣ်တဂၤဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် တၢ်ဒွးပာ်ဖျါခိသွဲစရီ အပှၤမၤတၢ်လၢတၢ်ဘၢၣ်စၢၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် မ့ၢ်လၢမုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သးတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အဃိ ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်န့ၣ် ဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်, လၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤလၢ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်, ဒီး မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအတမ့ၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိဘၣ်ဒီး ဟ့ၣ်လီၤခိသွဲသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သးပ့ၤနီၣ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ် လၢအမ့ၢ်ပှၤလၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်အံၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
“အခဲအံၤ တၢ်ကီတၢ်ခံ အဆိကတၢၢ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပျံၤတ့ၢ်တၢ်, ခီဖျိလၢ အဝဲသ့ၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဝာ်န့ၣ် ဟဲက့ၤကဒါလၢထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး အခဲအံၤန့ၣ် လၢအကမၤ အဝဲသ့ၣ်ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤအတၢ်ပညိၣ်လိၤလိၤတန့ၢ်ဒ်ဘၣ် မ့တမ့ၢ် ကက့ၤအိၣ်မူဒံးလၢအညီနုၢ်အသိး တန့ၢ်ဒံးဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ကိၢ်သူၣ်ဂီၤသး မ့ၢ်လၢ ထံချၢကီၢ်ချၢတၢ်ဒုးတၢ်ယာ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဆဲးကျိးဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိတန့ၢ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် အဝဲဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး ဆူပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ လၢအအိၣ်သကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဒိကနၣ်ဝဲ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အတၢ်ကတိၤလီၤဆူ ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိအအိၣ်အခါ အဝဲမုၢ်လၢ်လၢ အကအိၣ်ဒီး တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိးအဂီၢ် ကျိၤကျဲ တၢ်ဘှါရှဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်တခါခါ လၢအဝဲဟ့ၣ်နီၤလီၤအီၤဒီး ပှၤလၢအဝဲဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤသ့န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးန့ၣ်, အပတီၢ်တုၤလၢ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သူကွံာ်ဝဲ အစ့ပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ပှ့ၤအီၣ် တၢ်ကဆဲးကဆီးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လၢအကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ခိသွဲဒ့ၣ်ကမၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဖဲလဲၣ်န့ၣ် တၢ်နဲၣ်ကျဲအီၤသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ဘၣ်.
“ဖဲယမၤစၢၤ ပှၤဟဲဃ့တၢ်မၤစၢၤဖဲပဝဲၤဒၢးအခါ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတအိၣ်ဒီး မုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤတၢ်အိၣ်မူဒ်အဝဲသ့ၣ်အိၣ်မူညီနုၢ်အီၤအသိးလၢၤဘၣ်, ခီဖျိလၢ အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ် တၢ်ဆိမိၣ်ဆိမးနီၣ်သးဂ့ၢ်ဝီ တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ, ဒီး ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤအကလံၤဟဲဒိၣ်ထီၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ အဃိန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ဟဲဃ့တၢ်မၤစၢၤ. တၢ်ဘှါရှဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤတစိၢ်တလီၢ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢသၢလါအဂီၢ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤလီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်သူဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်စ့ပာ်ဖှိၣ်လၢ ကမၤပှဲၤ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤထီၣ်အဂီၢ်အံၤန့ၣ်, စ့ပာ်ဖှိၣ်အံၤမ့ၢ်လၢၤကွံာ်အလီၢ်ခံ ဆူမဲာ်ညါန့ၣ် တၢ်ကမၤအသးဒ်လဲၣ်? တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ကတီၢ်ယံၤထၢတခါ လၢပှၤအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃးဒီးကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အတၢ်ကတိၤလီၤဆူထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်အအိၣ် လၢအဘၣ်တၢ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဒီး နီၤလီၤအီၤသကုၤ အီစထြ့လယါကီၢ်, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး SBS တၢ်ကစီၣ်သန့ ကျိာ်အဂုၤအဂၤ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ စံးဆၢက့ၤဝဲဒၣ် SBS တၢ်ကစီၣ်သန့န့ၣ်လီၤ.
