အီစထြ့လယါပိာ်ခွါယဲၢ်ဂၤအကျါ တဂၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူတစိၤအပူၤ—တဘျီန့ၣ်အိၣ်ဒီး ဖြီးစတ့းခဲစၢၣ်-စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဖြီးစတ့း—စၢၤဆံၣ်ချံ, နတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ဒီး တၢ်မၤကွၢ်အဂီၢ် တၢ်ဃုထၢအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤနၢၤလၢ နကဃုထံၣ်န့ၢ်ဒီး မၤန့ၢ်တၢ်ယါဘျါသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤ, မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤလိဘၣ်ဃး ဖြီးစတ့းခဲစၢၣ်—စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်တၢ်ဆါ, တၢ်မၤကွၢ် PSA, တၢ်ယါဘျါဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
Key Points
- ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ဖံးဘ့ၣ်ခဲစၢၣ် မ့ၢ်ဝံၤန့ၣ်, ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါလၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်အါကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
- စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ် အတၢ်ပနီၣ်လီၤလီၤဆီဆီတအိၣ်ဘၣ်; ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ စၢၤဆံၣ်ချံဟဲဒိၣ်ထီၣ်အဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢကဆံၣ်ကဆါအဂီၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
- တၢ်လၢ Prostate Specific Antigen (PSA) တၢ်မၤကွၢ်သွံၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤကွၢ်အခိၣ်သ့ၣ်တမံၤလၢကဃုထံၣ်န့ၢ် စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် ဒီး ပှၤပိာ်ခွါလၢအသးနံၣ် ၅ဝ ဒီးဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢကမၤကွၢ်အသးန့ၣ်လီၤ.
- What is the prostate gland and why can it become a problem?
- What are the risk factors for prostate cancer and what testing is available?
- What are the treatment options for prostate cancer?
- What is it like to experience prostate cancer?
- What support is available for men with prostate cancer?
စၢၤဆံၣ်ချံန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်ဒီး ဘၣ်မနုၤအဃိကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့လဲၣ်
တၢ်လၢဖြီးစတ့း- စၢၤဆံၣ်ချံန့ၣ် အိၣ်ထဲသိးသ့သၣ်တဖျၢၣ် ဒီးအိၣ်ဝဲဖဲခံကွီၢ်ဃံဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Declan Murphy န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ဆံၣ်ကျိၤကသံၣ်သရၣ်လီၤဆီတဂၤဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ချံသၣ်စၢၤသွဲၣ်အကျိၤဒီးဆံၣ်ကျိၤဂ့ၢ်ဝီ ပှၤပၢဆှၢတၢ်ခိၣ်ကျၢၢ်တဂၤဖဲ Peter MacCallum ခဲစၢၣ်ဝဲၤလီၢ် — လၢအအိၣ်ဖဲ မဲလ်ဘၢန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်လၢစၢၤဆံၣ်ချံန့ၣ်အိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲဆံၣ်ဒၢအဖီလာ်တဆဲးဒီး အိၣ်ဝးတရံးဝဲဆံၣ်ကျိၤလၢပဝဲပှၤပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်ဆ့ၣ်ဆါအဂီၢ်, မ့ၢ်တၢ်မၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ထံလၢအကျဲၣ်ကျီအသးဒီးပိာ်ခွါအချံအသၣ် လၢထုးထီၣ်န့ၢ်ဝဲပိာ်ခွါအထံ, ဒီး ဘုၣ်အီၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲပိာ်ခွါအချံအသၣ်န့ၣ်လီၤ. အဃိအဝဲတၢ်မၤခိၣ်သ့ၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ထုးထီၣ်န့ၢ်ပိာ်ခွါအထံန့ၣ်လီၤ.”
ဒ်ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်သးပှၢ်ထီၣ်အသိးန့ၣ်, စၢၤဆံၣ်ချံအံၤ တဘျီတခီၣ်န့ၣ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဒီးဆီၣ်တံၢ်လီၤဝဲဆံၣ်ကျိၤ, လၢအမ့ၢ်ဆံၣ်ကျိၤလၢ နဆံၣ်ဆါဟးထီၣ်ကွံာ်နဆံၣ်လၢနနီၣ်ခိအပူၤ ဒီး ဖဲဆံၣ်ဆါအခါတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်ထီၣ်န့ၣ်လီၤ.
