Key Points
- ကီၢ်စဲၣ်ကိးဘ့ၣ်ဒဲးအိၣ်ဒီးအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲတၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အပှာ်ယဲၤ အဃိ တၢ်ဘျၢဒီးတၢ်ပာ်နီၣ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်လီၤဆီလိာ်အသး
- ဖြံးဖ့—မးစထၢၣ်ကးဒ် သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လၢတၢ်ကသူအီၤဖဲဝ့ၢ်ဒိၣ်ဝ့ၢ်ထီခဲလၢာ်အဂီၢ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအပှ့ၤအကျိၤအကျဲန့ၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဒီးစ့တၢးစ်ကးဒ် လၢအမ့ၢ်တမ့ၢ်စ့ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်
- ထံကဲး—လဲးမးသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်သမံသမိးအီၤလၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဒီး ဝံစိာ်တီဆှၢပှာ်ယဲၤခဲလၢာ်န့ၣ် သူဝဲဒၣ် CCTV—တၢ်ဂီၤမူခိးကွၢ်တၢ်
- Is public transport available anywhere in Australia?
- What is the pre-paid card for public transport in the city I live in?
- How do I use a smartcard?
- Can I pay with my bank card for public transport in Australia?
- What can authorised officers check for in stations and on board?
- What are some public transport offences?
- What happens if I get a fine?
- What is the etiquette for using public transport in Australia?
- Do I have to keep quiet when using public transport in Australia?
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤတၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်န့ၣ်အိၣ်လၢတၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးဧါ?
အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ် (ABS) သံကွၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်သံကွၢ်အံၤကိးဘျီဒဲး ဖဲအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိနီၣ်ဂံၢ်စရီအခါ စးထီၣ်လၢ ၁၉၇၆နံၣ် အခါလံၤလံၤ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်စံးဆၢလၢအမ့ၢ်ဒ်သိးသူဝဲဒၣ် ‘သိလ့ၣ်, လၢအပှၤနီသိလ့ၣ်’ န့ၣ် ခဲကနံၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်တၢတၢ်စံးဆၢတခါ လၢအအိၣ်ဘူးထီၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံလံန့ၣ်လီၤ.
တၢ်တယာ်လၢ ပှၤအီစထြ့လယါဖိလွံၢ်ဂၤန့ၣ် သူကမျၢၢ်တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢ လၢကိးနံၤဒဲးအတၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤအဂီၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲတဂၤဧိၤန့ၣ်လီၤ.
Professor John Nelson, လၢအမ့ၢ် Public Transport ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ ဖဲ University of Sydney ဝံစိာ်တီဆှၢတၢ်မၤလိဝဲၤကျိၤတဂၤစံးဝဲဒၣ်
ပှၤလၢအအိၣ်ဆိးဖဲခိခိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်လီၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အံၤ အိၣ်ဝဲဒီး အနီၣ်ထိၣ် လၢအတအိၣ်အါအါဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “ဖဲနမ့ၢ်လဲၤတၢ်ဖဲဆ့ၣ်ဒနံၤဝ့ၢ်ချၢဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, နထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဃီတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အသလၣ် ရၤလီၤအသး အါမးန့ၣ်လီၤ.”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ မ့မ့ၢ်ဖဲပှၤကညီအိၣ်ဆိးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဖဲခူပူၤဝ့ၢ်ပူၤဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်န့ၣ် အချ့ဒီး အပှ့ၤဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢကျိၤကျဲအဘိအါမး ဒီး လၢတၢ်အိၣ်သးအါမးအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ တအိၣ်တသ့ ဒီး တၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤညီဒိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဝ့ၢ်လၢနအိၣ်ဆိးအီၤအပူၤ တၢ်သူ pre-paid ကးဒ် လၢတၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်?
ကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢတဘ့ၣ်စုာ်စုာ်အိၣ်ဒီးအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ဝံစိာ်တီဆှၢ ပှာ်ယဲၤ, ဃုာ်ဒီးဝ့ၢ်ဒိၣ်ဝ့ၢ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဝ့ၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အဝဲသ့ၣ်သူဝဲဒၣ် စမၣ်ကးဒ် ထံကဲး—လဲးမး သနူ လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်အဘူးအလဲလၢ တမ့ၢ်စ့ဒီဘ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
Pre-paid ကးဒ်လၢ ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢတဘ့ၣ်စုာ်စုာ် သူအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ:
- Opal card for Sydney
- Myki for Melbourne
- go card for Brisbane
- SmartRider for Perth
- metroCARD for Adelaide
- GreenCard for Hobart
- Tap and Ride Card for Darwin
- MyWay for Canberra
စမၣ် ကးဒ် (smart card) န့ၣ်ယကဘၣ်သူအီၤဒ်လဲၣ်?