အလံာ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စံးဆၢက့ၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤလၢ ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်ဒီး ခၢၣ်စးလၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢ အဲးလ်ဘၢၤနံးဆံးပဒိၣ် အတၢ်ပာ်ဆိတၢ်အရ့ဒိၣ်တၢတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤစၢၤပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤအကလံၤဒိၣ်ထီၣ်အဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်အံၤ အမ့ၢ်ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်အဂၤတက့နာ်သက့ အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး အိၣ်ဒီးပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒီသဒၢဃာ် ပပှၤထံဖိကီၢ်ဖိဒီးအဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ် အစ့တိာ်ပာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ်တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်နးနးကလဲာ်အံၤအဂီၢ် အဲးလ်ဘၢၤနံးဆံးပဒိၣ် မၤဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ တၢ်လိၣ်ဘၣ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲလၢ တၢ်သံကွၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်ပာ်ဖျါလီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢအဘၣ်ဃးဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်အခါ, SBS တၢ်ကစီၣ်သန့ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤဒၣ်ထဲ တၢ်ခီဆၢလၢအမ့ၢ် တၢ်ပာ်ဖျါလၢအဘၣ်တဲဖျါတ့ၢ်အီၤလံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ အလၢအပှဲၤလံန့ၣ်လီၤ.
Ms Nassrat စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအအါန့ၢ်ဒ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဂ့ၢ် လၢအဝဲဘၣ်ယိၣ်တၢ်အဂၤတမံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ကတီၢ်ယံၤထၢအဂီၢ် တၢ်ဘှါရှဲအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ရှဲရှဲပျီပျီဘၣ်, အဃိန့ၣ် တၢ်အံၤဒုးကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤကမၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဘူၣ်တဂ့ၤဘၣ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် ထီဘိန့ၣ် တၢ်ကွၢ်အီၤဒ်သိးလၢအမ့ၢ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ကမၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အထံကီၢ်တဘ့ၣ် ဒီး ပအိၣ်ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အပှၤကရၢကရိ ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပၣ်ဃုာ်နုာ်လီၤမၤတၢ်ဖဲ ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤသကုၤကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ် လါအီးကထိဘၢၣ်အပူၤန့ၣ်, ကရၢသဘျ့ တဖု မၤဝဲတၢ်ဃိထံသမံသမိးဘၣ်ဃး ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အတၢ်ခီဆၢ COVID 19 တၢ်ဆါသံသတြိၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃိထံသမံသမိးအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤဝံၤအီၤဒီး တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် ကရၢသဘျ့အံၤ အတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်လီၤတၢ်ပညိၣ်လၢ ခါဆူညါဆူၣ်ချ့ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၣ် လၢတၢ်ခီဆၢအီၤအဂီၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ ဂ့ၤဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်ဃိထံသမံသမိး အတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၢ်, ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါဝဲတၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢအမ့ၢ် တၢ်မၤယံၤမၤနီၣ်သးလၢ တၢ်ဘှါရှဲ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လိၣ်ဘၣ်န့ၣ်, ကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အဆၢလၢအတဂ့ၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖဲတၢ်ဆါသံသတြိၤစးထီၣ်သီအခါန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ဖဲတၢ်ဆါသံသတြိၤကဲထီၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ကွၢ်တလီၤ တၢ်အဲၣ်ကလုာ်ဒွဲသနူအါထီၣ် ဒီး ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ဒီး တၢ်ဆိမိၣ်ဆိမး နီၣ်သး