ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါတဘျီအံၤ တၢ်သမံသမိးကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးဖျၢၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်မၤအီၤဖဲ ညူဆီၣ်သ်ဝံ တၢ်ဒ့တၢ်အူ တၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်အိၣ်ထီၣ်တနီၤ — လၢအမ့ၢ် တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအံၤ မ့ၢ်အဆူၣ်တလၢကွံာ်အခၢးဧါ မ့တမ့ၢ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတအိၣ်ဒံးဘၣ်ခီဧါန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
လၢဆ့ၣ်ဒနံၤပိာ်မုၣ် Jennie Ross-King အဂီၢ်န့ၣ်, အဝဲကီၢ်စဲၣ်အပူၤ ကျိၤကျဲလၢတၢ်ဆီတလဲကသံၣ်မူးဘှီးသဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လဲၤခီဖျိလၢအယံၤမးဒီးပှဲၤဒီးတၢ်ဖှီၣ်တၢ်နးတခါန့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်တၢ်တခါလၢအစးထီၣ်အသးဒီး ယဖိမုၢ်ဃံလၤ အဲလဲးစ် သးသမူဘၣ်လီၤမၢ်ကွံာ်, ဒီးဒ်သိးအသုတကဲထီၣ်ဒ်အံၤဘၣ်တဂ့ၤအဂီၢ် ယလဲလိာ်အီၤဒီးတၢ်တခါခါမ့ၢ်သ့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တမံၤလၢ ယတအဲၣ်ဒိးလၢအကဲထီၣ်ဘၣ်.”
ဖဲ ၂ဝ၁၉နံၣ်န့ၣ် အဲလဲးစ် သံကွံာ်ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢ အသူဝဲဒၣ် MDMA အါတလၢကွံာ်အခၢး — ဒီး စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်လံၤလံၤ ဒ်သိးတၢ်ကဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ် ကသံၣ်မူးဘှီး သဲစးတၢ်ဘျၢအဂီၢ် Jennie မၤဝဲဒၣ် တၢ်ဂဲၤလိာ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢအဝဲအတၢ်ဂဲၤလိာ်ဃ့ထီၣ်အဃိ ခဲကနံၣ်အံၤ, စးထီၣ်ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါတနံၣ်ညါအံၤန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဝဲဃ့ထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အကျါတခါ လၢအမ့ၢ် — တၢ်သမံသမိးမၤကွၢ် တၢ်သူကသံၣ်ဖျၢၣ်န့ၣ် — တၢ်ကမၤဝဲဒၣ်အီၤထီဘိ, ဖဲညူဆီၣ်သ်ဝံအပူၤ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဒ့တၢ်အူ တၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ မူးပွဲ ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၁၅ ခါ — ဒီး တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်တမံၤလၢ အအိၣ်ဒီး တၢ်တူၢ်ဘၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်တခါ လၢဆူၣ်ချ့ကိတိာ် Ryan Park အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ယမ့ၢ်ပၢ်တဂၤလၢအအိၣ်ဒီးဖိသးနံၣ် ၁၆နံၣ်တဂၤဒီး ၁၂နံၣ်တဂၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢယတဲသကိးအီၤအခဲအံၤ ဖဲယနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ယဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲညူဆီၣ်သ်ဝံအပူၤအံၤ ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကစးထီၣ်မၤ တၢ်သမံသမိးကွၢ် တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးထီဘိအံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤပိာ်ထွဲထီၣ် ကီၢ်စဲၣ်အတၢ်မၤကွၢ်ဆိ တၢ်မၤကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီး အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအယံၤဒီတနံၣ်ဒီး အိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဂ့ၤဂ့ၤတခါန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတၢ်မၤကွၢ်ဆိတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအတၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်မၤကွၢ် တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးဂ့ၤဂ့ၤ လၢအဒုးစှၤလီၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး လၢအဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးတၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးလၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢ ဖဲတၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
Summer Hill တၢ်လီၢ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စး Jo Haylen စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအီၤဒီးတၢ်အုၣ်ကီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ယပာ်ကဖၢလၢယသးဒိၣ်မးမ့ၢ်လၢယပၣ်ဃုာ်ဘၣ်ဖဲ ပဒိၣ်လၢအမၤကသံၣ်မူးဘှီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီအကျါ ဖဲခံဆံယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်အိၣ်ဖှိၣ်သကိးဝဲဒၣ်ဒီး ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ် ဒီး ပှၤမၤလိလံာ်လဲၢ်ပတီၢ်ထီ အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ဖှိၣ်သကိးဒီးပှၤလၢဆိကမိၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဘံဘူသးတခါ သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးပဒိကနၣ်အဝဲသ့ၣ်. ဒီးပပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤသဃဲၤ - Carmel Tebbutt ဒီး John Brogden - ဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆူပဒိၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ခဲကနံၣ်အံၤ ညူဆီၣ်သ်ဝံဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤန့ၣ် အကစးထီၣ်ဝဲ တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးဒီး တၢ်ဒ့တၢ်အူစဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်ဒီး တၢ်ကရၢကရိလၢအမၤစၢၤတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးကဃုထၢဝဲ တၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲဖဲလဲၣ်တခါလၢ အကပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ကီၢ်စဲၣ်အံၤ အပှၤထီဒါတၢ်ကရၢန့ၣ် အတသးခုလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဘၣ် - ဒီး လ့ၢ်ဘရၢၢ် ပၣ်တံၣ်ကရၢခိၣ် Kellie Sloane စံးဝဲဒၣ်, တၢ်ကမၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဆှၢလီၤ တၢ်ကစီၣ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဒ်ယမ့ၢ်မိၢ်တဂၤအသိးန့ၣ် ယတဲအီၤသ့လၢ ဘၣ်ဃးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ယလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ယတအဲၣ်ဒိးလၢယဖိသ့ၣ်တဖၣ်သူအီၤဘၣ် - တၢ်တမံၤလၢ်လၢ် လၢအကပတုာ် ယဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်သူကသံၣ်မူးဘူးဘှီန့ၣ် ယအဲၣ်ဒိးမၤအီၤ. သနာ်က့ တၢ်ကစီၣ်လၢအဆှၢလီၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, လၢအမ့ၢ် တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခွဲး, တၢ်ကစီၣ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိးပဒိၣ်န့ၣ် လီၤဂာ်ဒ်သိးတမ့ၢ်ပှၤဒိၣ်တုၤခိၣ်ပှဲၤဘၣ်အံၤ, ပကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးမူးမူးနီၣ်နီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢခံကတၢၢ်န့ၣ် ယဘၣ်ယိၣ်လၢ ပှၤကဘၣ်သံအါထီၣ် လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.”
Ryan Park စံးဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်လီၤလၢ တၢ်ကသံသမိး တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးထီဘိန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ် တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢတခါဘၣ်.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်သမံသမိးမၤကွၢ် တၢ်ကသူကသံၣ်ဖျၢၣ်ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲ ပှၤသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ပူၤဖျဲးအလီၢ်တခါ လၢကတဲသကိးဘၣ်ဃးအဝဲသ့ၣ် တၢ်ဃုထၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ညူဆီၣ်သ်ဝံဆူၣ်ချ့ကိတိာ်စံးဝဲဒၣ်, အဝဲသ့ၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ, ဖဲအဝဲသ့ၣ် သ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ကသံၣ်ဖျၢၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤပၣ်ဃုာ်ဒီး MDMA မ့တမ့ၢ် ketamine ဂာ်စီသ့ၣ်တဖၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်, ပှၤသးစၢ်အါဒံအါဂၤ ဆီတလဲကွံာ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, မ့ၢ်လၢအတဘၣ်လိာ်သးဒီး တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါနာ်ပာ်အီၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအကျါ ၇၅ မျးကယၤန့ၣ်စံးလၢ ဖဲအဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဝံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဆၢတဲာ်လၢ တသူအီၤလၢၤဘၣ် မ့တမ့ၢ် ဆီတလဲကွံာ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒီး တၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးအခဲအံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်စှၤလီၤကွံာ် ဒ်သိးလၢအကြၢးကဲထီၣ်သးအသိးန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်မၤကွၢ် တၢ်သမံသမိး တၢ်သူကသံၣ်ဖျၢၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ဃုထံၣ်န့ၣ် ကသံၣ်မူးဘှီး အတၢ်အိၣ်ဝးတရံးရၤလီၤအသးဖဲ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤဖၠါအပူၤ, မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအကမၤစၢၤ ဒုးသ့ၣ်ညါ ဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကိတိာ် Park စံးဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၂လါ တၢ်မၤကွၢ်ဆိ တၢ်သမံသမိးကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်ဖျၢၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအါမး လၢအကဲထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီဒီးသးစၢ်လၢအနုာ်ပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ဒ့တၢ်အူ မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတအိၣ်ဒီးတၢ်လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဒံးဘၣ်.
တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ ကသံၣ်မူးဘှီးသဲစးတၢ်ဘျၢကရၢ, Unharm, အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ တၢ်မၤကွၢ် တၢ်သူကသံၣ်ဖျၢၣ်မူးဘှီးန့ၣ် တၢ်ကဘၣ်မၤစ့ၢ်ကီးအီၤဖဲတၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤ လၢအတဘၣ်မ့ၢ်ထဲဒၣ်ဖဲ တၢ်ဒ့တၢ်အူမူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ကရၢအံၤ ပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ် Will Tregoning စံးဝဲဒၣ်, ပှၤသံလၢ အဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်သူ MDMA ကသံၣ်မူးဘှီး သၢပူလွံၢ်ပူန့ၣ် ကဲထီၣ်အသးဖဲပှၤနီၣ်တဂၤပၢအိၣ်ဆိးအလီၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးဖဲ တၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဂဲၤကလံၣ်ပၣ်တံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ တၢ်သံလၢအကဲထီၣ်ခီဖျိကသံၣ်အံၤန့ၣ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ နွံမျးကယၤန့ၣ်လီၤ.
Uniting Church ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ် ပှၤပၢဆှၢတၢ်ခိၣ်ကျၢၢ် Alice Salomon, ဒီး Greens ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စး Cate Faehrmann, လၢအမ့ၢ်ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်လၢ တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီး အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးဒ်သိး cocaine, ketamine, methamphetamine ဒီး MDMA ဖဲကျဲခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီန့ၣ် ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
“မ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤတီတီန့ၣ်, တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်ဒၣ်တၢ်တစဲးတမွးဖိန့ၣ်လီၤ. တၢ်သူကသံၣ်တလၢကွံာ်အခၢးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအါထီၣ်. ပှၤသူကသံၣ်မူးဘှီးသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်လဲၤဖဲ တၢ်ဆါဟံၣ် ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူ ဝဲၤကျိၤအပူၤစ့ၢ်ကီးဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဖဲဝ့ၢ်ခိၣ်တၢ်ပၢ—ACT အပူၤန့ၣ် တၢ်ပာ်လီၤပာ် တၢ်မၤကွၢ် ကသံၣ်ဖျၢၣ် အတၢ်လီၢ်အိၣ်ဝဲအသိး, ဖဲဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်အပူၤစ့ၢ်ကီး တၢ်မၤဘူၣ်မူးပွဲ အကလုာ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး တခါခါအဖီခိၣ် တၢ်ဟးဆီလီၤပာ်လီၤ တၢ်မၤကွၢ်ကသံၣ်မူးဘှီးအတၢ်လီၢ်အိၣ်ဝဲ — နာ်သက့ မ့မ့ၢ်ကီၢ်စဲၣ်အဂုၤအဂၤအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
South Australia, Western Australia, ဒီး Tasmania န့ၣ်စံးဝဲဒၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မၤကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်ဖျၢၣ်တၢ်မူးတၢ်ဘှီးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ အဝဲသ့ၣ် တအိၣ်ဒီးတၢ်သးစၢၢ်ဆၢဘၣ်, မ့မ့ၢ် ခွံစလဲန့ၣ် စးထီၣ်ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ်, ကဲထီၣ်ဝဲကီၢ်စဲၣ်အဆိကတၢၢ်တဘ့ၣ်လၢ အတြီဝဲဒၣ် တၢ်မၤကွၢ်တၢ်သမံသမိး ကသံၣ်မူးဘှီးဝဲၤကျိၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ခဲလၢာ်တပူၤဃီန့ၣ်လီၤ.