Prof Nelson စံးဝဲဒၣ်, စမၣ် ကးဒ် သနူန့ၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် တၢ်သူဘၣ်အီၤညီန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အပူၤကွံာ်လၢညါန့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် နတသူဘၣ်အီၤနီတဘျီဒံးဘၣ်အဃိ တၢ်သူ စမၣ် ကးဒ် ကျိၤကျဲသနူအံၤ မၤအသးဒ်လဲၣ်န့ၣ် အဝဲရှဲပၠးဝဲဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ညီနုၢ်န့ၢ်အလဲၢ်အိၣ်ဒၣ်ထဲသိး credit card ဖိတဘ့ၣ်ဧိၤ ဒီး မ့ၢ်ဝဲတၢ်တမံၤလၢ နပၢနုာ်လီၤဆိပာ်စၢၤ စ့ဖဲအပူၤသ့, ဒီး သူအီၤတဘျီလၢ်လၢ်ဖဲ နသူကမျၢၢ်တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢအခါ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိးဖဲနဒိးကါဒိးလဲ ဘၢးစ်, လ့ၣ်မ့ၣ်အူ, ထြဲမ် ဒီး ကဘီထံသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
နသူဘၣ်အီၤယိယိဖိန့ၣ်လီၤ.
Prof Nelson စံးဝဲဒၣ်, “နကဘၣ် ထိးအိးထီၣ်အီၤ ဒီး ထိး ပံးကွံာ်အီၤ. တဘျီတခီၣ်န့ၣ် ဖဲနလဲၤတၢ်အခါန့ၣ် ကအိၣ်ဒီး တြဲၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်တြီတံာ်ကျဲတခါခါ ဒီး ဖဲန့ၣ်အခါ နထိးလီၤ နကးဒ်ဖိအံၤ ဒီး တြဲၤကအိးထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.”
စမၣ် ကးဒ်န့ၣ် ညီနုၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်သိး တၢ်မၤစှၤလီၤအဘူးအလဲလၢ ပှၤသးစၢ်ဒီး ပှၤသူၣ်က့သးပှၢ်အဂီၢ်, ဒီးဖဲကမျၢၢ်တၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤသဘျ့ဒီး နွံကတၢၢ်အခါ တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤန့ၣ် အါတက့ၢ် တၢ်ဟံးအီၤအဘူးအလဲစှၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဒိးကလီအီၤအိၣ်ဝဲဒၣ် သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ် ပှာ်ယဲၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်အပှ့ၤအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တနံၤအဂီၢ်, တနွံအဂီၢ် မ့တမ့ၢ် လၢခံခါလၢာ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ နဟ့ၣ်လီၤအပှ့ၤဒီး နစ့တၢး ကးဒ် န့ၢ်စ့ၢ်ဧါ?
ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢနလဲၤတၢ်ဖဲလဲၣ်အဖီခိၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် နဟ့ၣ်လီၤ ထံကဲး—လဲးမးအပှ့ၤလၢ စ့ဘ့ၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်. အဒိ, ဒ်သိးဖဲ Western Australia န့ၣ် တၢ်တူၢ်လိာ်ဒံးဝဲဒၣ်တၢ်သူစ့ဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
နာ်သက့ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အလဲဒီး စ့တၢး ကးဒ် ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်တခါလၢတၢ်သူညီနုၢ်အီၤသကုၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတီခိၣ်ရိၤမဲ နယူဆီၣ်သ်ဝံ ဝံစိာ်တီဆှၢ Howard Collins စံးဝဲဒၣ်, “ကီၢ်စဲၣ်ဒီးဝ့ၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် အစဲးဖီကဟၣ်ပီးလီဒ်အံၤတအိၣ်ဒံးဘၣ်.”
“ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အဒိ, ဖဲနယူဆီၣ်သ်ဝံန့ၣ်, ပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်အလဲအံၤ အမျးကယၤ ၆ဝန့ၣ် သူ စ့တၢး ကးဒ်န့ၢ်လံန့ၣ်လီၤ.”
“ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် သူဝဲအဝဲသ့ၣ် credit မ့တမ့ၢ် debit card အါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်, တဘျီတခီၣ်န့ၣ် သူဝဲဒၣ်ဖဲအနီၣ်ကစၢ် နၣ်ရံၣ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်လီတဲစိစိာ်စုအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
Mr Collins တဲပၠးအါထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ, ဖဲလၢ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် သမံသမိး စကဲ ကွၢ်ဝဲ နစ့တၢး ကးဒ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်စဲးဖးတၢ်အခါန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်အီၤသ့ဒၣ်ထဲ နဟ့ၣ်လီၤတၢ်အပှ့ၤ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“အဃိန့ၣ်, နတဘၣ် ဘၣ်ကိၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ကသ့ၣ်ညါ နလီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိး မ့တမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအဂုၤအဂၤ ဖဲန credit မ့တမ့ၢ် debit card အပူၤအံၤတဂ့ၤ.”
ဖဲနဒိးတၢ်အခါဒီး နအိၣ်ဖဲသန့သ့ၣ်တဖၣ်အခါ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် သမံသမိးကွၢ် တၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်သ့လဲၣ်?
တၢ်ထီထီၣ်ပာ် CCTV—တၢ်ဂီၤဒၢခိးကွၢ်တၢ် ဖဲကါဒိးလဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤဒီး အသန့အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ကမၤဝဲ တၢ်သမံသမိး ဆဲးကွၢ် လဲးမး ဒီး တၢ်ပူၤဖျဲးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
Charlotte Hayes စံးဝဲဒၣ် လၢတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကြၢးဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသး လၢအကလဲၤသံကွၢ်တၢ် မ့တမ့ၢ် ဃ့တၢ်မၤစၢၤဖဲ ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အဝဲမ့ၢ် Western Australia ကီၢ်စဲၣ် Public Transport Authority ပှၤရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်ဒိၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
“ပဘံၣ်ဘၢပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲအံၤလၢကမၤစၢၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
Ms Hayes စံးဝဲဒၣ်, “အဃိနမ့ၢ်ထံၣ် တၢ်သကဲးပဝး လၢအတဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် နနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ဘၣ်ဂၢၢ်ဒီး တၢ်သကဲးပဝးလၢ အဘၣ်လီၢ်ဘၣ်ဆးဘၣ်န့ၣ် နလဲၤဃီၤဆူဘံၣ်ဘၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်သ့ဝဲဒၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဒီးတဲသကိးတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မၤကမၣ်တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်တၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
တၢ်မၤကမၣ် တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ် အတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်သူလဲးမးလၢတဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီဘၣ်ဒီး တၢ်သကဲးပဝးလၢတၢ်တူၢ်လိာ်အီၤတသ့ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢတၢ်ဟံးအီၤအရ့သ့ ဒီး ဟ့ၣ်တၢ်ကမၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
အဒိလၢတၢ်သူအီၤဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်န့ၣ်ပၣ်ဃုာ်:
- တၢ်လဲၤတၢ်လၢအတအိၣ်ဒီးလဲးမးလၢအဘၣ်, မ့တမ့ၢ်
- တအိၣ်ဒီး concession လၢကဒုးနဲၣ်တၢ်အုၣ်ကီၤအဂီၢ်
- အိမိာ် ဒီး အိသံး
- ပာ်ထီၣ်ခီၣ်ဖဲခးဆ့ၣ်နီၤအဖီခိၣ်
ဖဲတၢ်မ့ၢ်အီၣ်လီးနၤအခါတၢ်မနုၤကမၤအသးလဲၣ်?
နမ့ၢ်ဘၣ်တၢ်အီၣ်လီးနၤ ဒီး နတူၢ်ဘၣ်လၢ တၢ်အံၤအတဘၣ်ဘၣ် တၢ်လဲၤကမၣ်အသးတခါခါန့ၣ်, နမၤန့ၢ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤစၢၤသ့ဝဲဒၣ် မ့တမ့ၢ်ဘၣ်တခီ လဲၤခီဖျိအီၤဖဲ ပှၤကွၢ်ကျဲၤ တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်ဝဲၤကျိၤ ဒီး မၤန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Ms Hayes စံးဝဲဒၣ်, “ကရူၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢအအိၣ်ခိးကွၢ်ပတၢ်ခီပတာ်ကွံာ်တၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်. လၢကတီၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဃ့သကွံာ်ကညးဘၣ်ဃးတၢ်ခီပတာ်တၢ်ဘျၢအဂီၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်လၢနကဘၣ်လဲၤနုာ်လီၤကွၢ်ဃုတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဖဲလီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤန့ၣ်လီၤ.”
