Key Points
- Cultural burning, an Indigenous practice, is increasingly seen today as the “tested” way forward for wildfire reduction and promoting Country health.
- Native titles give Aboriginal communities the green light to revive cultural burning the way they know, and evidence shows it works.
- Benefits of applying traditional fire include wildfire mitigation and more. First Nations people use a holistic approach which supports a resilient ecosystem.
ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡའི་ནང་གི་ང་ཚོ་མང་པོ་ཞིག་གིས་མེ་ནི་ཉེན་ཁ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་གི་ཡོད། དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་རེད། ༢༠༡༩ ལོ་ནས་ ༢༠༢༠ ལོའི་དབྱར་ཁ་ནག་པོ་དང་། ཉེ་ཆར་གྱི་ ༢༠༢༤ ལོའི་ནགས་མེ་ཆེན་པོ་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དེ་དག་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱེད་དགོས། འོན་ཀྱང་མི་རིགས་དང་པོའི་མི་རྣམས་ལ་མཚོན་ན། མེ་ནི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་ནུས་པ་ཆེ་བའི་ལག་ཆ་ཞིག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་ས་ཆ་དོ་དམ་དང་། འཚོ་གནས་འཆར་གཞི། དེ་བཞིན་ནགས་མེ་ཚུད་པའི་སྐྱེ་ཁམས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་བཅས་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན།

ལོ་ལྟར་མེ་སྤར་ནས་རྩྭ་སྔོན་དང་དངོས་རྫས་གཞན་རྣམས་གཙང་མ་བཟོས་ཏེ་ས་གཞི་གཤིན་པོར་བསྒྱུར་གྱི་ཡོད།
ངའི་ཨ་ཕས། ཁོས་ལོ་རེ་བཞིན་ང་ཚོར་ལོ་ཏོག་སྡུད་གསོག་བྱེད་ཆེད་མེ་སྤར་དགོས་པར་བཤད།
ཝུ་ན་མ་བྷལ་གྷ་མ་བྷེ་ར་གདོད་མའི་མི་རིགས་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་ཁེ་ཐི་རེན་གོ་ནག་གིས། རིག་གཞུང་དང་མཐུན་པའི་མེ་སྤར་བ་ནི་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོའི་བྱེད་ལུགས་བྱེད་སྟངས་དང་འཚོ་གནས་བྱེད་སྟངས་ཤིག་རེད། ཁོ་ཚོས་མེ་སྤར་ནས་རྒྱལ་ཁབ་སླར་གསོ་བྱེད་པ་དང་། འཚར་ལོངས་ཡོང་བ། ནགས་མེ་འགོག་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་བཤད།
མེ་སྤར་བའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ལ་རིག་གཞུང་དང་མཐུན་པའི་མེ་སྤར་བ་དང་། མེ་ཐོག་སོ་ནམ། ཡང་ན་གྲང་མོའི་མེ་སྤར་བ་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དུ་བཟུང་བ་ནས་བཟུང་ལག་ལེན་འདི་ཁྱབ་ཆེན་པོ་དང་ཚད་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་ལག་བསྟར་བྱས་མེད།
ཞིབ་འཇུག་པ་ཚོས་འདི་ནི་ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡ་ལ་མེ་སྐྱོན་གྱི་ཉེན་ཁར་ཚུད་སླ་བ་དང་གཏོར་བཤིག་གི་མེ་སྐྱོན་བྱུང་སླ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཅིག་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།
ལྕམ་མོ་གྷུ་ན་ཁིས་ཡིས་རྒན་རབས་ཚོས་ལུང་པ་གཙང་མ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ལུང་པ་གཙང་མ་བཟོ་རྒྱུ་དེ་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཅེས་བཤད།
༢༠༢༤ ལོར་མོས་ནུབ་ཕྱོགས་ཨོ་སི་ཁྲི་ལི་ཡའི་ཁིམ་སྦེ་ལེ་ས་ཁུལ་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཐག་རིང་པོར་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མེ་སྦར་བའི་ལམ་ནས་མེ་སྐྱོན་གྱི་གནས་སྟངས་ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་སྙན་ཐོ་ཞིག་མཉམ་རྩོམ་བྱས་ཡོད།
ང་ཚོས་མེ་སྐྱོན་ཆེན་པོ་འགོག་ཆེད་འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུའི་རིང་ལྟ་རྟོག་བྱས་ཡོད། ང་ཚོར་ཡར་རྒྱས་དང་མར་ཆག་གཉིས་ཀ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་། ད་ལྟ་ང་ཚོ་ལམ་ཕྱོགས་ཡང་དག་པའི་ཐོག་ཡོད་པ་རེད།
ཞིབ་འཇུག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ས་བདག་ཚོགས་པ་བཞིས་སྔོན་མ་ས་ཁུལ་དེའི་ཚ་བའི་རྩྭ་ཐང་གི་རྣམ་པར་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་མེ་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་རྣམས་ཞི་འཇགས་སུ་བཏང་བའི་སྐོར་འཇལ་གྱི་ཡོད།

