หนังไทย 2 เรื่องในเทศกาลภาพยนตร์ซิดนีย์ปีนี้ พาผู้ชมมองผ่านสองพื้นที่คุ้นเคยในชีวิตคนไทยคือ ‘วัด’ และ ‘ครัว’ ใน ‘9 วัดสู่สวรรค์’ สมพจน์ ชิตเกษรพงศ์ ใช้การเดินทางไปทำบุญ 9 วัดของครอบครัวหนึ่ง สำรวจศรัทธา พิธีกรรม และความกลัวการสูญเสีย ขณะที่ ‘ครัวสาว’ ของเป็นเอก รัตนเรือง พลิกภาพอาหารไทยจากความอบอุ่นและความประณีต ไปสู่เรื่องราวของความทรงจำ บาดแผล และการทวงคืนอำนาจของผู้หญิงคนหนึ่ง
ฟังพอดคาสต์เรื่องอื่นของเอสบีเอสไทยที่นี่
หนังไทย 2 เรื่องได้รับเลือกเข้าฉายในเทศกาลภาพยนตร์ซิดนีย์ (Sydney Film Festival) ปีนี้ พาผู้ชมมองผ่าน ‘วัด’ และ ‘ครัว’ สองพื้นที่ที่คุ้นเคยในชีวิตคนไทย
ใน ‘9 วัดสู่สวรรค์’ สมพจน์ ชิตเกษรพงศ์ ใช้การเดินทางไปทำบุญ 9 วัดของครอบครัวหนึ่ง สำรวจศรัทธา พิธีกรรม และความกลัวการสูญเสีย ขณะที่ ‘ครัวสาว’ ของเป็นเอก รัตนเรือง พลิกภาพอาหารไทยจากความอบอุ่นและความประณีต ไปสู่เรื่องราวของความทรงจำ บาดแผล และการทวงคืนอำนาจของผู้หญิงคนหนึ่ง
วัด พิธีกรรม และคำถามต่อศรัทธา
สำหรับสมพจน์ การเข้าวัด ทำบุญ และสวดมนต์ เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เขาคุ้นเคยมาตั้งแต่วัยเด็ก เขาเล่าว่าเติบโตมาในครอบครัวที่ “เอะอะก็เข้าวัด” เรียนโรงเรียนใกล้วัด และมักแวะวัด เมื่อเดินทางไปที่ต่าง ๆ
ความคุ้นเคยนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของ ‘9 วัดสู่สวรรค์’ หรือ 9 Temples to Heaven ซึ่งเล่าเรื่องครอบครัวหนึ่งที่เดินทางไปทำบุญ 9 วัด หลังได้ยินคำทำนายว่าผู้เป็นย่าอาจมีเวลาเหลือไม่มาก
โดยหนังไม่ได้เล่าพิธีกรรมในฐานะคำตอบของศรัทธาเพียงด้านเดียว หากยังตั้งคำถามกับสิ่งที่คนไทยจำนวนมากทำซ้ำ ๆ ด้วยความหวัง ความกลัว หรือความรักต่อคนในครอบครัว
ข้อหนึ่งคือมันคือการถ่ายทอดสิ่งที่สังคมเราเป็นอยู่ แต่ขณะเดียวกัน มันก็เป็นการตั้งคำถามด้วยว่า สิ่งที่เราทำมันได้ผลจริงหรือ มันนำไปสู่อะไรจริง ๆ ได้ไหมสมพจน์ ผู้กำกับหนังเรื่อง 9 วัดสู่สวรรค์ตั้งคำถาม
จากคานส์ถึงซิดนีย์: เรื่องเฉพาะไทยที่แตะความเป็นสากล
‘9 วัดสู่สวรรค์’ เดินทางจาก Directors’ Fortnight ที่เทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ มาสู่เทศกาลภาพยนตร์ซิดนีย์ในปีนี้ สมพจน์กล่าวกับเราว่า รายละเอียดหลายอย่างในหนังอาจเป็นสิ่งที่คนไทยคุ้นเคย เช่น การทำบุญ 9 วัด การถวายสังฆทาน หรือบทสวด
สำหรับผู้ชมต่างชาติ สิ่งเหล่านี้อาจเป็นภาพที่แปลกใหม่ ทั้งเหตุผลของเลข 9 การทำพิธีกรรมซ้ำ ๆ หรือรูปแบบของสังฆทานที่นำไปถวายพระ
