ဖဲ Northern Territory — ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤ ပှၤဃိးဖိတဖၣ်အနီၣ်ဂံၢ်အါတလၢကွံာ် လၢအကဲထီၣ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါနီၣ်ထိၣ်အသီတခါန့ၣ်လီၤ.
ခဲကန့ၣ်အံၤ ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်လၢအအိၣ်ဖဲဃိးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး ပၢၤကီၢ် ဟံၣ်ခိးကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် အါန့ၢ်ဝဲ ၄,၅ဝဝ ဂၤန့ၣ်လီၤ.
ပၢၤကီၢ်ဒီး ပှၤဂဲၤလိာ်လၢတၢ်တီတၢ်တြၢ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်အါတလၢကွံာ်လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ယံၤထၢအတီၢ်ပူၤဒီး တၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ကးတံာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဒိၣ်ဘၣ်ထံး ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီး ပှၤဃိးဖိလၢအအိၣ်တပူၤဃီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်လၢ Country Liberal Party, လၢအအိၣ်ဒီးသနူလၢ ကမၤဃံးထီၣ်တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢအဂ့ၢ် မၤန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဖဲလါအီကူာ်န့ၣ် ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်ဖဲ Northern Territory — ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤန့ၣ် ဟဲထီၣ်ဝဲသပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ.
NT—ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ ပှၤသိၣ်လိဘှီဘၣ်က့ၤတၢ် ကိတိာ် Gerard Maley စံးဝဲဒၣ်, “ကွၢ်မီၤ, စးထီၣ်လၢတၢ်ဃုထၢထီၣ်ပှၤန့ၣ် ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ် ၄ဝဝ. ပဟ့ၣ်လီၤ အဝဲသ့ၣ်တၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ် ခီဖျိလၢ ပအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢရှဲရှဲဖိလၢအမ့ၢ် ကပာ်ပပှၤတဝၢပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးန့ၣ်လီၤ.”
NT Corrections Commissioner Matthew Varley စံးဝဲဒၣ် ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်လၢခံကတၢၢ်အံၤ တလၢကွံာ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အနီၣ်ထိၣ် — လၢပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်ပာ်ဖှိၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၂၆၅၈ ဂၤ, အဝဲသ့ၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပှၤထူလံၤဖိန့ၣ်လီၤ.
“ပှၤဃိဖိအဂၤ ၄ဝဝ အံၤ မ့ၢ်ဝဲ Northern Territory ပှၤဃိးဖိအနီၣ်ဂံၢ်လၢအဟဲအါထီၣ် အမျးကယၤ ၂ဝ ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်လွံၢ်လါ ယဲၢ်လါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကထုးဆၢအသးသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်သိၣ်လိဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်ဝဲၤကျိၤန့ၣ်လီၤ. ယသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ခီဖျိလၢယတဲသကိးဘၣ်တၢ်ဒီး ပှၤလၢအမူအဒါဒ်သိးယၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အဃိ ယပာ်ကဖၢလၢယသးဒိၣ်မး လၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးမၤတၢ်မၤ, ဆဲးမၤဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤဆူၣ်ဆူၣ်ဒီး ဆဲးဃုဝဲဒၣ်တၢ်ဘှါရှဲအကျိၤအကျဲလၢကိးနံၤဒဲး တၢ်ဖံးမၤဝးတရံးတၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ပၢၤကီၢ် ဟံၣ်ခိးကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သူအီၤဒ်သိး ဃိးသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ, ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ — NT ပၢၤကီၢ်ကရၢအခိၣ်ဒိၣ် Nathan Finn စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်နးနးကလဲာ်လၢ ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါဒီး ပှၤအိၣ်တပူၤဃီဒ်သိးပှၤဃိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်လုၢ်ထံလီၢ်ဒၢးဒီး တၢ်မၤဟူးနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်အဃိ, တၢ်အိၣ်သးအိၣ်အါလၢအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်အိၣ်ကးတံာ်အသးဖဲတၢ်ဒုးဃာ်အလီၢ်, တဘျီတခီၣ်န့ၣ် ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၂၄နၣ်ရံၣ်, ပှၤကညီထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၁၆ဂၤ ဘၣ်အိၣ်ကးတံာ်အသးဒ်အံၤဖဲတၢ်ဒုးဃာ်အလီၢ်တဖျၢၣ်ဃီအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲစံးဝဲဒၣ် မ့ၢ်လၢဃိးတၢ်ကီတၢ်ခဲအံၤအဃိ ပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆီတလဲစ့ၢ်ကီး အဝဲသ့ၣ် ကျိၤကျဲသနူလၢ တၢ်ဟံးအရ့တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
“အဝဲသ့ၣ်နဲၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ မ့ၢ်သ့န့ၣ် ပှၤလၢတၢ်တလိၣ်ဖီၣ်အီၤဂ့ၢ်ဂီၢ်အူဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဟးဆှဲးတၢ်ဖီၣ်အဝဲသ့ၣ်, ဒ်သိးကမၤဖှံလီၤတၢ်ဆီၣ်သနံးဖဲပဟံၣ်ခိးကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကလုၢ်အံၤဘၣ်တၢ်နဲၣ်လီၤအီၤလၢ ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ — NT ပၢၤကီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
Darwin's Berrimah အံၤ လၢညါန့ၣ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ Don Dale တၢ်ဒုးဃာ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ် လါနိးဝ့ဘၢၣ်န့ၣ်, ပှၤသးစၢ်လၢတၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤခဲလၢာ်န့ၣ် တၢ်ဆှၢကွံာ်အသ့ၣ်ဆူတၢ်လီၢ်အသီ လၢအမ့ၢ်ဖဲ: Holtze Youth Detention Centre — တၢ်ဒုးဃာ်ပှၤသးစၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ.
အခဲအံၤ Berrimah ဃိးန့ၣ် ကဲထီၣ်ကဒီးပှၤဒိၣ်တုၤခိၣ်ပှဲၤ ဃိးဖိအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လီၢ် လၢအအိၣ်ဒီးလီၢ်မံအသီ ၅၈ ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
Northern Australian Aboriginal Justice Agency စံးဝဲဒၣ် လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်အါမးအခါလံ တၢ်ဆၢတဲာ်ပာ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ တၢ်အံၤအတမ့ၢ်တၢ်လၢအကြၢးအဘၣ်တခါဘၣ် အဃိ တၢ်မၤသီထီၣ်ကဒါက့ၤတၢ်ပညိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နာ်သက့ တၢ်ပညိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဘးဒ်သိးပဒိၣ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤအသိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အိၣ်သးအံၤ အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးကအိၣ်လၢ အမ့ၢ် ကမၤဟးဂီၤကွံာ်ဝဲဒၣ် ပှၤထူလံၤဖိ Aboriginal အပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်နဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်, စၢၤသွဲၣ်ခါဆူညါသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး တၢ်အံၤတမ့ၢ်တၢ်မၤစှၤလီၤ တၢ်မၤကမၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ.”
လၢတၢ်အံၤအလီၢ်န့ၣ်, Agency ကရၢအံၤဃ့ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဒီး မၤတၢ်ဆီတလဲဒီးသနူသ့ၣ်တဖၣ် လၢကဘှါရှဲ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးလၢအဒုးကဲထီၣ် တၢ်မၤကမၣ်သဲစးအံၤ, ဒီးဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ကွီၣ်မ့ၣ်သဲစးသနူတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် ပှၤအိၣ်ခိးဃိးဖိ လၢအဘၣ်ကွၢ်ပှၤ Aboriginal ဖိဖဲတၢ်ဒုးဃာ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