ဂ့ၢ်ဝီ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲအါထီၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ရ့လိာ်ဘျးစဲသးဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်ဃိထံသမံသမိးအံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိ သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်, ဒီး ပာ်ဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်အုၣ်ကီၤ လၢအမ့ၢ် ဖဲလၢ ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီး တၢ်ရ့လိာ်တၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢလိာ်သးခါ တၢ်အိၣ်သး အဆၢသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဂ့ၤထီၣ်ဝဲအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Dr Surjeet Dhanji မ့ၢ်ဝဲဒၣ် University of Melbourne ပတီၢ်ထီပှၤဘၣ်ကူၣ်ဘၣ်သ့တဂၤဖဲ Australia India Institute ဝဲၤကျိၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲမၤသကိးတၢ်ဒီး ပှၤအ့ဒံယါဖိ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအပှၤတဝၢဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆါသံသတြိၤအခါန့ၣ် ပာ်ဖျါတ့ၢ်လံဝဲဒၣ်လၢ ဖဲလၢတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ဘၣ်အခါ တၢ်ဟ့ၣ်ကမၣ်တၢ်ကစီၣ် အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်ဆိကမိၣ်ကမၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်ထီၣ် လၢအကဲထီၣ်တုၤလၢ တၢ်ဘျၢဒီး တၢ်သိၣ်တၢ်သီ လၢပဒိၣ်ပာ်လီၤအီၤ ဖဲတၢ်ဆါသံသတြိၤကဲထီၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ် အတလူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲအီၤဘၣ်, ဒီး ခီဖျိလၢတၢ်အံၤအဃိန့ၣ် COVID ဘဲရၢးစ်အံၤ သလၣ်လီၤအသးဖဲပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအံၤချ့မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အတတုၤလီၤဘၣ်, တုၤလၢ ပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤဝဲလၢ တၢ်ဘၣ်ကျိးထံက့ၤဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်တစုန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ယိယိဖိတခါလၢ တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ် တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤကမၣ်သးသ့လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
Dr Dhanji စံးဝဲဒၣ် ဖဲထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးအပူၤ တၢ်ဟံးမူဒါ လၢခၢၣ်စးအဂီၢ်န့ၣ် လီၤဘၣ်ဝဲဖဲ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အလိၤသ့ဝဲ လၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ကတိၤဂဲၤလိာ်တၢ်လၢ အနီၣ်ကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ကတိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တဘျီတခီၣ်န့ၣ် အတကျၢၢ်ဘၢဝဲပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီခဲလၢာ်ဘၣ်, ဒီး မ့ၢ်လၢတၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤအကလံၤဒိၣ်ထီၣ်အဃိ တၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်မုာ်သးမၤကလီအတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်သ့တူၢ်လိၤမၤအီၤနီၣ်နီၣ်ကီၢ်ကီၢ်တခါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤလၢအအိၣ်ဖဲ တၢ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ် အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဝဲအတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂုၤအဂၤမ့ၢ်အိၣ်ဒၣ်လဲာ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်မၤဝဲ မုာ်သးမၤကလီတၢ်မၤ တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအဟ့ၣ်လီၤခိသွဲ ဒီး ပှၤကိးဂၤဒဲး လိၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဘၣ်ဘျးဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး မ့ၢ်ဝဲပှၤကရၢကရိ ဒီး ပှၤတဝၢ အရၢဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အတမ့ၢ် ပှၤအိၣ်ဆိးလီၤစိၤဘၣ် မ့တမ့ၢ် တမ့ၢ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤဝဲတၢ်မၤကိးမုၢ်နံၤဒဲး ဒ်အဝဲသ့ၣ် မၤအီၤသ့အသိး, ဒီးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤအထူအထံးဟဲန့ၢ်လၢ အအိၣ်ဒီး တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအကျဲးစၢးမၤတၢ်လၢအတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အမ့ၢ်တမ့ၢ်ပှၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်ဘၣ်ဒၣ်လဲာ် ဒ်သိးပှၤကိးဂၤဒဲးပၣ်ဃုာ်ကန့ၢ်အဂီၢ် တၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးန့ၣ်လီၤ.”
