Nasional Park,khudroti alami mura zol zaga ókkol,doriya ,hal ,foóír ar Indigenous ór hefazoti zaga óiyede ki zaga ókkol zin neíki hefazot ór butore asé ar alok kanun ókkol ór butore asé.Indigenous ór hefazoti elaka yan hondilla gori alok de,ar tuñi kenggóri zanifariba tuañare zaga yan ót aíbar ejazot asé naki naí?
Key Points
- Protected areas are places that conserve important land, waters, plants, animals and cultural values.
- Indigenous Protected Areas are managed by Traditional Custodians, often in partnership with government and conservation organisations.
- Always check the rules before visiting a protected area as some activities may be restricted.
- Indigenous ór hefazoti zaga hodé yan ki?
- Indigenous ór hefazot goíjja zaga loí ar oínno zaga loí hondilla forok de?
- Indigenous ór hefazot goíjja zaga iín kenggóri soledé?
- Indigenous ór hefazot goíjja zaga iín kiyalla zoruridé Australia ár alami mahol ar solasol ólla?
- Indigenous or hefazot goíjja zaga iín ót kenggóri izot ór sañte saíto zaí fariba?
Nasional park ar alami mura asedé yan ót zomin óre hefazot gora zadé,ar fani zaga ókkol ór hefazot ót doriya át takéde gasgusala ar haiwan ókkollore hefazot gora zadé.Indigenous ór hefazot goíjja zaga iín ót zomin ar doriya ré hefazot goré ar Traditional Owner (zomin ór Tradisional Malik ) yé volenter gori soñlede.
Dec yan ót zadegun hefazoti zaga ókkol asé Firts Nation ór manuíc ye zaga iín doc hazar bosor agé loti saíacce.
Indigenous ór hefazoti zaga hodé yan ki?
Indigenous ór hefazot goíjja zaga,yani IPA,yan oíyede ki ekan elaka zomin ók ya doriya ók dec yan ór ziyan ore Traditional Owner (Tradisional zomin ór Malik) ye razi loí volenter gori hefazot gori soñlibode iíndilla.
Australia ár sorkar loí ar First Nation ór façi loí fuñwati banaíyede IPA purugaram iba,ziba neíki curu goíjjede 1997 ót.
Yan ót yan asedé ki Traditional Owner (Tradisional Malik) ye biodiversiti ar solasol ór kimti zin ase iín samali bodé ekkúi fuñwati solasol adot rosom ar dec ór zimmadari yo soñlon.
Australia ar butore ekhon ót:
- 96 wan Indigenous ór hefazoti elaka asé.
- 113 lak hektar zomin asé ziyan ón Indigenous ór hefazot goíjja zaga ókkol asé.
- 9.3 lak hektar doriya dec ór zin Indigenous ór hefazot góijja zagar butore asé.
Beggúnyé,IPA yet 55 persen ór oré ase Australia ár National Reserve System ór butottú,ziyan ót eík bak saír bak zomin óttu asede eçe hefazot goré.
Professor Emma Lee OAM zibe neíki úggwa beçi manúic Trawlwulwuy ar Federation University ír akedemik. Iba re She is Aunty Emma hoíyare sinaza.
Iba ye hoddé ki First Nation ór manúic yé Australia ar zomin óre ar doriya re hoto hazar bosor agé loti hefazot gori aícce.
"Añarattu hamica sistem uggwá asédec ore soñlibolla,asan ,bec gori no neláí yo jenis ókkol,dec óre behtor halot ót noya generasion ólla rako.Yan oíyedeiki perinsipal añarar manuíc ór 10 hazar bosor agé loti ar coti coti generasion loti.''
Indigenous ór hefazot goíjja zaga loí ar oínno zaga loí hondilla forok de?
Indegenous Hefazoti zaga yan unik kiyalla hoíle eçe volenteri razinama ase Tradisional Custodian ar federal ór sorkar loí.
Kintu bana Tradisional Custodian ye curu gori faribode.
Hefazoti zaga zindilla neíki,national park,alami zol ar doriya,state ar territori ír zimma oíyedéíki hefazot goribolla.
Privet zomin ór zimmadar zindilla neíki kati wala tara yo volenter razinama át goli faribo fuñwati fuñwati zaga yan ododé tarar ór taíbo.
Ofozotto aside itara re hefazot goriba ar National Reserve System ót yo camil oíbo.
