با گذشت سه هفته از شروع جنگ در ایران، وضعیت امنیتی در تنگههرمز هنوز مشخص نیست.
روز یکشنبه، دانلد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، تهدید کرد که اگر دسترسی به تنگه ظرف ۴۸ ساعت به طور کامل برقرار نشود، «نیروگاههای برق ایران را بمباران خواهد کرد، و ابتدا از بزرگترین آنها شروع خواهد کرد».
اما بعد گفت با ایران در حال مذاکره است و این مهلت را عقب انداخت.
روز دوشنبه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داد که در صورت حمله به شبکه انرژی کشور، تنگه هرمز «کاملا بسته» خواهد شد.
هیچکس نمیداند این اختلال چقدر طول خواهد کشید، اما حتی طبق برخی از خوشبینانهترین سناریو هم وضع به سرعت به حالت عادی برنمیگردد؛ دو کارشناس دلیل این موضوع را توضیح میدهند.
«بسته شده» به چه معناست؟
تنگه هرمز بسته نیست؛ حداقل نه از نظر فنی.
به گفته جنیفر پارکر، افسر سابق نیروی دریایی و استاد کمکی در موسسه دفاع و امنیت دانشگاه وسترن استرالیا، این تمایز اهمیت دارد.
پارکر به اسبیاس گفت: «آنچه اتفاق افتاده این است که کشتیها از عبور از آنجا منصرف شدهاند. معمولا روزانه ۱۳۸ کشتی از آنجا عبور میکنند. اکنون شاهد عبور یک، دو یا شاید چهار کشتی هستیم.»
دادههای پورتواچ (Portwatch) متعلق صندوق بینالمللی پول نشان میدهد که در این ماه تنها کمی کشتی از این کانال عبور کردهاند.
این بازدارندگی در دو مرحله اتفاق افتاده است. در هفته اول درگیری، مشکل بیمه بود.
هر کشتی که وارد منطقه پرخطر شود، به پوشش اضافی «خطر جنگ» نیاز دارد. وقتی جنگ شروع شد، شرکتهای بیمه برای مذاکره مجدد در مورد این سیاستها اقدام کردند و به شرکتهای کشتیرانی گفتند که اگر قبل از توافق بر سر شرایط جدید عبور کنند، در معرض خطر از دست دادن پوشش بیمهای آینده به طور کامل قرار میگیرند.
سپس جمهوری اسلامی شروع به حمله مستقیم به کشتیها کرد.
پارکر میگوید: «آنچه پس از آن اتفاق افتاد این بود که ایران شروع به حمله به کشتیها کرد، بنابراین دیگر بیمه مسئله نبود. شرکتهای کشتیرانی حاضر به پذیرش یا پذیرفتن ریسک عبور از تنگه نیستند.»
از زمان شروع جنگ، ایران به بیش از ۲۰ کشتی تجاری در سواحل خود حمله کرده یا آنها را هدف قرار داده است.
نماینده ایران در آژانس دریانوردی سازمان ملل متحد روز یکشنبه گفت که این تنگه به روی همه کشتیها به جز کشتیهای مرتبط با «دشمنان ایران» باز است.
شرکت کارگزاری کشتیرانی کلارکسونز، روز دوشنبه گفت که تردد از طریق این تنگه حدود ۹۵ درصد نسبت به سطح قبل از جنگ کاهش یافته است.
پروفسور ناتالی کلاین از دانشکده حقوق و عدالت دانشگاه نیوساوتولز میگوید که این حملات همچنین با اختلال در تجهیزات ناوبری کشتیها همراه بوده و خطر تصادف یا حمله را افزایش داده است.
کلاین به اسبیاس گفت: «گزارشهایی از آسیب و حوادث نزدیک به تصادف برای کشتیهایی که سعی در عبور داشتهاند و همچنین گزارشهایی از کشته و زخمی شدن دریانوردان وجود دارد.»
او افزود: «ایران تهدید کرده است که به همه کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند حمله خواهد کرد، که با قانون جنگ دریایی سازگار نیست.»
چرا اهمیت دارد
این تنگه تنها راه ورود یا خروج از خلیج فارس است و حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از عرضه نفت جهان، به همراه LNG، کود و سایر کالاها، از طریق آن ترانزیت میشود.
پارکر توضیح میدهد که این امر منجر به یک اثر جانبی قابل توجه برای اقتصاد جهانی شده است، که بخشی از آن از طریق وحشت (و خریدهای ناشی از وحشت) و سپس، بحران واقعی عرضه، که رسیدن به آن زمان بیشتری میبرد، حاصل شده است.
پارکر میگوید: «این [وضعیت] احساس خواهد شد. هر چه کشتیها در سطح عادی از این تنگه عبور نکنند، تأثیر آن بر اقتصاد جهانی بیشتر خواهد بود.»
دولت فدرال اعلام کرده است که تانکرهای نفتی طبق انتظار همچنان به استرالیا میرسند و روز یکشنبه گزارش داد که این کشور برای ۳۸ روز بنزین ذخیره دارد.
ایران چقدر میتواند به این کار ادامه دهد؟
پارکر گفت، این سوال جادویی است.
او گفت: «مطمئنا در این مرحله فکر نمیکنم که این چیزی باشد که ماهها یا سالها طول بکشد. اما پیشبینی چگونگی پیشرفت هرگونه درگیری دشوار است.»
ارزیابی او این است که با دیپلماسی به پایان میرسد.
پارکر توضیح داد: «فکر میکنم این درگیری به این شکل پایان مییابد. واقعا سوال این است که ایالات متحده و ایران در چه نقطهای به نقطه دیپلماسی میرسند.»
ترامپ روز دوشنبه نوشت که ایالات متحده و ایران «مکالمات بسیار خوب و سازندهای» داشتهاند و در نتیجه تهدید به بمباران شبکه برق ایران را به تعویق انداخت.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی هرگونه مذاکرهای را تکذیب کرده است.
پارکر گفت، اما بستن تنگه برای خود ایران نیز هزینه دارد. این کشور به شدت به صادرات نفت خود متکی است و آن تانکرها نیز باید از آنجا عبور کنند.
بازگشایی به چه معناست
حتی اگر فردا توافقی حاصل شود، اوضاع به سرعت به حالت عادی برنمیگردد.
پارکر گفت، شرکتهای کشتیرانی قبل از ارسال کشتیها، منتظر خواهند ماند تا ببینند آیا ایران به هرگونه توافقی پایبند است یا خیر.
او گفت: «این اولین باری نیست که ایران به کشتیها حمله کرده است. ایران همیشه وقتی میخواهد یک نکته سیاسی را مطرح کند، به کشتیها حمله میکند.»
روز دوشنبه، دو تانکر با پرچم هند که حامل گاز مایع بودند، از تنگه عبور کردند؛ که نشانه قابل توجهی از حرکت است.
اما تحلیلگران همچنان محتاط هستند.
گروه امنیت دریایی بریتانیایی امبری گفت: «به احتمال زیاد ایران هنوز قادر به آسیب رساندن به کشتیهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند.»
فراتر از مسئله امنیتی، نفتکشهایی که معمولا در مسیرهای خلیج فارس تردد میکنند، ممکن است به چارترهای دیگری واگذار شده باشند و فورا در دسترس نباشند.
پارکر در مورد اینکه چه زمانی ممکن است حجم محمولهها به حالت عادی بازگردد، میگوید: «این اتفاق فورا نخواهد افتاد.»