Jacquie Ewart မ့ၢ်ဝဲသရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိ လၢတၢ်ဆဲးကျိးဆဲးကျၢအဂ့ၢ် ဖဲ Griffith ဖၠၣ်စိမိၤတဂၤ, လၢအမၤဝဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ ဘၣ်ဃး ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ် ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢအမ့ၢ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်ဆီတလဲ အတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်နးဒိၣ်ထီၣ်အခါ, ဒီး တၢ်ကစီၣ်တဝၢ တၢ်ပာ်ဖျါဘၣ်ဃး ကရူၢ်လၢ တၢ်ပဲၤကွံာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ကတီၢ်ဖဲလၢ တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး တအိၣ်ဘၣ် အခါန့ၣ် ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂဲၤလိာ်သနၢၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအရ့ဒိၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပှၤလၢအမၤတၢ်ဖဲပဒိၣ်ပပှၢ်အမူအဒါအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အလီၢ်အိၣ်နီၣ်နီၣ်လၢ ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ဝဲ တၢ်အုၣ်ကီၤ တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးသ့ၣ်တဖၣ်. လီၤဆီတၢ်ဒၣ်န့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးတဲဘၣ်ဃးဒီး ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးသ့ၣ်တဖၣ်, ခီဖျိလၢ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢ ပှၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကွၢ်ထီၣ်အီၤ လၢတၢ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ်အဂီၢ် တၢ်တီခိၣ်ရိၤမဲတၢ်ဖဲ တၢ်တတၢၤတနါကဲထီၣ်အဆၢကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲဟ့ၣ်နီၤလီၤစ့ၢ်ကီး အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဂ့ၢ်ဝီ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတနီၤန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး တဂ့ၤတဝါဒီး ကရူၢ်လၢ တၢ်ပဲၤကွံာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်သ့ဝဲဒၣ်, ဒီးလုၢ်ဘၢဝဲဒၣ် ကမျၢၢ်တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးသ့ညီညီဖိ, လၢအကဲထီၣ် တၢ်ပာ်လီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဖဲကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အတၢ်ထံၣ်အဖီလာ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဃုာ်ဒီး ပှၤလၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါစၢၤသွဲၣ် ခံစိၤတစိၤ မ့တမ့ၢ် သၢစိၤတစိၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအအိၣ်ဒီး ထူထံးတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လၢအတမ့ၢ် အဲကလံးပှၤဝါဖံးဖိအဂံၢ်ထံးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်န့ၢ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, လၢအမ့ၢ် ဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
မ့ၢ်လၢ မုၢ်ထီၣ်ခၢၣ်သး တၢ်ဒုးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးကဲထီၣ်အသးကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ, ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤ အတၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့, ဒီး ပှၤတဝၢ သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ, တၢ်တလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အရ့ဒိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢကဘၣ်ဘှါရှဲ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီလၢပှၤကိးဂၤဒဲး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်အီၤ ပှၤလၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးခီဖျိ တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤထူစံၤ သူၣ်ဖျး တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤနီသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲသပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ်န့ၣ် ပှၤလၢအပာ်လီၤအသးလၢ အအိၣ်ဒီးကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်ဂ့ၤဂ့ၤဒၣ်လဲာ် အခဲအံၤန့ၣ် ကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ, မ့ၢ်လၢစ့အ့ၣ်ထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ မ့ၢ်ယကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ ကဒါက့ၤ ယစ့ဟံးလိၢ်လၢတၢ်ပှ့ၤဟံၣ်အဂီၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ? အဃိ တၢ်အံၤ အါတက့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲပမ့ၢ်ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး ကရူၢ်လၢ တၢ်ပဲၤကွံာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အခါ, အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အဘၣ်နးဒိၣ်န့ၢ်ဒ်လၢ ပှၤဂုၤပှၤဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