Australian Prostate Centre—အီစထြ့လယါဖြီးစတ့းဝဲၤလီၢ်, ဆံၣ်ကျိၤဂ့ၢ်ဝီ နၢးစ်—ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် Helen Crowe စံးဝဲဒၣ်, အမ့ၢ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဒီးဆီၣ်လီၤဆံၣ်ကျိၤဒ်အံၤန့ၣ်, ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲမုၢ်နၤခီန့ၣ် ကမံပၢၢ်ထီၣ်တလီၢ်လီၢ် လၢကဆံၣ်ဆါလီၤဟိကွံာ်အဆံၣ်ဒၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Ms Crowe စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်လၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဘၣ်. တဘၣ်ဃးလိာ်အသးဒီးခဲစၢၣ်ဘၣ်. မ့ၢ်ဒၣ်သးဟဲပှၢ်ထီၣ်တဆီဘၣ်တဆီအတၢ်ပနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်အံၤ လၢဆံၣ်ကဟးထီၣ်ကွံာ်အဂီၢ် နုာ်လီၤမၤတံာ်တာ် ဆံၣ်ဒၢသ့, ဒီး အမ့ၢ်ကဲထီၣ်အသးဒ်အံၤန့ၣ် ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါပာ်သးဘၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံ, မ့ၢ်လၢ အစးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတနီၤအဃိန့ၣ်လီၤ.”
စၢၤဆံၣ်ချံအံၤ ဟဲညိးထီၣ် မ့တမ့ၢ် အဃၢ်နုာ်ကဲထီၣ်သ့ဝဲဒၣ်, လၢအဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ ပိာ်ခွါဒံၣ်ဘိခိၣ်ထိးညိးထီၣ် — ဒံၣ်ဘိအဃၢ်နုာ်, လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တူၢ်ဘၣ်တမုာ်တလာ် ဖဲပိာ်ခွါအဒံၣ်ဘိဒီး တၢ်လီၢ်ခံကျဲကဆူးအဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ.
Ms Crowe စံးဝဲဒၣ်, “အကဲထီၣ်တၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢ အတမုာ်ဘၣ်ဖးဒိၣ်သ့ဝဲဒၣ်, ဒီး တုၤဒၣ်လဲာ် ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဘၣ်လဲၤထံၣ်ဒီး အကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ, ဒီးဘၣ်တဲဘၣ်ဝဲအသရၣ်လၢ အမံတန့ၢ်ဘၣ်ခီဖျိလၢ တၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအတမုာ်တလာ်ဘၣ်အံၤအဃိ မ့တမ့ၢ် ဆ့ၣ်နီၤတန့ၢ် - ဆ့ၣ်နီၤတမုာ်ဘၣ် ဒီး မၤဟူးနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတမုာ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်လၢ စၢၤဆံၣ်ချံန့ၣ် ကဲထီၣ်ခဲစၢၣ်သ့စ့ၢ်ကီး, ဒီးမ့ၢ်တၢ်အိၣ်သးတခါလၢ တညီနုၢ်ပာ်ဖျါအတၢ်ပနီၣ်ဘၣ်, နာ်သက့ မ့ၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတကလုာ် လၢအညီနုၢ်ကဲထီၣ်ဒီးပိာ်ခွါဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Murphy စံးဝဲဒၣ်, “ပိာ်ခွါတနီၤနီၤဒု, တၢ်ကီတၢ်ခဲတအိၣ်အါအါဘၣ် ဒီး အိၣ်ခိးကွၢ်အတၢ်အိၣ်သးသ့, နာ်သက့ မ့မ့ၢ်ပှၤပိာ်ခွါအဂၤတနီၤန့ၣ်, ကဲထီၣ်တၢ်ဆါနးနးကလဲာ်သ့ ဒီး အတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဖျါဒိၣ်မး, တုၤဒၣ်လဲာ်ကဲထီၣ်တၢ်သံတၢ်ပှၢ်သ့န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်ဒီး တၢ်မၤကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒ်လဲၣ်
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ခဲစၢၣ်လၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်အါကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ. သးနံၣ်ဟဲပှၢ်ထီၣ်, ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်စံၣ်စိၤ, ဒီးစၢၤသွဲၣ်အတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်အါထီၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်ဆါအံၤကကဲထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Murphy စံးဝဲဒၣ်, “အပူၤကွံာ်တယံၤ ဒံးဘၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါပာ်ဖျါအပူၤန့ၣ် တယာ်ဆိပာ်စၢၤဝဲလၢ- ၂ဝ၂ဝ တုၤလၢ ၂ဝ၄ဝ နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ် ပှၤဘၣ် စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ် ကအါထီၣ်ဝဲခံဆးန့ၣ်လီၤ.”