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ผู้ชมต่างชาติเชื่อมโยงได้ คือแก่นของเรื่องที่เป็นสากล นั่นคือครอบครัวที่รวมตัวกันเพื่อคนที่รัก ความพยายามดูแลกัน และความกลัวการสูญเสียคนในครอบครัว
สมพจน์ยังมองว่า หนังเรื่องนี้เป็นการต่อยอดจาก หมอนรถไฟ (Railway Sleepers) ที่มองสังคมไทยผ่านการเดินทางด้วยรถไฟ เพียงแต่ครั้งนี้เปลี่ยนจากพื้นที่สาธารณะ มาสู่การเดินทางของครอบครัวผ่านวัด พิธีกรรม และเวลาในหนึ่งวัน
เปลี่ยนความอบอุ่นของอาหารไทย ให้กลายเป็นอาวุธ
ใน ‘ครัวสาว’ หรือ Morte Cucina เป็นเอก รัตนเรือง ใช้อาหารไทยเป็นหัวใจของเรื่อง แต่ไม่ได้เล่าอาหารในฐานะความอร่อย ความอบอุ่น หรือภาพจำของซอฟต์พาวเวอร์เพียงอย่างเดียว
เป็นเอกเล่าว่า อาหารอยู่ในดีเอ็นเอของคนไทย ตั้งแต่คำทักทายว่า “กินอะไรหรือยัง” ไปจนถึงวัฒนธรรมกองถ่ายไทยที่ให้ความสำคัญกับอาหารอย่างจริงจัง
แต่ใน ‘ครัวสาว’ เขาสนใจการพลิกภาพของอาหารไทยไปอีกด้าน จากสิ่งที่มักถูกมองว่าเป็นยา ความอร่อย หรือความอบอุ่น ไปสู่สิ่งที่อาจกลายเป็นอาวุธได้ หากถูกใช้ในทิศทางตรงข้าม
เวลาเราพูดถึงอาหารไทย เรามักจะมองไปที่ความอร่อย ความน่ากิน แต่เรื่องนี้เราไปมองในจุดที่ว่า ถ้ากินไม่ถูก บางทีมันให้ผลตรงข้ามเป็นเอกกล่าว
เมื่อ ‘ครัว’ กลายเป็นพื้นที่ทวงคืนอำนาจของผู้หญิง
สำหรับเป็นเอก ‘ครัวสาว’ ไม่ได้เป็นเพียงหนังเกี่ยวกับอาหาร แต่ยังเป็นหนังที่มองบทบาทของผู้หญิงไทยในสังคมชายเป็นใหญ่
ตัวละคร ‘สาว’ เริ่มต้นจากการเป็นเด็กเสิร์ฟในร้านอาหาร ก่อนจะค่อย ๆ ใช้ทักษะการทำอาหาร ความเงียบ และการควบคุมสถานการณ์ เพื่อเปลี่ยนสถานะของตัวเอง4
เป็นเอกอธิบายว่า เมื่อทักษะการทำอาหารของสาวเพิ่มขึ้น อำนาจและตัวตนของเธอก็ค่อย ๆ ชัดเจนขึ้นเช่นกัน จนท้ายที่สุดเธอกลายเป็นศูนย์กลางของบ้าน และเป็นตัวละครที่แบกหนังทั้งเรื่อง
หนังไทยที่ซับซ้อนกว่าภาพจำ
แม้ ‘9 วัดสู่สวรรค์’ และ ‘ครัวสาว’ จะมีโทนภาพยนตร์แตกต่างกันอย่างชัดเจน แต่ทั้งสองเรื่องต่างสะท้อนทิศทางของหนังไทยร่วมสมัย ที่ไม่จำเป็นต้องเล่าความเป็นไทยในแบบดั้งเดิม หรือแบบที่คุ้นตาเพียงอย่างเดียว
เมื่อวัดและครัวเดินทางไปอยู่บนจอภาพยนตร์ในเทศกาลระดับนานาชาติ ทั้งสองพื้นที่จึงไม่ได้เป็นเพียงฉากหลังของความเป็นไทย แต่กลายเป็นพื้นที่ที่ผู้กำกับไทยใช้สำรวจความเชื่อ ความรัก ความสูญเสีย อาหาร บาดแผล อำนาจ และวิธีที่สังคมไทยมองตัวเอง
หาข้อมูลวันและเวลาของเรื่อง 9 วัดสู่สวรรค์ ได้ที่นี่
หาข้อมูลวันและเวลาของเรื่องครัวสาวได้ที่นี่
หาข้อมูลเพิ่มเติมเทศกาลภาพยนต์นครซิดนีย์ที่นี่
ติดตามเอสบีเอส ไทย ได้อีกทาง เว็บไซต์ เฟซบุ๊ก และ อินสตาแกรม
