အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ဖဲတၢ်ဖီၣ်ဃံးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဖီလာ်န့ၣ်, ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤမၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်န့ၢ်ဘၣ်အဘူးအလဲသ့ဝဲဒၣ် ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအညီနုၢ်အိၣ်ပာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒီသဒၢဝဲပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. နမ့မ့ၢ် ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအသးနံၣ် အိၣ် ၁၈နံၣ်ဆူအဖီလာ် အမိၢ်အပၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲအီၤန့ၣ်, တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ နကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.
Key Points
- There is no national minimum working age in Australia.
- Child employment laws set limits on types of jobs allowed and working hours.
- Make sure your child receives payslips and also keeps their own records.
- Parents can reach out to the Fair Work Ombudsman or get legal advice to help their child resolve a workplace issue.
ဖီးခးစ်တၢ်ကလုၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်: https://www.sbs.com.au/language/ karen/ kar/collection/podcast/0ms9u5vjn
- At what age can you start work in Australia?
- Can children work during school hours?
- What jobs are children not allowed to do?
- What are the rules for children employed in entertainment or advertising?
- Should I be worried my child is being underpaid?
- How can I help my child resolve a workplace issue?
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ နမၤတၢ်မၤသ့ စးထီၣ်လၢ သးနံၣ်ထဲလဲၣ်?
ကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢတဘ့ၣ်စုာ်စုာ် အိၣ်ဒီး အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲသဲစး လၢအဘၣ်ဃး သးနံၣ်ထဲလဲၣ် လၢအစးထီၣ်မၤတၢ်မၤသ့န့ၣ်လီၤ.
လၢကဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢအဘၣ်လိာ်သးဒီးနဖိအဂီၢ်, လဲၤနုာ်လီၤဖဲ Fair Work Ombudsman ကရၢ ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအသးစၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် လီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
“အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီး ကဘျံးပၤလီၤလီၤဆီဆီ လၢပှၤသးနံၣ်အဆံးကတၢၢ် မၤတၢ်မၤသ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Anastasia Coroneo စံးဝဲဒၣ်, “ဖဲနကီၢ်စဲၣ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤန့ၣ် ပှၤမၤစးထီၣ်မၤတၢ်မၤသ့ အသးနံၣ်အဆံးကတၢၢ်န့ၣ် နနုာ်လီၤကွၢ်ဃုအီၤဖဲလီပှာ်ယဲၤသန့အံၤ အကဘျံးပၤ—လ့ၣ်ခ် အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
အဝဲမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပီၢ်ရီ လီၢ်လးဒိၣ်တဂၤဖဲ Youth Law Australia, အီစထြ့လယါကီၢ်သးစၢ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီကရၢ, လၢအမ့ၢ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် သဲစးဂ့ၢ်ဝီဝဲၤကျိၤ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤကလီအီၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်ပာ်ခူၣ်သူၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤဆူ ဖိဒံဖိသၣ်ဒီး သးစၢ်လၢအဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲကၠိထီၣ်နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤတၢ်မၤသ့စ့ၢ်ကီဧါ?
ဒ်သိးကမၤလီၤတံၢ်လၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤ တမၤတံာ်တာ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ထီၣ်ကၠိဘၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်, မၤတၢ်မၤန့ၢ်ပှဲၤနၣ်ရံၣ်ဒီး မၤအီၤသ့ပှဲၤသီလဲၣ်န့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်အံၤ တၢ်ပာ်ပနီၣ်ပာ်အီၤအိၣ်ဝဲသကုၤထံကီၢ်ဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ညီနုၢ်န့ၣ်, ဖိသၣ်လၢ အသးနံၣ်အိၣ်ဖဲ ဘၣ်ထီၣ်ကၠိသးနံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ဖဲကၠိထီၣ်ဆၢကတီၢ်နၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲကၠိထီၣ်အမုၢ်နံၤမုၢ်သီ ကၠိပျၢ်ဝံၤ မုၢ်နၤခီပှဲၤနၣ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, တၢ်မၢအဝဲသ့ၣ် ဖံးတၢ်မၤတၢ်တန့ၢ်ဘၣ်.
ဒိးသန့ၤထီၣ်သးလၢ နအိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ်အဖီခိၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲအဆံးကတၢၢ် အိၣ်လီၤဆီလိာ်အသးအကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ ခဲလၢာ်န့ၣ် ဆီလီၤပာ်လီၤပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ် လၢကမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့အသးဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီး တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် နသမံသမိးမၤလီၤတံၢ်အီၤဒီး နကီၢ်စဲၣ်မ့တမ့ၢ် ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ ကူၣ်သ့ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဘၣ်ဃးတၢ်ပာ်ပနီၣ်သးနံၣ် ဖဲနအိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ပျဲပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲနီၤ, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်ထီၣ်ကၠိဖဲဟံၣ်ပူၤ—homeschooling န့ၣ်လီၤ.