ဖံးဘ့ၣ်ခဲစၢၣ်အမဲာ်ညါန့ၣ်, ခဲစၢၣ်အကလုာ်အံၤ မ့ၢ်ခဲစၢၣ်လၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်အသးဒီး ပှၤပိာ်ခွါဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ. ပိာ်ခွါလၢအအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ လၢအသးနံၣ်အိၣ်တုၤလီၤ ၈ဝ သ့ၣ်တဖၣ်— ယဲၢ်ဂၤအကျါ တဂၤန့ၣ် ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆါအံၤန့ၣ်လီၤ.”Professor Declan Murphy
Ms Crowe စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ်တၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်.
တချုးဖဲတၢ်ဆါပနီၣ်အိၣ်ဖျါထီၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ကဃုထံၣ်န့ၢ် စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤအဂီၢ် ဘၣ်မၤကွၢ်ဝဲဒၣ်သွံၣ်—လၢတၢ်ကိးအီၤ Prostate-specific antigen မ့တမ့ၢ် PSA န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ လၢစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အဂီၢ် အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ တအိၣ်ဒီး ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဃုထံၣ်ဖီၣ်န့ၢ်တၢ်ဆါအံၤ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒ်ဘၣ်အဃိ, ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ်လၢ အကမၤတၢ်ဆၢတဲာ်ဘၣ်ဃး တၢ်မၤကွၢ် PSA, ဖဲလၢအဝဲသ့ၣ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ အတၢ်န့ၢ်ဘျုးဒီး အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ—GP ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤကွၢ် PSA ထီဘိန့ၣ် မ့ၢ်အဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့ဒီးအဝဲသ့ၣ်စ့ၢ်ကီးဧါန့ၣ် ပိာ်ခွါသးသနံၣ် ၅ဝ ဒီးဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကတိၤသကိးတၢ်ဒီး အဝဲသ့ၣ် ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ GP သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ပိာ်ခွါလၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အိၣ်ပာ်လၢ ကမၤန့ၢ်တၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤဆိဆိန့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Murphy စံးဝဲဒၣ်, “ဘၣ်ဃးစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အံၤ နတၢ်ဘၣ်ယိၣ်မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ် တဘၣ်အိၣ်ခိးတုၤလၢ အတၢ်ပနီၣ်အိၣ်ဖျါတဂ့ၤ.”
“ပှၤဆါအိၣ်လီၤဆီတနီၤ လၢအမ့ၢ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အါ လၢအကအိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်, လၢအမ့ၢ်ပှၤဆါဒ်သိး အဟံၣ်ဖိဃီဖိအကျါန့ၣ် အိၣ်ပာ်တ့ၢ်ဒီးတၢ်ဆါအံၤ, ပှၤဆါလၢအအိၣ်ဒီးစၢၤသွဲၣ်အတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ပှၤဆါလၢအထူအထံးမ့ၢ်ကလုာ်ဒူၣ်တခါခါ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး Afro-Caribbean ပိာ်ခွါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအတၢ်အိၣ်သးမ့မ့ၢ်ဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ပဟ့ၣ်ကူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ အကတၢၢ်ပီၣ်တဲသကိးဒီး မၤကွၢ်အသးလၢတၢ်ဆါအံၤ ဖဲအသးနံၣ် ၄၅ နံၣ်ဒီးဆူမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ.”
စၢၤဆံၣ်ချံအဂီၢ်တၢ်ယါဘျါအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်
ဖဲလၢတၢ်ဆါအံၤမ့ၢ်ကဲထီၣ်ခဲစၢၣ်လံတဘျီ, တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤကတီၤ ဆံၣ်စၢၤချံခဲစၢၣ်တၢ်ဆါန့ၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ တၢ်ဆါအပတီၢ် ဒီး တၢ်ဆါအံၤ အနးထဲလဲၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Murphy စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်လၢပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ်ကြၢးသ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ် စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်တၢ်ဆါန့ၣ် အခီပညီတမ့ၢ်လၢ တမၤတသ့ ကဘၣ်မၤန့ၢ် ဆံၣ်စၢၤချံခဲစၢၣ် အတၢ်ယါဘျါဘၣ်.”
