X'inhu l-Garma Festival u għaliex huwa importanti?

• X'inhu l-Garma Festival? 
• Kif beda l-Garma Festival? 
• Fejn isir il-Garma Festivall? 
• Għaliex il-Garma Festival huwa importanti? 
• Min jattendi l-Garma Festival? 
• X'jiġri fil-Garma Festival? 

Kliem Indiġenu f'dan l-artiklu u xi jfisser:

• Yolŋu: Tfisser 'persuna' f'Yolŋu Matha, tirreferi għal grupp ta' klannijiet li jgħixu fl-ibliet u l-inħawi ta' madwar fil-grigal ta' Arnhem Land. 
• Yolŋu Matha: Tirreferi għal-lingwi mitkellma mill-Yolŋu. 
• Garma: Jfisser proċess ta' tagħlim minn żewġ naħat f'Yolŋu Matha. 
• Arnhem Land: Tinsab fin-Naħa ta' Fuq Nett tan-Northern Territory madwar 500 killometri fil-lvant ta' Darwin. 
• Nhulunbuy: L-aktar belt fil-Lvant ta' Arnhem Land, fin-Northern Territory, madwar 1,000km fil-lvant ta' Darwin. 
• Gulkula: Post tradizzjonali għal laqgħat. 
• Ganbulapula: Antenat li huwa maħsub li ġab il-Yidaki lill-Yolŋu. 
• Yidaki (magħruf ukoll bħala didgeridoo): strument Aboriġinali li jindaqq bin-nifs. 
• Miny’tji: Tpinġija sagra. 
• Manikay: Kanzunetti ġejjin minn ġenerazzjoni għall-oħra. 
• Bunggul: Żfin tradizzjonali ċerimonjali. 
• Bilma: Clapsticks. 

Twissija: L-Aboriġini u nies mill-Gżejjer tat-Torres Starit huma avżati li dan l-artiklu fih l-ismijiet ta' nies Indiġeni li m'għadhomx magħna.

X'Inhu l-Garma Festival?

Il-Garma Festival huwa l-akbar laqgħa kulturali Indiġena tal-Awstralja fejn eluf ta’ nies jivvjaġġaw lejn belt remota f’Nhulunbuy fil-grigal ta’ Arnhem Land fin-Northern Territory.

Dan iseħħ kull sena f’Awwissu u huwa ċelebrazzjoni ta’ erbat ijiem tal-kultura Yolŋu.

Il-Yolŋu huma l-popli Aboriġini tal-grigal ta’ Arnhem Land u bil-Yolŋu Matha, Garma huwa terminu li jfisser “proċess ta’ tagħlim f’żewġ direzzjonijiet”.

Huwa l-kunċett li jirrikonoxxi li kulħadd għandu għarfien x’jaqsam. Minflok grupp wieħed jgħallem lil ieħor, in-nies jitgħallmu flimkien billi jisimgħu, jistaqsu mistoqsijiet u jirrispettaw modi ta’ ħajja differenti.

Il-festival juri l-miny’tji tradizzjonali (arti), il-manikay (kanzunetta), u l-bunggul famuż (żfin).

L-aktar importanti, Garma huwa forum għal varjetà ta’ diskors soċjali, politiċi u ambjentali relatati mal-komunitajiet tal-Ewwel Nazzjonijiet.

Kif beda l-Garma Festival?

Imwaqqaf fl-1999 mill-aħwa mejtin, Dr Yunupingu AC u l-kantant ewlieni ta' Yothu Yindi, Dr M Yunupingu, l-idea għall-festival Garma ġiet mix-xewqa li jippreservaw, jipproteġu u jippromwovu l-kultura Yolŋu.

Dak iż-żmien, ħafna Elders fil-komunità kienu mħassba li għarfien kulturali importanti kien qed jintilef. Garma ġie stabbilit bħala post fejn is-saħħa kulturali u d-diskussjoni politika setgħu jingħaqdu flimkien.

“L-għan kien li jgħaqqdu d-differenzi kulturali u jagħtu s-setgħa lill-komunitajiet Indiġeni permezz tad-djalogu u ċelebrazzjoni tal-kultura Yolŋu,” jgħid John-Paul Janke. Huwa l-Editur Nazzjonali tal-Affarijiet Indiġeni fl-SBS u ko-preżentatur ta' The Point fuq NITV.

Fejn isir il-Garma Festival?

Il-festival isir f'Gulkula, post tradizzjonali fejn jiltaqgħu ħames klannijiet reġjonali fil-grigal ta' Arnhem Land: il-Gumatj, Rirratjingu, Djapu, Galpu u Wangurri.

Għall-klann Gumatj, Gulkula huwa sit ċerimonjali sagru.

Fil-kultura Yolŋu, Gulkula huwa l-post fejn antenat, Ganbulapula, huwa maħsub li ġab il-Yidaki (magħruf ukoll bħala didgeridoo), strument tar-riħ Aboriġinali, lejn il-Yolŋu.

Illum, Gulkula għadu l-post annwali fejn isir il-festival.

Għaliex il-Garma Festival huwa importanti?