Ms Coroneo စံးဝဲဒၣ်, “ဖဲအဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ထီၣ်ကၠိ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ် မၤတၢ်မၤန့ၢ်တန့ၢ်န့ၣ်, တဘျီတခီၣ် ပဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ လၢပှၤအိၣ်ကၠိမၤလိတၢ်ဖဲဟံၣ်ပူၤ—home-schoolers သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ဒ်န့ၣ်တခီ, တၢ်အိၣ်သးန့ၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်ဒၣ်အသးလၢအဝဲသ့ၣ် တၢ်အိၣ်ကၠိမၤလိတၢ်ဖဲဟံၣ်ပူၤ—homeschooling အတၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးအဖီခိၣ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ပျဲပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကဘၣ်လိာ်စ့ၢ်ကီးအသးဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢမုၢ်နၤယိာ်အဆၢကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“ပအိၣ်ဒီးမိၢ်ပၢ်အါမးလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ, အဒိန့ၣ်, မ့ၢ်လၢဘၣ်ကိးနၤနၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်အဖိလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၁၆နံၣ်တဂၤ မၤဝဲတၢ်မၤဖဲ တၢ်ဆါလီၤ တၢ်အီၣ်လၢအချ့ တၢ်အီၣ်ကျးအပူၤ တုၤလၢဂီၤခီ ၂ နၣ်ရံၣ်.
“ဘၣ်ဆၣ်နာ်က့, တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် တၢ်မၤကမၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတအိၣ်ဘၣ်, အဒိန့ၣ် မ့မ့ၢ်ဖဲ နယူဆီၣ်သ်ဝံအပူၤန့ၣ် နမၤအီၤသ့ဝဲဒၣ် စးထီၣ်လၢ သးနံၣ် ၁၅နံၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢတၢ်တပျဲဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤဘၣ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မၤမနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်?
တၢ်ဖံးတၢ်မၤအိၣ်ဝဲတနီၤ, လၢတၢ်မၢဖိဒံဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၤတန့ၢ်ဘၣ်, နာ်သက့ တၢ်ဃ့ထီၣ်လၢ တၢ်ကပျဲပူၤအီၤအဂီၢ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Kerry Brown မ့ၢ်ဝဲ, တၢ်ဖံးတၢ်မၤဒီး စဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်ဂ့ၢ်ဝီသရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိတဂၤ ဖဲ Edith Cowan ဖၠၣ်စိမိၤ လၢအအိၣ်ဖဲ အီစထြ့လယါမုၢ်နုာ်—Western Australia အပူၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲအဒိတနီၤဒ်အံၤန့ၣ်လီၤ.
အဒိန့ၣ်, ဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဘၣ်ပျဲအမၤဒၣ်ထဲတၢ်မၤလၢအဖှံသ့ၣ်တဖၣ်, အဃိ အဝဲသ့ၣ်န့ၣ် မၤတၢ်မၤဖဲ တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ် စဲးဖီကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်အပူၤတန့ၢ်ဘၣ်.Professor Kerry Brown
ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ပာ်လီၤဃာ် တၢ်ဖီၣ်ဃံးအဂၤတခါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၁၈နံၣ်အဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆါ မိာ်ထူ—စံကရဲၤ မ့တမ့ၢ် သံးဧိၤဂာ်ဧိၤသ့ၣ်တဖၣ်တန့ၢ်ဘၣ်.
Prof Brown စံးဝဲဒၣ်, “ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲကီၢ်စဲၣ်တနီၤနီၤအပူၤ, အဒိးဒ်သိး တၢ်ဆါလီၤတၢ်အီၣ်တၢ်အီကျးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ပျဲပူၤအိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤသးနံၣ် ၁၈နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် လဲၤပာ်လီၤသံးလၢတၢ်ပှ့ၤအိအီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤ, တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ်—entertainment မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်—advertising တၢ်ဖံးတၢ်မၤအတၢ်ဘျၢလၢဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်?