“နီၣ်နီၣ်တခီ, မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, ထံကီၢ်လၢအလီၤဂာ်ဒ်သိး အီစထြ့လယါကီၢ်န့ၣ်, ပှၤဆါလၢ တၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤ လၢအအိၣ်ဒီးခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအမျးကယၤ ၉ဝ န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ကရဲၣ်ကျဲၤကတီၤ ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤအဂီၢ် ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသးန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်တၢ်ဆါအံၤအတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲတၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်အတၢ်အိၣ်သးဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်မၤကွၢ်အသးထီဘိ ဒီးသမံသမိးမၤလီၤတံၢ် ခဲစၢၣ်အတၢ်အိၣ်သး, ဒီး တၢ်ဆါအံၤ အတၢ်ပနီၣ် မ့ၢ်ဟဲအါထီၣ်-နးထီၣ်တခီ ကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထံဝဲ တၢ်မၤန့ၢ်တၢ်ယါဘျါအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဆါလၢ အအိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် လၢအဂံၢ်ဆူၣ်ထီၣ်ချ့ အနးထီၣ်ချ့သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်ဃုထၢ တၢ်ယါဘျါအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အကမ့ၢ်ဝဲ- တၢ်ကူးကွဲးသး, ရ့ဒံးဧ့ရှ့ သရဖံး, ခံမိးသရဖံး ဒီး ဟီးမိ သရဖံး တၢ်ကူစါယါဘျါ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သရၣ်ဒိၣ်စိ Murphy စံးဝဲဒၣ်, “လၢကဖီၣ်ဂၢၢ် ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါ ကလုာ်အံၤအဂီၢ်, မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ, တၢ်ပီးတၢ်လီလၢပသူအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လီၤဆီလိာ်သးအါမး. ဖဲအပူၤကွံာ် အနံၣ်တဆံဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ပတဲအီၤသ့လၢ တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီဒိၣ်မး, ခဲစၢၣ်အဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်အိၣ်ရၤလီၤအသးဆူပှၤဆါအနီၣ်ခိပူၤ တၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ကျိၤကျဲတၢ်ယါဘျါသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကဃုထၢမၤန့ၢ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ယါဘျါအဆၢန့ၣ်, ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ ခဲစၢၣ်အကလုာ်ဒီး ကဲထီၣ်သးအပတီၢ်အဖီခိၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် တၢ်ဆါအံၤ ဒီး ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ယါဘျါဖဲအကဲထီၣ်အသးသီသီအခါသ့ၣ်တဖၣ် အမျးကယၤအိၣ်အါလၢ ကအိၣ်မူဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အိၣ်ဒီးစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ်မၤအသးဒ်လဲၣ်
ဖဲလၢအကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ ဆှၢအီၤဆူဆံၣ်ကျိၤကသံၣ်သရၣ်လီၤဆီအအိၣ် လၢကမၤ PSA တၢ်မၤကွၢ်သွံၣ်အဂီၢ်အခါန့ၣ် Danny Moyle အသးနံၣ်အိၣ်ဝဲ ၆၅နံၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Moyle စံးဝဲဒၣ်, “ပမၤဝဲ တၢ်မၤကွၢ်ဆူညါသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး အဝဲဟ့ၣ်ယၤတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢ ကဘၣ်ကူးထုးထီၣ်ကွံာ် စၢၤဆံၣ်ချံဒီတခါန့ၣ်လီၤ.”
သရၣ်တဲအီၤလၢ အကဘၣ်ထုးကွံာ် အစၢၤဆံၣ်ချံဒီတခါအဃိ လၢ Mr Moyle အဂီၢ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဖုးသံပျီၢ်သံတခါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဘၣ်ထံးဒိၣ်မး ခီဖျိလၢယဆိကမိၣ် တၢ်ထုးထီၣ်စၢၤသွဲၣ်ချံအဃိက့ၢ်ဂီၤဒွဲဖးဒိၣ်တခါန့ၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်, ဒီး ခါဆူညါ မုၣ်ခွါတၢ်အိၣ်ဃုာ်မံဃုာ်အဖီခိၣ် တၢ်ဒိဘၣ်ကအိၣ်ဝဲ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲလၢအဝဲဖှဲးအသးဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် Mr Moyle အ PSA န့ၣ် စးထီၣ်မူထီၣ်ကဒီးတဘျီ, လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Moyle စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ခဲစၢၣ်န့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်ဒံးဝဲတတီၤတီၤ. လီၤတံၢ်တခါန့ၣ် တမ့ၢ်ဖဲ စၢၤဆံၣ်ချံဘၣ်, မ့ၢ်လၢတၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤလံအဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤကမၢကမၣ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အဂံၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, အကအိၣ်ဖဲနနီၣ်ခိအပူၤဖဲလဲၣ်တတီၤဂ့ၤ တတီၤဂ့ၤန့ၣ်, ဆဲးထုးထီၣ်ဝဲဒၣ် PSA န့ၢ်, အဃိန့ၣ် အိၣ်ထီၣ်သ့ဝဲလၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.”