Tanya Denning-Orman, id-Direttur tal-Ewwel Nazzjonijiet tal-SBS, tgħid li Garma m’hemmx festival bħalu fid-dinja.

“Garma jinsab f’pożizzjoni unika... ġeografikament, iżda wkoll min jattendi dan il-post ta’ laqgħat. Għalhekk, għal ħafna mijiet ta’ snin, rawwem dak it-tip ta’ konverżazzjoni kollaborattiva u konverżazzjoni u diskors politiku.”

Il-Festival Garma nħoloq biex jipproteġi l-għarfien kulturali ta’ Yolŋu, filwaqt li jiċċelebra s-saħħa u r-reżiljenza tal-Ewwel Nazzjonijiet.

Li Garma jinżamm f’Yolŋu huwa essenzjali għall-festival għaliex il-viżitaturi jitgħallmu fil-post fejn l-għarfien kulturali ġie mgħoddi għal eluf ta’ snin.

Jipprovdi ambjent kulturalment sigur għal nies minn sfond differenti biex jitgħallmu minn xulxin.

Għal ħafna nies, il-festival huwa l-ewwel opportunità tagħhom biex iqattgħu ħin fuq l-Art u jitgħallmu direttament minn dawk li jħarsu l-art tradizzjonalment.

Flimkien mal-programm kulturali jkun hemm diskussjonijiet dwar il-policy pubblika li tinvolvi l-popli Aboriġini u tal-Gżejjer tat-Torres Strait. Dan jippermetti lill-mexxejja Indiġeni jiggwidaw konverżazzjonijiet mal-awtoritajiet fil-qasam kulturali, li hija parti importanti mit-tmexxija Indiġena.

It-tmexxija mill-popli tal-Ewwel Nazzjonijiet hija l-proċess kontinwu li jiżgura li l-popli Indiġeni jkunu involuti direttament fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar kwistjonijiet li jaffettwawhom.

Min jattendi għall-Garma Festival?

Kunċett żbaljat komuni huwa li l-attendenza għall-Garma Festival hija biss bi stedina.

Il-Kap Eżekuttiv tal-Yothu Yindi, Denise Bowden, tgħid li Garma huwa għal kulħadd peress li kulħadd jista' jixtri biljett biex jattendi permezz tal-websajt tal-Fondazzjoni Yothu Yindi.

"Il-Fondazzjoni Yothu Yindi twassal l-avveniment mhux biss minn sponsorjar, iżda ħafna mill-bejgħ tal-biljetti tagħna jmur lura fir-reġjun. Dak huwa fejn l-artisti tagħna jistgħu jitħallsu tal-kontribuzzjonijiet tagħhom fl-aspetti tal-avveniment."

Il-Fondazzjoni Yothu Yindi tistieden politiċi minn kull naħa. Fis-snin ta' qabel, il-prim ministru tal-Awstralja attenda.

Riċerkaturi, edukaturi, dawk li jaħdmu favur il-popli tal-Ewwel Nazzjonijiet, artisti u organizzazzjonijiet tal-komunità jattendu wkoll, u b'hekk Garma jsir post fejn nies minn sfond divers jistgħu jaqsmu ideat, jibnu sħubija bejniethom u jiddiskutu policies.

X'jiġri f'Garma Festival?

Garma joffri opportunità biex wieħed jifhem aħjar waħda mill-eqdem kulturi ħajjin fid-dinja.

Matul il-ġurnata, isiru workshops kulturali, li jippermettu lill-mistednin jitgħallmu mingħand mexxejja anzjani ta' Yolŋu dwar Yolŋu Matha, sistemi ta' parentela, arti, kanzunetti u aktar.

Ma' nżul ix-xemx, isir il-bunggul u jiġi akkumpanjat mill-yidaki (didgeridoo), il-bilma (clapsticks) u l-ilħna tal-kantanti Yolŋu. Klannijiet differenti jagħtu sehemhom biex ikantaw l-istejjer tagħhom.

Iżda huwa importanti li wieħed jiftakar li Garma huwa ħafna aktar minn festival kulturali.

Jipprovdi opportunità unika biex jiġu diskussi kwistjonijiet importanti li jolqtu lil Yolŋu u nies Indiġeni oħra madwar il-pajjiż.

Matul il-festival, ikun hemm żewġ konferenzi li jsiru, dawn huma:

• Forum Ewlieni: Konferenza dwar il-politika għal mexxejja Indiġeni u mhux Indiġeni biex jiddiskutu suġġetti li jirriflettu t-tema ta' Garma għas-sena.  
• Forum taż-Żgħażagħ: Għal tfal ta' bejn tmienja u 18-il sena, fejn skejjel minn madwar il-pajjiż jingħaqdu għal firxa ta' attivitajiet u workshops immirati għall-qsim tal-għarfien. 

Dawn l-attivitajiet u d-diskussjonijiet kulturali jagħmlu lil Garma laqgħa unika fejn il-kultura, it-tagħlim u t-tmexxija jingħaqdu flimkien.

Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.

Do you have any questions or topic ideas? Email australiaexplained@sbs.com.au