ပှၤဒုးနဲၣ်တၢ်အဒိအတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်, မုၣ်ဂဲၤဒိခွါဂဲၤဒိသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤဂဲၤဒိ (models) သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် သးနံၣ်အိၣ်ထဲလဲၣ်ဂ့ၤထဲလဲၣ်န့ၣ် တၢ်ဒိးလဲဟ့ၣ်လီၤမၢအီၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဖီၣ်ဃံးလံာ်ပျဲ—လဲးစ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်အသိး စဲးဖီၣ်ကဟၣ်တၢ်မၤလီၢ်တနီၤနီၤန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်တၢ်လိၣ်ဘၣ် လီၤလီၤဆီဆီသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
သရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိ Brown စံးဝဲဒၣ်, အဝဲသ့ၣ်အဖိလၢအမၤတၢ်မၤဖဲ တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤဒီးတၢ်ဂီၤမူ မ့တမ့ၢ် တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ်—entertainment တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဒီသဒၢအိၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် မိၢ်ပၢ်အါဒံအဂၤ တသ့ၣ်ညါပာ်သးဘၣ်ဝဲဘၣ်.
“လၢတၢ်ဒိဂီၤမူအဂီၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်ဒိတၢ်ဂီၤအဂီၢ်န့ၣ်, မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အိၣ်လၢ အကသံကွၢ်ဆိပာ်စၢၤ မ့ၢ်အဖိန့ၣ်ကထံၣ်ဘၣ်တၢ်မနုၤလဲၣ်, ကနၢ်ဟူဘၣ်တၢ်မနုၤလဲၣ်ဒီး အဝဲသ့ၣ် ကဘၣ်မၤတၢ်မနုၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ယကြၢးအိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤယဖိအကျိၣ်စ့တပှဲၤဘၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးဧါ?
ဆံဆဲၣ်နံၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဂံၢ်ဆံးဘါစၢ် လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲတပှဲၤဘၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အဆိကတၢၢ်တခါလၢ မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကြၢးမၤအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အဝဲသ့ၣ်အဖိန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲ ဘၣ်ဘျီးဘၣ်ဒါမူးမူးနီၣ်နီၣ် ဒီး အဖိသးနံၣ်အဖီခိၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘူးအလဲလၢအဆံးကတၢၢ် အစှၤကတၢၢ် လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်သိး award rates — တၢ်ဟ့ၣ်ကနၢၤအဘူးအလဲန့ၣ် တဘၣ်တူၢ်လိာ်အီၤတဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.
Fair Work Ombudsman တၢ်ကစီၣ်တဝၢဂ့ၢ်ဝီပှၤပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အခိၣ်ဒိၣ် Matthew Raggatt စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်ဟ့ၣ်ကနၢၤအဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အကဘၣ်ပာ်ဖျါအသးရှဲရှဲဒီး နီၤဖးလီၤအီၤမူးမူးနီၣ်နီၣ် လၢအပာ်ဖျါဝဲဒၣ် တနၣ်ရံၣ်အဂီၢ် အပှ့ၤအဘူးအလဲ လီၤတံၢ်လီၤဆဲး, လၢအပၣ်ဃုာ်တၢ်ဂ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်လိးက့ၤအဘူးအလဲ—penalty rates လၢနွံကတၢၢ်—weekend တၢ်မၤအဂီၢ်ဒီး တၢ်မၤလၢ အတလၢကွံာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်—overtime သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်စၢၤသးအတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အပူၤန့ၣ် တၢ်ဂံၢ်ဃုာ်အီၤဒ်သိးတၢ်ဖံးတၢ်မၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
နတၢ်မၤန့ၣ်မ့ၢ်စးထီၣ်ဖဲ ဂီၤခီအနၣ်ရံၣ် ၁ဝ နာ်သက့ နကဘၣ်ဟဲတုၤဖဲဂီၤခီ ၉.၄၅ မံးနံး လၢကအိးထီၣ်ကျးအတြဲာ်အဂီၢ်တခီ ဖဲအဟ့ၣ်လီၤနၤအဘူးအလဲအပူၤန့ၣ် ကဘၣ်ဂံၢ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒီးတၢ်ဆၢကတီၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ.Matthew Raggatt
နမၤတၢ်မၤအနၣ်ရံၣ်ခဲလၢာ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤနၤအပှ့ၤလံဧါန့ၣ် နကြၢးသမံသမိးထံစ့ၢ်ကီးအီၤ, လၢအပၣ်ဃုာ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤနၤတၢ်မၤလိအကတီၢ်ဒီး တၢ်မၤကွၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအံၤကတီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“လၢတၢ်အိၣ်သးတနီၤနီၤအပူၤန့ၣ်, တၢ်မၤကွၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် နမၤတၢ်မၤလၢ အတအိၣ်ဒီးအနီၣ်ထိၣ်ဒီး တန့ၢ်ဘၣ်အဘူးအလဲဘၣ်သ့ဝဲဒၣ်, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်အဝဲန့ၣ်နမၤအီၤသ့ဒၣ်လၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိာ်အဂီၢ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမ့ၢ်ဒ်သိး ဖဲနမၤတၢ်မၤတဘျီအပူၤန့ၣ် နမၤအီၤသ့ထီၣ်ဘးတုၤဒၣ်ထဲတနၣ်ရံၣ်န့ၣ်လီၤ.”
