နံးပီလ်သရၣ်ကၠိခိၣ်လၢအမၤပူၤဖျဲးဖိသၣ် ၉ဝဝ ဂၤအသးသမူ

ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn

Rajendra Dawadi, မ့ၢ်ဝဲဒၣ် သရၣ်ကၠိခိၣ်တဂၤဖဲ Tribhuvan Trishuli Secondary School — တီၤခၢၣ်သးကၠိတဖျၢၣ်လၢအအိၣ်ဖဲနံးပီလ်အပူၤ, ဒီး ဖဲလၢအဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အခါန့ၣ် ဘၣ်ဝဲဖဲအအိၣ်ဖဲတၢ်မၤလိတီၤပူၤအခါန့ၣ်လီၤ.

“တၢ်တနံၤန့ၣ်, အလီၤဂာ်ဒ်သိးကိးနံၤဒဲးအသိး, ဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယအိၣ်ဖဲတီၤပူၤအခါ. ယပှၤမၤသကိးတၢ်အကျါတဂၤ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်စ့စရီန့ၣ်, ဟဲတဲဘၣ်ယၤလၢ ထံဒိၣ်ထီၣ်, ထံလုၢ်ဘၢကဲထီၣ် ဒီး တၢ်အိၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအပူၤခဲလၢာ်လီၤမၢ်ကွံာ်.”

ဖဲတၢ်တနံၤန့ၣ် ပှၤကၠိဖိအဂၤ ၉ဝဝန့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲကၠိကရၢၢ်အပူၤအဃိ အဝဲဘၣ်မၤတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤ.

“ဖဲန့ၢ်အလီၢ်ခံ ယဆၢတဲာ်လၢ, ယမ့ၢ်ပာ်ပတုာ်ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်မၤလိဖဲအံၤ ဒီး တၢ်ကစီၣ်အံၤမ့ၢ်ကမၣ်န့ၣ်, ပတၢ်မၤလိကဟးဂီၤဝဲဒၣ်တသီ. နာ်သက့ တၢ်ကစီၣ်အံၤမ့ၢ်ဘၣ်တခီန့ၣ်, သးသမူခဲလၢာ်န့ၣ် ကလီၤမၣ်ကွံာ်.”

အဃိအဝဲတမၤယံၤမၤနီၣ်အသးလၢၤဘၣ်ဒီး ဒိသီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ကၠိဒၢလွဲ, ဒုးဟးထီၣ်ကွံာ်ဝဲကၠိဖိဖဲတီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်တဘျီဃီဒီး တကတီၢ်ဃီန့ၣ် ကိးစ့ၢ်ကီးဝဲလီတဲစိဆူ ကၠိသိလ့ၣ်လၢအဆှၢကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ် — ဒီး မၢဝဲဒၣ် အတၢ်က့ၤကဒါဆူလီၢ်ခံတခီန့ၣ်လီၤ.

“ယကိးဝဲဒၣ် ပှၤနီသိလ့ၣ်ဖိတနီၤဒီး ယမၢအဝဲသ့ၣ်ပတုာ်အသိလ့ၣ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအပူၤဖျဲးတတီၤတီၤ. ဒီးကၠိ ဘၢးစ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယမၢသုးကွံာ်အလီၢ်. ဖဲန့ၣ်အခါ ကၠိ ဘၢးစ် တခိၣ်ဟဲတုၤလီၤဖဲကၠိ အပူၤန့ၣ်အိၣ်ဒီးပှၤကၠိဖိပှဲၤပှဲၤ. ဒီးယတဲဘၣ်ပှၤနီဘၢးစ်အံၤ, လၢအကက့ၤကဒါတဘျီဃီ ဒီး ကွၢ် မ့ၢ်ပှၤဟဲလၢကျဲအိၣ်တနီၤနီၤဒ်ဧါန့ၣ်လီၤ.”

ဖဲလၢပှၤကၠိဖိဒီး ကၠိပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ အဂၤ ၉ဝဝ ဃၣ်ဃၣ် သုးပူၤဖျဲးကွံာ်အသးဆူတၢ်လီၢ် လၢအထီၣ်ထီအခါ, ထံသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်အလီၢ်ခံ ဒီး လုၢ်ဘၢ ယုၢ်လီၤကွံာ်ဝဲဒၣ်ကၠိအံၤ, လၢမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးကၠိတဖျၢၣ်လၢ ကၠိသရၣ် Rajendra ထီၣ်ဘၣ်အီၤ ဖဲအဝဲကဲပှၤကၠိဖိအခါန့ၣ်လီၤ.

“ဖဲယလဲၤထီၣ်တုၤတၢ်ဖီခိၣ် ဒီးကွၢ်လီၤကဒါက့ၤ ယလီၢ်ခံန့ၣ်, ယထံၣ်လၢ ထံဝၢ်လီၤကွံာ်ဝဲဒၣ်ကၠိဒီတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ယဆ့ၣ်နီၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲန့ၣ်. ယတဲတၢ်တထီၣ်ဘးနီတဖျၢၣ်လၢၤဘၣ်. ခီဖျိလၢ ယမၤလိတ့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဖဲကၠိအံၤ, ယန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဖဲကၠိအံၤ, ယကဲဘၣ်ဝဲကၠိခိၣ်ဖဲကၠိအံၤ ဒီး ယတူၢ်ဘၣ်လၢယတၢ်သးစဲအိၣ်ဒီးကၠိအံၤန့ၣ်လီၤ.”