Indigenous ór hefazoti zaga loí ar oínno hefazoti zaga loí ki forok hoílé,solasol adot rosom oíyedeiki forok kenggóri IPA yé ham gorede yan
Indigenous ór hefazot goíjja zaga iín kenggóri soledé?
Fottí Indigenous Hefazoti elakaré solede itara buza Kenggóri Tradisional Owner (Malik) yé tarar solasol ar alam kenggóri hefazot ar kodor goribodé yan.
Indigenous hefazot zaga re goribolla duí tobka asé:
- Majlis: Traditional Custodians hodé itara mocwara gore ar pelan gore First Nation ór façi loí,zomin ór malik loí,ar oínno façner loí.Tara objektif ar torika bana dec oré soñlibolla
- Bággoron: Traditional Custodians yé faísala goribo ki hono elaka yan IPA hoíyara banaí bo naki nó banaí bo.Tara Australia ár sorkar oré dahaí faribo pelan gan oré fas goribolla ar IPA hodé yan óre tasdik goribolla.
Indigenous Hafazoti elaka elan goron ór mani yan noí deíki,malik bodoli zaíbo go de yan,native title ya kanuni hoq dec ór.
Menej goribar a ham ókkol:
- solasol ar fak zaga re hefazot goron
- oíñ ór solasol peraktis goron
- specisies ókkol hotom oízar goíde iín oré nozor rakon
- zaga ókkol basaí rakon
- biodiversity serveí goron
- doriya ár hosora ókkol manej goron
- ker ar haíwan ókkol kabu rakon
- tourism ar gorba ré soñlon
- noya generesion óre elom don

Indigenous ór hefazot goíjja zaga iín kiyalla zoruridé Australia ár alami mahol ar solasol ólla?
National nature campaigner Australian Conservation Foundation (ACF) óttu , Jess Abrahams, yé buzaddeíki hefazoti zaga oíyedeíki zaga yan óre aram rakon.
“Añarar nasional park ar oínno hefazoti zaga re kucic gorede ki hefazot goribolla zedugun jinis asé eddugin ore. Yan beci zoruri take aíñyedde generesion yé Australia hondilla de yan saí fare fan.”
80 persen Australia ár gas gusala ar haíwan ókkol,ar 45 persen faík ókkol ar hono dunia ar kuiant lot na fa.
Kintu Australia ar biodiversity hotora at asé,zeíñte te species ókkol hotorat aséde yan boçer.
Professor James Watson,ziba neiki uggwá saintis asé University of Queensland
“Kiyalla hoílé zomin ar doriya kiccu basaí raké development óttu.Buldozer zin ye meçi haçe iín eçe mana.Ar oínno ham ókkol zin ólla boli nature horaf ó iín yo mana.”
Indigenous or hefazot goíjja zaga iín ót kenggóri izot ór sañte saíto zaí fariba?
Mr Abrahams hoddé ki beci asan ham ókkol gori fariba nature soñlibolla:
- Haíwan ókkol goror butore rako raítte ór thiam ót,has gori bilaí.
- Resaikal goro cunndur gori take felastik fanir lain ót no za fan.
- Volenter goron zitara park,zo lar nasional park zotton gore.
- local member of parliament loí hono ekan environmen or mosola takilé tararé buzon.
Hefazoti zagar baabote buzi faille tuañrla behtor oíbo buzibolla Australia ar nature loí hondilla talukat de yan.
“Añara hefazoti ír zagar baabote bafilé añaralla aínde muntu gerenti oíbo insan hesafé,añara gura gori gorer fisé banaí faíjjum,balkoni ít banaí faíjjum,’’hoddé aunty Emma yé.
“Añarattú gom manúic bona foreddé,ar hefazoti zaga yé mesej yan óre aro boro rake.’’
Aínda muntu záíle ,hon decót aso,lokel gaíd ar Tradisional Custodian ór faísela re izzot goíjjo.
Tips ókkol sofor ólla:
- cek goro ofesial map asedé yan,hone menej gore elaka yan ar manúic goíto de ne yan. Australia ár sorkar ye pablis gore national IPA map IPAs.
- Cek goro Traditional Owner organisation, IPA manager, land council ya park ór zimmadar golifaribar, permits, bon ar solasol ór sensitive zaga ókkol.
- Sain ókkol taíbo hefazoti ír zagat,kintu hamica nó take.Bana sain or ore dormador noí yo
- Ar monot raíkko hoçe açordé yan,doíjjar has oar zol iín begun boro zagar buttottú.
Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.
Do you have any questions or topic ideas? Email australiaexplained@sbs.com.au






