တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါ လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ Lowy Institute ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်ခံနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲ လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူအဂီၢ်န့ၣ် လီၤစှၤကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်န့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးန့ၣ် တၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိး အပတီၢ်ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူ အတၢ်အိၣ်သးခဲကနံၣ်အံၤ ခံမံၤလၢာ်န့ၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤလီၤစှၤကွံာ်ဝဲဒၣ်, လၢအဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤလိာ်အသးဒီး တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီတၢ်လၢ မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်ဒီး ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်ပူၤဖျဲးအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
အပူၤကွံာ်ခံနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢ ဘၣ်ဃးဒီး လုၢ်လၢ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အိၣ်ဖှိၣ်သကိးတပူၤဃီန့ၣ်သုးဆီတလဲကွံာ်အသးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ Lowy Institute တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီ လၢခံကတၢၢ်အပူၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ်, လၢအပူၤကွံာ် ၂ဝ၂၄နံၣ်အခါ ပှၤကညီလၢ အထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤလၢထံကီၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အမျးကယၤ ၉ဝ, နာ်သက့ ဖဲတနံၣ်ညါအံၤန့ၣ် ပှၤလၢအထံၣ်အီၤလၢအဂ့ၤဒ်အံၤန့ၣ် အိၣ်က့ၤဒၣ်ထဲ ၇၃မျးကယၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီ တခါဃီအံၤအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ပှၤထံဖိကီၢ်ဖိ ၅၅ မျးကယၤန့ၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်တူၣ်လိာ် ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအခဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအအါတလၢကွံာ်အခၢးန့ၣ်လီၤ.
Charles Lyons Jones မ့ၢ်ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ဘၣ်ဃး ကမျၢၢ်တၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသနူအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဂၤ ဖဲ Lowy Institute ကရၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး လီၤစှၤလီၤအံၤ စးထီၣ်လၢ ၂ဝ၂၄နံၣ်န့ၣ် အမး ဟဲအါထီၣ်ဝဲဒၣ်နွံမး, ဒီးတၢ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ထိၣ်ဃူအပတီၢ်လၢအပှဲၤသိးဒီး တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအနီၣ်ဂံၢ်အါဖဲ ၂ဝ၁၈နံၣ် အပူၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဒီး ခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်တူၢ်လိာ်ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး အပတီၢ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ပာ်ဒီးတၢ်သးဒ့ဒီယံၤတ့ၢ်မးလံန့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ် တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအနီၣ်ဂံၢ်အံၤန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲအသးဖဲ ၂ဝ၁၈နံၣ် အခါ ဒီး တနံၣ်အံၤ တၢ်အဆၢအိၣ်ဖျါအံၤ, အတအါန့ၢ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ၁၈နံၣ်ဘၣ်အဃိ အတမ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤတိၢ်လီၤဆီတခါဘၣ်.”
ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စးသဘျ့ David Pocock စံးဝဲဒၣ် နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအံၤ အတမ့ၢ်တၢ်လီၤကမၢကမၣ်ဘၣ်, လၢအယၢၤထီၣ်ဝဲဒၣ် ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤအတၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ်တအိၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်.