“လံာ်က့လၢတၢ်ဟ့ၣ်နၤတၢ်ကမၣ်တၢ်အီၣ်လီးနၤန့ၣ် တဘၣ်တ့ၢ်နုာ်ပာ်ဃာ်အီၤဖဲတၢ်ဒၢပူၤဒီးသးပ့ၤနီၣ်ကွံာ်အီၤတဂ့ၤ.”
“ဘၣ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် တၢ်ကမၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် အဟဲဒိၣ်ထီၣ်သ့ […] ဒီး ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး န credit သ့, ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး နတၢ်နီသိလ့ၣ်လံာ်ပျဲသ့ဝဲဒၣ် ဒီး ကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အဂုၤအဂၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ် တၢ်ရ့လိာ်သးလုၢ်လၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်?
ဖဲနသူအီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အခါန့ၣ် တၢ်လၢတၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဘျၢလၢတၢ်ညီနုၢ်သူအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ:
- တဘၣ်မၤတံာ်တာ်ပှၤနီတၢ်ဖိဘၣ်
- ဟ့ၣ်လီၤနလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဆူပှၤလၢအိၣ်ဘၣ်အီၤနီၣ်နီၣ်အဂီၢ်
- တချုးနဒိးထီၣ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် ပျဲစံၣ်လီၤဆိကွံာ် ပှၤလၢအကစံၣ်လီၤသ့ၣ်တဖၣ်
- ပာ်လီၤနထၢၣ်ဖဲခးဆ့ၣ်နီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဖီလာ်
- ဟးဆှဲးအီၣ် တၢ်အီၣ်လၢ အနၢဆူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်
ဖဲနသူတၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤအခါနဘၣ်အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဧါ?
တၢ်တဲတၢ်သီၣ်ဆံးကိးဖိဒီး မၤသီၣ်တၢ်သးဝံၣ်ဆံးဆံးဖိန့ၢ် မ့ၢ်တၢ်လၢ တၢ်မုၢ်လၢ်ပာ်အီၤလၢ တၢ်ကမၤဝဲဒၣ်သကုၤအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကမျၢၢ်အပှာ်ယဲၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
Ms Hayes စံးဝဲဒၣ်, သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢ နနီၤလီၤသူသကိးဝဲတၢ်လီၢ်အံၤ, အဃိ နမ့ၢ်မၤသီၣ်တၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိးနနီၤလီၤတၢ်သီၣ်တၢ်သဲဒီး ပှၤဒိးတၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ရ့လိာ်လုၢ်လၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီ လၢအမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် ကမျၢၢ်တၢ်ဝံစိာ်တီဆှၢကျိၤကွာ်အံၤမ့ၢ်မၤတၢ်မၤလၢပကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.”Prof Nelson လၢ University of Sydney ဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ထီဘိန့ၣ် ဆဲးကွၢ် မ့ၢ်နအိၣ်ဖဲတၢ်လီၢ်လၢ တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢအအိၣ်ဒီး ‘quiet’ အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဧါန့ၣ်လီၤ.
‘တၢ်အံၤအခီပညီန့ၣ် တဲတၢ်သီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်တန့ၢ်ဘၣ်, တဲလီတဲစိတန့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အိၣ်ဘှ့ၣ်ဘှီၣ်လ့ၣ်မ့ၣ်အူကဟၣ်ဒၢန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ယူၤယီၣ်ပာ်ကဲ, ဒီး ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အမ့ၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး ပှၤလၢအတသ့ၣ်ညါဝဲတဂၤဘၣ် တဲအဝဲသ့ၣ်လၢ ‘နပတုာ်ကွံာ်နတၢ်တဲသ့ဧါ? ဒ်န့ၢ်န့ၢ်, တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲတၢ်ညီနုၢ်မၤအသးတခါ လၢအမ့ၢ် နအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်အိၣ်ဘှ့ၣ်ဘှီၣ်လ့ၣ်မ့ၣ်အူကဟၣ်ဒၢအပူၤန့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
