Watch FIFA World Cup 2026™

LIVE, FREE and EXCLUSIVE

Tasi Diak: Viajen ida ho esperansa, korajen no sakrifísiu

Foto grupu pasenjeiru sanulu resin ualu ho sira nia tradutora
Sira nain sanulu resin ualu husi ro’o Tasi Diak ho sira nia traductora iha Curtin Immigration Detention Centre, 1995. Credit: Odete Pinto

Iha loron 24 fulan-maiu tinan 1995, joven timor-oan mane no feto na’in 18 inklui kosok-oan ida ho idade fulan neen hahú viajen tasi nian ida ne’ebé perigozu ba Darwin, Austrália. Istória ida ne'e kona-ba esperansa, korajen no reziliénsia, ne’ebé agora prezerva iha livru The Good Sea (Tasi Diak) ne'ebe kapta husi autora, Profesora Asosiadu hosi Universidade Curtin, Vanessa Hearman, liuhosi lian Jose no nia maluk sira seluk ne'ebe mai ho nia ho ro "Tasi diak" no mos ema seluk ne'ebe involve iha jornada ne'e iha Timor-Leste.


Published

Updated

By Cristina Benedek

Presented by Cristina Benedek

Source: SBS



Share this with family and friends


Iha loron 24 fulan-maiu tinan 1995, joven timor-oan mane no feto na’in 18 inklui kosok-oan ida ho idade fulan neen hahú viajen tasi nian ida ne’ebé perigozu ba Darwin, Austrália. Istória ida ne'e kona-ba esperansa, korajen no reziliénsia, ne’ebé agora prezerva iha livru The Good Sea (Tasi Diak) ne'ebe kapta husi autora, Profesora Asosiadu hosi Universidade Curtin, Vanessa Hearman, liuhosi lian Jose no nia maluk sira seluk ne'ebe mai ho nia ho ro "Tasi diak" no mos ema seluk ne'ebe involve iha jornada ne'e iha Timor-Leste.


Jose Da Costa ho nia maluk 17 pesoas sira seluk sai hosi Timor tanba situasaun politika momentu ne'eba ne'ebe obriga sira buka seguransa ba sira nia moris. Sira husik hela konflitu, inserteza no lakon familia ho belun sira, hodi lori sira esperansa atu kontinua luta ba sira nia rai no hetan seguransa.

Iha entrevista ho SBS lian Tetum, José, hanesan pasajeiru ida iha viajen ro "Tasi diak" momentu ne'eba, reflete kona-ba akontesimentu sira ne’ebé lori nia sai husi Timór hafoin períodu insidente Santa Krús tinan 1991, sakrifísiu sira ne’ebé joven timor-oan barak halo, no viajen emosionál hakur Tasi Timor. Nia hanoin hikas iha momentu balun ne'ebe sira hotu sente fraku tanba ondas baku maka’as, inserteza viajen nian no mos liafuan despedida husi Padre Maubere, no determinasaun ne’ebé mantein ema hotu hamutuk maski iha risku sira.

Hamutuk ho nia maka istoriadór no autóra profesór asosiadu hosi Curtin Universidade, Vanessa Hearman, ne'ebé esplika tansá, liutiha tinan 30, nia sente katak ida nee tempu atu konta istória ida-ne'e liuhosi nia livru ho titlu" The Good Sea (Tasi Diak)". Vanessa refleta nia konversa ho Jose iha tinan hirak liu ba, no oinsa nia komesa hanoin atu hakerek livru kona-ba momentu espesial ida ne'e. Nia hahu halo entervisa ho pasajeiru antigu sira nune'e mos ho sasin sira iha Timor-Leste no Austrália, inklui mos líder igreja no figura rezisténsia sira balun. Vanessa haree ba peskiza luan tebes iha livru ne’e nia kotuk no nia hatete tanbasá prezerva istória sira-ne’e importante hodi komprende istória luta Timor-Leste nian no relasaun ne’ebé iha entre Timor-Leste, Indonesia no Australia.

Hamutuk, José ho Vanessa reflete la'ós de'it kona-ba viajen sobrevivénsia nian ne'ebé fundamentu tebes, maibé mós kona-ba importánsia atu pasa istória sira-ne'e ba jerasaun foun sira iha Australia, Timor-Leste no mos iha ne'ebe deit. Sira hein katak livru ne’e sei ajuda garante katak sakrifísiu, korajen no unidade husi sira ne’ebé luta ba Timor-Leste nia independénsia sei kontinua hanoin hetan, komprende no prezerva ba jerasaun sira tuir mai.

Entrevista ida-ne'e mos tuir Jose haktuir hanesan omenajen ida ba reziliénsia, lembransa no kbiit ne'ebé dura hosi istória pesoál sira ne'ebe luta mos ba independensia nasaun nian.

Livru "The good sea (Tasi diak) sei lansa iha Sydney iha dia 2 de July. Ba ita-boot sira ne'ebe hakarak hatene no asisti lansamentu ne'e, bele haree iha link tuir mai : https://www.betterreadevents.com/events/vannessa-hearmans-the-good-sea-sydney-book-launch


Latest podcast episodes

Follow SBS Tetum

Download our apps

Listen to our podcasts

Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

Watch on SBS

SBS World News

Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

Stream now