“ဒ်ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အသိးန့ၣ်, ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ထံဖိကီၢ်ဖိကမျၢၢ်နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးန့ၣ် ပကြၢးအိၣ်ဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ. ပကြၢးကွၢ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဟံၣ်ဃီတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိး, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသ့ၣ်တဖၣ်, အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်သ့ၣ်တဖၣ်. ခဲခဲအံၤန့ၣ်, တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အတအိၣ်နီတခါဘၣ်. လၢအကစံးဝဲဒၣ် “ဒ်သိးထံကီၢ်တဘ့ၣ်အသိး ပအဲၣ်ဒိးတၢ်မနုၤလဲၣ်?” အလီၢ်န့ၣ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဂ့ၢ်ဝီ ခံခီခံကပၤလၢၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီး နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး အတၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ် လၢကမျၢၢ်ဂ့ၢ်ဝီသနူ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သနူလၢပှၤဘၣ်သးအီၤအါ မ့တမ့ၢ် တၢ်ထီဒါ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူ ဟဲအါထီၣ်အဃိ မ့ၢ်ဝဲတၢ်စၢဃာ်လိာ်သးဒီး တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Lyons Jones စံးဝဲဒၣ် Lowy Institute အတၢ်ပာ်ဖျါ နီၣ်ဂံၢ်ပာ်ဖှိၣ်လၢခံကတၢၢ်န့ၣ် တဲဘၣ်ဃးဝဲဒၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
“ဘၣ်ဃးဒီးပှၤဂ့ၢ်ဝီ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ကိၢ်သူၣ်ဂီၤသးဟဲအိၣ်အါထီၣ်. အဒိန့ၣ်, ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ၆၄ မျးကယၤန့ၣ် နာ်ဝဲလၢ တၢ်လၢယီၤကူၣ်ဆး—Artificial Intelligence န့ၣ် အတၢ်လီၤဘၣ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ အိၣ်အါန့ၢ်ဒ်လၢ အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်. အဃိ တၢ်အိၣ်သးအံၤဘၣ်လိာ်အသးဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိ လၢအစံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆဲးတၢ်လၤအါကလုာ်န့ၣ်ဂ့ၤလၢထံကီၢ်အံၤအဂီၢ် မ့တမ့ၢ် အါတက့ၢ်ဂ့ၤလၢထံကီၢ်အံၤအဂီၢ်, ဟဲစှၤလီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲလါယူၤအတီၢ်ပူၤ ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး Pauline Hanson ကတိၤလီၤတၢ်ဖဲ National Press Club လၢအအိၣ်ဖဲ Canberra စှၤကိးသီဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤဝဲဒၣ် တၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ.
စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်လံၤလံၤန့ၣ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး Hanson အံၤ ဒီသဒၢဝဲဒၣ် အဝဲအတၢ်ပာ်သး, လၢအဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူအလီၢ်န့ၣ် အကဘၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤထဲတခါဧိၤသနူ ဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးလၢအဟဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤကတိၤအဲကလံးကျိာ်ဘၣ်ပာ်စၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Anthony Albanese ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်ပၣ်တံၣ်အခိၣ် တၢ်ပာ်သးအံၤအသီတဘျီကဒီး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ အတၢ်အိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ဒိဘၣ်မၤဟူးလၢအဂ့ၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ဒ်သိးထံကီၢ်တဘ့ၣ်အသိး ပတၢ်လီၤဆီ တၢ်တဒ်သိးလိာ်ပသးဘၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်တခါ, တၢ်နီၣ်ကီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖဲအပူၤကွံာ်တလါ, မဟါတနံၤ, မုၢ်ခီၣ်ထံးနံၤန့ၣ်, ယလဲၤဝဲဒၣ် Assyrian မူးတခါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ဝဲဒၣ်မူးလၢအဂ့ၤမးတခါလၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲ ဆ့ၣ်နံၤ ကလံၤထံး မုၢ်နုာ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် တကြၢးလၢတၢ်ပျဲမၤအီၤဘၣ်ဧါ?”
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး Pauline Hanson အံၤ ဆှၢဝဲဒၣ်တၢ်ကစီၣ်တခါဆူ Anthony Albanese အအိၣ် လၢအပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲဒၣ် Britain အထံရူၢ်ကီၢ်သဲး ဒီးစံးဝဲဒၣ် Britain အထံးရူၢ်ကီၢ်သဲးအတၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢအဝဲသ့ၣ် ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသနူအဃိန့ၣ်လီၤ.