တၢ်မၤကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ ကဘၣ်မၤနီၣ်မၤဃါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအနၣ်ရံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အဘူးအလဲ လံာ်ဖှီတဲာ် လၢအဘၣ်အမ့ၢ်အတီ, လၢအကဘၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ အဝဲသ့ၣ် မၤတၢ်မၤနၣ်ရံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
Mr Raggatt စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါမ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပှၤမၤတၢ်ဖိအံၤအဂီၢ်ဒီး ဒ်သိးပှၤပာ်လီၤတၢ်ဘျၢအသိး ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပဂီၢ်, လၢကဘှါရှဲ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဒ်သိးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤကျိၣ်စ့တပှဲၤဘၣ်, လၢအစှၤန့ၢ်ဒ်လၢကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဝဲအသိးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ကျိၤကျဲတဘိလၢ တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအီၤသ့န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် နမၤအီၤဖဲ Fair Work Ombudsman တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါယတၢ်ဖံးတၢ်မၤအနၣ်ရံၣ် အဲးဖ်— Record My Hours app အပူၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်ညီနုၢ်အရ့ဒိၣ်အဂၤတခါလၢကဘၣ်သ့ၣ်ညါအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ ပဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤ မံၤတုၤပှၢ်တီၤကတီၢ် စ့ပာ်ဖှိၣ်—superannuation contributions လၢပှၤမၤတၢ်ဖိသးနံၣ် ၁၈နံၣ်ဒီး အဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်. ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအသးနံၣ် ၁၈နံၣ်ဆူအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ် န့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ မံၤတုၤပှၢ်တီၤကတီၢ်စ့ပာ်ဖှိၣ်သ့ဒၣ်ထဲလၢ အမ့ၢ်မၤတၢ်မၤတနွံန့ၣ် အါန့ၢ် အနၣ်ရံၣ် ၃ဝ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ဘှါရှဲတၢ်မၤလီၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ယမၤစၢၤယဖိကသ့ဒ်လဲၣ်?
နဖိန့ၣ်အမ့ၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဖဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အပူၤ, အဝဲသ့ၣ်ဘှါရှဲအီၤလၢအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲမ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်, နကဆဲးကျိးဒီး Fair Work Ombudsman သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် တၢ်ပာ်လီၤ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ် အသိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢအသိး, အဝဲသ့ၣ် ဟံးဂ့ၢ်ဝီမၤလီၤတံၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်ဃး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤအဘူးအလဲဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်အိၣ်သးအဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
Mr Raggatt စံးဝဲဒၣ်, “တၢ်မၤကစၢ်လၢအလူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပအီၣ်လိာ်ထီၣ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်. ဒီး အမ့ၢ်တုၤလၢ တၢ်သကဲးပဝး လၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢ အပတီၢ်ထီထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ပဟံးအီၤကွီၣ်မ့ၣ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီသ့ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.”
တၢ်ဂ့ၢ်ကီဖဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ်အပူၤ လၢ Fair Work Ombudsman ဘှါရှဲအီၤတန့ၢ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး တၢ်မၤအၢမၤနၢၤ ဒီး တၢ်မၤမဲာ်ဆှးမၤဆူးမၤဆါ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် နဟံးန့ၢ်သဲစးဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးသ့ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
လၢသဲစးဂ့ၢ်ဝီ တၢ်နဲၣ်ကျဲအဂီၢ် မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးကျိးဒီး Youth Law Australia သ့ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
Anastasia Coroneo လၢ Youth Law Australia စံးဝဲဒၣ်, “ပဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်မိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢကမၤစၢၤအဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ဒီး အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဟံးမူဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ဝံၤန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ် တၢ်နဲၣ်ကျဲမူးမူးနီၣ်နီၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ကဘၣ်ဘှါရှဲအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.”
ဒ်သိးကသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလၢ နတၢ်အိၣ်မူအသီဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဂီၢ် Subscribe မ့တမ့ၢ် follow အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤ Australia Explained တၢ်ကလုၢ်တက့ၢ်.
နတၢ်သံကွၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ? မ့တမ့ၢ် နတၢ်ဆိကမိၣ်အိၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်တီ တခါခါဂီၢ်ဧါ? နဆှၢန့ၢ်ပှၤလီပရီ အံမ့လ် ဖဲ australiaexplained@sbs.com.au အပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.