ဆူမဲာ်ညါယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤ Mr Moyle အကသံၣ်သရၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆဲးခိးကွၢ်ဝဲဒၣ် အဝဲအ PSA အပတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်. ဒီးလၢခံန့ၣ် အဝဲအ ဆံၣ်ကျိၤဂ့ၢ်ဝီကသံၣ်သရၣ်လီၤဆီန့ၣ် ဟ့ၣ်ကူၣ်အီၤလၢ အကမၤန့ၢ် ရ့ဒံးဧ့ရှ့တၢ်ယါဘျါ ဒီး ဟီးမိတၢ်ယါဘျါ - ၇နွံန့ၣ်လီၤ.
Mr Moyle စံးဝဲဒၣ်, “ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ် ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် အတမုာ်ဘၣ်တဘျုးလါ. ဖဲန့ၣ်အလီၢ်ခံန့ၣ် ယဟဲက့ၤအိၣ်ကဒါ ခံလါ တုၤသၢလါ, ဒီးဃုလါဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် မၤန့ၢ်ကဒီး PSA အတၢ်မၤကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်. ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ် နံၣ်ကတၢၢ် ယမၤအီၤအလီၢ်ခံကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် အဆၢဟဲက့ၤကဒါလၢအမ့ၢ် - တဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢၤဘၣ်, အဃိ တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲဂ့ၤထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
Ms Crowe စံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်တူၢ်ဘၣ် လၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်အသးဒီး ပိာ်ခွါလၢအသ့ၣ်ညါလီၤအသးလၢအအိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအညီနုၢ်မၤအသးတခါ. ပှၤလၢအလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ရှဲးပၠးအဝဲသ့ၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်တူၢ်ဘၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ညီနုၢ်မၤအသးတခါ, မ့ၢ်တၢ်လၢအကဲထီၣ်အသးအါမး, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တုၤလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်မၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ညီထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်. တုၤလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ် တၢ်ယါဘျါအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်, တၢ်ယါဘျါအံၤကဲထီၣ်ဝဲတၢ်တမံၤ ဖဲအဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ပိာ်ခွါလၢအအိၣ်ဒီးစၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်အဂီၢ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအိၣ်ဒ်လဲၣ်
ပိာ်ခွါလၢအအိၣ်ဒီး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်န့ၣ်, တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲအကလုာ်ကလုာ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ဆံၣ်ကျိၤဂ့ၢ်ဝီ နၢးစ်ကသံၣ်သရၣ်မုၣ်လၢအမၤစၢၤတၢ်, လၢအဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအစံးဆၢတၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သ့ ဒီး ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤဆီသ့, ဃုာ်ဒီး တၢ်ဆဲးအိၣ်ခိးကွၢ် စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ် Mr Moyle န့ၣ်, အမါဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိအတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအကါဒိၣ်မး, ဒီးအဝဲမၤစၢၤဒုးအိၣ်ထီၣ် လီၢ်ကဝီၤ စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကရူၢ်စ့ၢ်ကီး မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအကါဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်, ပှၤလၢအဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤယၤအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲယမါ... ဒီးယကသံၣ်သရၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ကသံၣ်သရၣ်လီၤဆီလၢယလဲၤထံၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ် သ့ၣ်တဖၣ်, လၢယတၢ်အိၣ်မူအတၢ်လဲၤကျဲအံၤအပူၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤဒီး ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲဆီလီၤဒုးအိၣ်ထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လီၢ်ကဝီၤ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကရူၢ်ဖဲအဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ဝ့ၢ် Bargara လၢအအိၣ်ဖဲခွံစလဲအပူၤန့ၣ်လီၤ.
Mr Moyle စံးဝဲဒၣ်, “တဲသကိးဘၣ်တၢ်ဒီး ပှၤဂုၤပှၤဂၤလၢ အဘၣ်လဲၤခီဖျိတၢ်ဒ်သိးလိာ်သးန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်လီၤဆီဖးဒိၣ်, မ့ၢ်လၢနတဲသကိးဘၣ် နနီၣ်ကစၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်, တဂၤဒီးတဂၤန့ၣ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလိာ်သး, ဒီးမ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤမး. ဒီး ပှၤတမှံၤလၢအဟဲကတိၤလီၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဂ့ၤဒိၣ်မးဒီး အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသကိးကရူၢ်ဖိဖဲကရူၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤသပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဃး စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် အဂ့ၢ်ဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နလဲၤဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိနလဲၤနုာ်လီၤကွၢ်ဃုအီၤဖဲ
Australian Prostate Centre ဒီး Prostate Cancer Foundation of Australia လီပှာ်ယဲၤသန့သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