“Britain ကီၢ်ပူၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီဖးဒိၣ်တခါလၢယထံၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤ, ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤဆူထံကီၢ်အံၤအပူၤ. ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတတူၢ်ဘၣ်လၢၤဝဲဒၣ်လၢအမ့ၢ် ပှၤအဲကလံးဖိဘၣ်, အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်ဒ်သိးအယူၤထီၣ်အနီၣ်တယၢ်တသ့လၢၤဘၣ်. အဃိန့ၣ် ဖဲအံၤန့ၣ်အဝဲကဘၣ်ဟံးန့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤလိစှၤကိးခါ. အခဲအံၤန့ၣ် ပမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အံၤ အိၣ်လၢ တၢ်ဟးလီၢ်အပူၤလံန့ၣ်လီၤ.”
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကဲခၢၣ်စးလၢ အီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်ဒုးဟးထီၣ်ပနံာ်အဒိၣ်ကတၢၢ် လွံၢ်ခါတခါ: ၂ဝ၂၄နံၣ်ဒီး ၂ဝ၂၅နံၣ်အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့န့ၣ်, ဟဲစိာ်နုာ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ၅၃.၆ ဘံလယၢၢ် ဆူလီၢ်ကဝီၤမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါန့ၢ်တဝာ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢထံချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ် အမိၢ်အပၢ်န့ၣ် အစှၤကတၢၢ်တဂၤ မ့ၢ်ဝဲပှၤဟဲသုးလီၣ်အိၣ်ဆိးဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤသ့ပှၤဘၣ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်ဂ့ၢ်ဝီ စံးဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်န့ၣ် အတၢ်ဘၣ်ဘျးလိာ်အသးအိၣ်နာ်သက့န့ၣ် အတမ့ၢ်တၢ်လၢတၢ်ပှဲၤလၢ အလီၤဘၣ်လိာ်အသးဒ်သိးသိးတခါဘၣ်.
ဖဲအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢ စ့သိၣ်သွံအိၣ်အါထီၣ် စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအါန့ၢ် လၢအညီနုၢ်အပတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤဟဲဒိၣ်ထီၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဆီၣ်သနံးလၢပှၤအီစထြ့လယါဟံၣ်ဒူၣ်အါမးအဖီခိၣ်အဃိ, ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ ဖဲဝ့ၢ်ဒိၣ်ဝ့ၢ်ထီသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ထီဒါ တၢ်တူၢ်လိာ်ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး ဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲတနံၣ်ဃီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်, Scanlon Institute, မၤဝဲတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါတခါ လၢအကိးဝဲအမံၤ Mapping Social Cohesion, ဒီးဖဲအတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကညီ ၅၁ မျးကယၤန့ၣ်ထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်တူၢ်လိာ်ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် အါတလၢကွံာ်အခၢး, ဒီး မ့မ့ၢ် ၄၈ မျးကယၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဟံးန့ၢ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ၂ဝ၂၄နံၣ်ဒီး ၂ဝ၂၅နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်, ပှၤအဂၤ ၄၆ မျးကယၤ တူၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအိၣ်စှၤဒီးထံကီၢ်အံၤ, လၢအလီၤစှၤန့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ၂ဝနံၣ် တၢ်ဃုထၢအခါ လၢအအိၣ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ် ၆၄ မျးကယၤ, ဒီး မ့မ့ၢ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ယဲၢ်ဂၤအကျါ ခံဂၤ လၢအမ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်န့ၢ်လၢ အးဖြံးကး မ့တမ့ၢ် အ့ရှၢၢ် သ့ၣ်တဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ကွၢ်တလီၤ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါ အတၢ်ပာ်ဖျါ တခါဃီအပူၤအံၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ဖဲန့ၣ်အခါ ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ၈၃ မျးကယၤန့ၣ် နာ်ဝဲလၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူန့ၣ် ဂ့ၤဝဲဒၣ်လၢ အီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ်, နာ်သက့ မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤဒီး ၂ဝ၂၃နံၣ် လၢအအိၣ်ပာ်ဝဲဒၣ် ၈၉ မျးကယၤန့ၣ် စှၤလီၤဝဲဒၣ်တဆဲးဖိန့ၣ်လီၤ.