Rajendra Dawadi အတၢ်လဲၤခီဖျိအံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အဒိအတဲာ်တခါလၢ တၢ်ထံၣ်ဆိပာ်စၢၤတၢ်ဒီး တၢ်သူၣ်ဒူသးဒူတခါ လၢအဟဲပၢၢ်ထီၣ်ဖဲ နံးပီလ်ထံလုၢ်ဘၢတၢ် အတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤအပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤအံၤ တမ့ၢ်အဝဲအကၠိထဲတဖျၢၣ်ဧိၤဘၣ်.

Save the Children ကရၢစံးဝဲဒၣ်, နံးပီလ်ကလံၤစိၤတကပၤအပူၤန့ၣ်, ကၠိဟးဂီၤကွံာ် ၆၉ ဖျၢၣ် ဒီး ကၠိဖိဘူးထီၣ်လၢ ၁၉,ဝဝဝ ဂၤ ကမၤလိတၢ်အဂီၢ် ကၠိတအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကၠိသရၣ် Mr Dawadi အံၤ, တၢ်ပာ်အီၤဒ်သိး ပှၤဒူပှၤဃိၤတဂၤသိးနာ်သက့ အဝဲသးဃၢဒိၣ်မးလၢကတူၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. နီၣ်နီၣ်တခီအဝဲမုၢ်လၢ်လၢ ပဒိၣ်ကမၤတၢ်လၢ တၢ်ကသူၣ်ထီၣ်ဆိကၠိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“ယဃ့ထီၣ် နံးပီလ် ပဒိၣ်ပပှၢ်, နံးပီလ်ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤကညီလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်, လၢအမ့ၢ်, ပဝဲဒၣ်အံၤ ပမ့ၢ်ပှၤလၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဟီၣ်ကဝီၤတကပၤဒီး ပမ့ၢ်ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပမီထိၣ်န့ၢ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ လၢပှၤကညီအဂီၢ်, အဃိပအဲၣ်ဒိးလၢတၢ်ကသူၣ်ထီၣ်ကဒါက့ၤကၠိန့ၣ်လီၤ.”

တၢ်ဃုမၤပူၤဖျဲးတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆဲးမၤအီၤအဖၢမုၢ် နာ်သက့, တုၤလီၤဖဲ အဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ် ပှၤသံလၢထံလုၢ်ဘၢတၢ်အဃိန့ၣ် အနီၣ်ဂံၢ်ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၉၄ဝ ဂၤ, ဒီး ပှၤလီၤမၢ်အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ် ၄,၅ဝဝ ဂၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါပဒိၣ် ဆှၢလီၤဝဲ ပှၤသုးဖိမၤစၢၤတၢ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤ ၁၈ဂၤ အမဲာ်ညါန့ၣ်, လၢနံးပီလ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂီၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီးဝဲ စ့ဒီလၣ် ၈ကကွဲၢ်, ဃုာ်ဒီး တၢ်ပီးတၢ်လီအဂုၤအဂၤလၢ အီစထြ့လယါ တၢ်ဒီသဒၢဝဲၤကျိၤ လဲၤစိာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲပှၤလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤအီစထြ့လယါ ၄၃ဂၤ, ဒီး ပှၤသံအကျါန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤအီစထြ့လယါပိာ်ခွါတဂၤ, လၢအမါပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤဝဲတၢ်ကစီၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

ပိာ်ခွါလၢအသံတဂၤအံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် Michael Keats လၢအမ့ၢ်ပှၤ ညူဆီၣ်သ်ဝံ ကလံၤစိၤကၢၢ်ခိၣ်တဂၤ ဒီး ဖဲတၢ်တတၢၤတနါကဲထီၣ်အခါန့ၣ် ဘၣ်ဖဲအလဲၤထီၣ်ဝဲကစၢၢ် ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

အဝဲအမါ, Emily စံးဝဲဒၣ်, ဘၣ်ဃးတၢ်ကစီၣ်အံၤန့ၣ် အဝဲဘၣ်ကျဲးစၢးတူၢ်လိာ်န့ၢ်ဆူၣ်ဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

“ယအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်သူၣ်လီၤကတုၤသးလီၤကတုၤအပူၤ, ကျဲးစၢးမၤသီထီၣ်က့ၤ ယလံာ်ဟးကီၢ်ဒီး တီၣ်ထီၣ် လံာ်ခီကီၢ်, ဒီး ကွၢ်ဃုပှ့ၤဝဲဒၣ်ကဘီယူၤလဲးမးသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ယကျဲးစၢးလဲၤခီဖျိဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်အုးသးအုးအံၤ ဃုာ်ဒီး တၢ်ကစီၣ်လၢပှၤကညီသကုၤဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်, လၢပှၤကွဲးတၢ်ကစီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ကစီၣ်တဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ် နာ်သက့ ယမ့ၢ်ဘၣ်တဲအီၤတီတီန့ၣ်, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆၢကတီၢ်အနးကတၢၢ် တၢ်ပျုၢ်တၢ်တြီၤအဒိၣ်ကတၢၢ်တခါဖဲယတၢ်အိၣ်အပူၤအံၤန့ၣ်လီၤ.”

ပှၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် မၤချ့ထီၣ်အသးလၢ အကမၤပူၤဖျဲးဝဲဒၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအအိၣ်ကတာ်ထီဖဲထံဂံၢ်သဟီၣ်အတၢ်လီၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအအိၣ်ကတာ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်နာ်လၢအကအိၣ်ဝဲဒၣ်အကယၤအါမးန့ၣ်လီၤ. ဂံၢ်သဟီၣ်ခီပနံၣ်ခၢၣ်စး ဖဲနံးပီလ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢ အလီၤမၢ်ဒံးဖဲ တၢ်မၤလီၢ်လၢအလီၤဆီလိာ်အသး ၁၂ တီၤအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်အစှၤကတၢၢ် အဂၤ ၉ဝဝ န့ၣ်လီၤ.

ထံလုၢ်ဘၢတၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် တၢ်နာ်လၢ ပှၤကညီ အဂၤ ၅ဝဝ ဃၣ်ဃၣ် အိၣ်ကတာ်ထီဝဲဒၣ်ဖဲ ဟီၣ်လာ်တၢ်ကျိၤပူၤ ဒီး အခဲအံၤန့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်တုၤလၢ ဃုသီအပူၤလံအဃိ, တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်အါထီၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် အတဒိးန့ၢ်ဘၣ်လၢၤ ကလံၤကသါ အီးစံးကၠ့ၤ လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါဟီၣ်လာ်ကျိၤ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ် သရၣ်ဒိၣ်စိ Arnold Dix မ့ၢ်ဝဲ ပှၤပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်မၤပူၤဖျဲးတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤအပူၤ လၢအမၤစၢၤဆိဝဲဒၣ်လၢတၢ်လီၢ်အယံၤန့ၣ်လီၤ.

အဝဲတဲဘၣ် Channel Nine တၢ်ကစီၣ်သန့လၢ အဝဲမုၢ်လၢ်လၢ တၢ်ကထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် ပှၤကညီလၢ အအိၣ်မူဒံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

“လၢပအိၣ်တကပၤန့ၣ်တၢ်ဆၢကတီၢ်အိၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်, နာ်သက့ ပအဲၣ်ဒိးလၢ ပှၤညီသ့ၣ်တဖၣ်ကလဲၤတုၤချ့ချ့. ဖဲနလဲၤနုာ်လီၤဟီၣ်ခိၣ်ဖီလာ်အခါ တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲထံ, လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ထံဟဲထီၣ်အါထီၣ်. ပကျဲးစၢး သဝံးထုးထီၣ်ကွံာ်ထံသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢ ပဘၣ်ယိၣ် ထံကဟဲအါထီၣ်ဖဲပှၤအိၣ်ကတာ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လီၢ်. နာ်သက့ ပကျဲးစၢးမၤအီၤသပှၢ်ပှၢ်, ဘၣ်ဃးတၢ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဘှါရှဲအကျိၤအကျဲတအိၣ်ထဲတခါဧိၤဘၣ်, လံာ်တၢ်နဲၣ်လီၤပာ်လီၤအကျိၤအကျဲစ့ၢ်ကီး အတအိၣ်ဘၣ်. ကိးနၣ်ရံၣ်ဒဲးန့ၣ် ပန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအသီ, ဒီး လၢတၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်န့ၣ် ပမၤဘၣ်လိာ်အီၤဒီး ကျဲးစၢးမၤအီၤအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.”

မ့ၢ်လၢကျဲလၢတၢ်ကဘၣ်သူအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကးတံာ်လီၤကွံာ်အသးဒီး တိၤသ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤကွံာ်အါမးအဃိ, တၢ်လီၢ်လၢ အဘၣ်ထံးနးကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တန့ၢ်ဘၣ်လီမ့ၣ်အူဒီးတၢ်မၤစၢၤဒ်ဘၣ်.

နံးပီလ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤဝဲၤကျိၤ အပှၤကတိၤတၢ်ပၢ Lok Bahadur Poudel စံးဝဲဒၣ်, တၢ်က့ၤသူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤ မၤဘၣ်လိာ်က့ၤတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကီဒိၣ်န့ၢ်ဒံးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢစံးဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်ဖဲ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ အကဟီၣ်ကဝီၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်ဆိၣ်ထွဲမၤစၢၤဒီး လၢကလဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်မၤတ့ၢ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၣ်သးတၢ်ဆိမိၣ်ဆိမး အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.