Scanlon Institute ကရၢအခိၣ်ဒိၣ် Anthea Hancocks နာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဆီတလဲသးအံၤ မ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတနီၤအဃိစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
“ယဆိကမိၣ်န့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ အကဲထီၣ်အသးဖဲ ပှၤကရၢကရိအပူၤန့ၣ် အတၢ်ဘၣ်ထွဲအိၣ်ဒီး ပှၤကလုၢ်ဒိၣ်ကထါသွါသ့ၣ်တဖၣ် လၢအကျဲးစၢးဝဲဒ်သိးလၢ တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်တၢ်, တၢ်သူၣ်တမံသးတမံ ဒီး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကလုၢ်ဘၢဝဲပှၤအါဂၤတၢ်ထံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး တၢ်ကစီၣ်ဒ်သိးလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အီၣ်ကုၤအီပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးဒီး ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးထဲလဲၣ် ဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်အသီ လၢအလီၤသးစၢၢ်ဆၢသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤထဲလဲၣ်န့ၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်.”
Dr Wesa Chau မ့ၢ်ဝဲဒၣ် National Foundation of Australia-China Relations ဒီး Victorian Government Anti-Racism Taskforce ပှၤဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်ကရူၢ်အပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤန့ၣ်လီၤ.
အဝဲစံးဝဲဒၣ် ပှၤဂဲၤလိာ်ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတနီၤန့ၣ် အကဘၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ထံၣ်တၢ်ပာ်သးအလီၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဒုးသ့ၣ်ညါလီၤကဒါက့ၤ ပှၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တခီန့ၣ်လီၤ.
“တဘျီတခီၣ်န့ၣ် ပဆိကမိၣ်လၢ တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဆိကမိၣ် အဃိ အိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲတၢ်ကစီၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ အကမ့ၢ်တၢ်လၢအခိၣ်ခံလိာ်အသးဒီးတၢ်အံၤအိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. လၢအခီပညီမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်တမံၤလၢ်လၢ်လၢ တၢ်ဆှၢအီၤဆူကလံၤကျါန့ၣ် ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲအီၤ, ဒီးတၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးတဲအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, တၢ်ထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤ, ဒီးပှၤကညီလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ထံၣ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး, တဲဘၣ်ဃးအဝဲသ့ၣ်တၢ်ထံၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
ပှၤဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤအံၤပူၤစံးဝဲဒၣ် တၢ်မဲးခွဲးလၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ထီဒါ ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူန့ၣ် အတမ့ၢ် မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်တၢ်ဂၢၢ်တၢ်ကျၢၤတအိၣ်ဘၣ် ထဲတခါဧိၤဘၣ်.
အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ ဖဲ COVID-19 တၢ်ဆါသံသတြိာ်ကဲထီၣ်အခါ ကးတံာ်လီၤကွံာ်ဝဲ အထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ထံဆၢကီၢ်ဆၢသ့ၣ်တဖၣ် အါတလၢန့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ် ထံကီၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ ဘၣ်တၢ်ပဲၤဖးနီၤဖးဝဲအီၤနးနးကလဲာ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤဒ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကၢၤဃာ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤသနူကျိၤကွာ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် နာ်သက့ — တၢ်ပာ်ဖျါလၢ အဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အဲၣ်ကလုာ်ဒွဲသနူအဂ့ၢ် အိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Dr Chau စံးဝဲဒၣ်, မ့ၢ်လၢ တၢ်ပာ်ဖျါဘၣ်ဃး ဘဲရၢးစ် အတၢ်ကဲထီၣ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိအဂ့ၢ်အဃိ တၢ်သးသဟီၣ်လၢ အထီဒါပှၤတရူးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအိၣ်အါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“လၢတၢ်ကပာ်အီၤဒ်သိး ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဆါသံသတြိာ်တခါဒီး ပှၤကိးဂၤဒဲး ကဘၣ်ဃုကျဲလၢ ကဘၣ်မၤအီၤဒ်လဲၣ်အဂီၢ် အလီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲဒၣ်ပှၤတရူးဖိန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်အခါန့ၣ်, ယသ့ၣ်နီၣ်ဘၣ်ဒံး ယတံၤသကိးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢၤဃုာ်ဒီးယၤန့ၣ်- လၢအနံၣ် အါမး အတီၢ်ပူၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီလၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်တူၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်အဲၣ်ကလုာ်ဒွဲသနူဖဲပှၤတဝၢအပူၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲတနံၣ်အံၤလါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီခၢၣ်စး Pauline Hanson အတၢ်ကတိၤလီၤဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ လၢအပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးလၢအဟဲန့ၢ်လၢအ့ရှၢၢ်ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကပှဲၤထီၣ်ဝဲအနံၣ် ၃ဝန့ၣ်လီၤ.
“ယၤဒီး ပှၤအီစထြ့လယါအါတက့ၢ်န့ၣ် အဲၣ်ဒိးလၢ တၢ်က့ၤကွၢ်ထံသမံသမိးက့ၤ ပတၢ်သုးလီၢ်အိၣ်ဆိးသနူအံၤဒီး မၤဟးဂီၤမၤကတၢၢ်ကွံာ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူအံၤန့ၣ်လီၤ.”
ဖဲန့ၣ်အခါ တၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးဒီး စးထီၣ်ဖဲန့ၣ်လံၤလံၤ တၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးလၢတၢ်မၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်အဝဲအံၤမ့ၢ်ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါတက့ၢ်ဆီၣ်ထွဲအီၤလီၤန့ၣ်, တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါသ့ၣ်တဖၣ် အတအိၣ်နီတဘျီဘၣ်.
ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးအပူၤန့ၣ်, ဒုးနဲၣ်ဖျါအသးလၢ အမ့တမ့ၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်နာ်သက့ မ့ၢ်ထိၣ်ဒီးလၢအပူၤကွံာ်လၢညါအခါန့ၣ် တၢ်ကစီၣ်အံၤ ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အတကွီၣ်ဟဲလဲၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ Ms Hanson မၤတၢ်အၢၣ်လီၤအသး အဆိကတၢၢ်တဘျီဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤအခါန့ၣ် Renee Coffee မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်ဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ.
အခဲအံၤန့ၣ် အဝဲအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကီၢ်စၢဖှိၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ကရၢဖိတဂၤလံ, ဒီးအဝဲစံးဝဲဒၣ် Hanson အသနူသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသး တပျၤလိာ်အသးဒီး ကျိၣ်စ့တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤလၢဟံၣ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢ ဟံၣ်ဖိဃီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
“ယအိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲကီၢ်စၢဖှိၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ ဒီး ယတလီၤနာ်နီတစဲးဘၣ်တခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, အိၣ်လံအနံၣ် ၃ဝ လံန့ၣ် ပတဲဘၣ်ဃးဒ်ဝဲဒၣ်ဒီး Pauline Hanson, ပတဲဘၣ်ဃးဒ်ဝဲဒၣ်ဒီး One Nation. လၢယဂီၢ်ဒီး ပပှၤတဝၢအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်တခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတဲအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, ဖဲတၢ်ဃုထၢကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သးအပူၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်သး Pauline Hanson ဟဲအိၣ်အါထီၣ် ဒီး တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်အီၤဖဲတ့ၢ်လံအီၤဖဲပပှၤတဝၢအပူၤ, တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးတဲ ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် က့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤအပူၤကွံာ်လၢညါတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအဝဲအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ဒီး One Nation အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်. အနံၣ် ၃ဝ ဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤ အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ဖး လၢအထီဒါဝဲဒၣ် တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲ, ပှၤမၤတၢ်ဖိ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ်. အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်တၢ်ဒ်သိးကမၤလီၤဖးအီစထြ့လယါကီၢ်န့ၣ်လီၤ.”