གལ་ཏེ་རིག་གཞུང་གི་མེ་སྦར་བའི་ཐབས་ལམ་དེ་ནུས་པ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྒྲུབ་ཐུབ་ན། ག་རེ་བྱས་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་གང་སར་སླར་གསོ་བྱེད་ཀྱི་མེད་དམ།
བྱང་ཀིམ་བྷར་ལེའི་ས་ཁུལ་ནི་ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡའི་ནང་གི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་ཤིག་གི་ནང་དུ་ཡུལ་ཐོན་བདག་པོ་ཚོར་ས་ཆའི་བདག་དབང་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་རིག་གཞུང་གི་མེ་སྦར་བའི་ལས་གཞི་དེ་དག་དབང་ཆ་ཡོད་པའི་ཐབས་ལམ་གཞན་དང་མཉམ་དུ་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐུབ་པའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
ཞིབ་འཇུག་གི་རྩོམ་ཡིག་གཙོ་བོ་འབྲི་མཁན་ཊོམ་ཝི་ཇི་ལན་ཊེ་ཡིས་ཡུལ་ཐོན་བདག་དབང་དེ་དག་ཐོབ་པ་དེ་ནི་"འགྱུར་ལྡོག་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་བ་"རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད།
"གང་ཡིན་ཟེར་ན། དེས་མི་རྣམས་ལ་ས་ཆ་དེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་དོ་དམ་བྱེད་འདོད་པ་དེ་ལྟར་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་ཡོད།
"འདམ་ག་གཞན་དེ་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ས་ཆའི་རིགས་གཞན་དག་གི་ནང་དུ་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་གིས་མེ་སྦར་བའི་འགན་འཁུར་དགོས་པ་ཞིག་རེད། གནས་སྟངས་དེ་དག་གི་འོག་ཏུ་ཡུལ་མི་ཨབ་རི་ཇི་ནལ་ཚོས་ས་ཁུལ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་མེ་སྦར་བའི་ཐབས་ལམ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་སྤྲོད་ཐབས་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། ཁོང་ཚོར་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལྟར་བྱེད་པའི་ཐོབ་ཐང་མེད།
ཊི་རེ་ཝོར་ཧོ་ཝར་ནི་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ་དང་ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡའི་མེ་སྐྱོན་དང་ཛ་དྲག་ཞབས་ཞུའི་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་མེ་སྲེག་འཆར་འགོད་སྡེ་ཚན་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་འགན་འཛིན་ཡིན་ཞིང་།
ཁོང་གིས་ཀིམ་བྷར་ལེ་ས་ཁུལ་དང་སྤང་ལྗོངས་རྒྱ་ཆེའི་ས་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་མིའི་མེ་སྦར་སྐྱོང་བའི་ཐབས་ལམ་དེ་ཨོ་སི་ཊེ་ལི་ཡའི་ས་ཁུལ་གཞན་དུའང་ལག་བསྟར་བྱེད་ཐུབ་པའི་དཔེ་མཚོན་ཡག་པོ་ཞིག་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག
ཁོང་གིས། "ས་ཁུལ་དེའི་རྣམ་པ་ནི་འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༢༠ རིང་ལ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་ཕྱིན་འདུག
དེ་སྔ་ས་ཁུལ་དེར་མེ་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་དང་ཁྱབ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟ་དུས་ཚོད་ཏག་ཏག་ལ་ཚ་ཚད་དམའ་བའི་མེ་སྐྱོན་ཆུང་ཆུང་གིས་ཚོད་འཛིན་ཐུབ་པ་དང་། ཡུལ་མི་ཚོས་ཚན་རིག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་པའི་ལས་གཞི་སྤེལ་ནས་དོ་དམ་བྱེད་བཞིན་འདུག"

འོན་ཀྱང་སྐུ་ཞབས་ཧོ་ཝར་ཌི་ཡིས་རིག་གཞུང་གི་མེ་སྦར་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་སླར་གསོ་བྱེད་པ་དེ་ད་དུང་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་བཞིན་པའི་གནས་རིམ་ཞིག་ཏུ་གནས་ཡོད་པའི་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད།
མངའ་སྡེ་དང་ས་ཁུལ་སོ་སོས་དེའི་ཁེ་ཕན་ཇི་ཙམ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་ཐུབ་མིན་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བདག་པོ་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་འབྲེལ་བ་བྱེད་མིན་ལ་རག་ལུས་ཡོད།
"གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཨོ་སི་ཁྲུ་ལི་ཡའི་ས་ཁུལ་ཡོངས་སུ་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་སྡེ་ཚན་མང་པོ་ཡོད་པ་དང་། སྡེ་ཚན་རེ་རེ་ལ་རང་རང་གི་ས་གནས་སུ་འབྲེལ་བ་ཡོད།
"དེར་བརྟེན། མངའ་སྡེ་དང་ས་ཁུལ་སོ་སོའི་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་སྡེ་ཚན་དེ་དག་དང་མཉམ་དུ་ལས་ཀ་བྱས་ནས་ཁོང་ཚོའི་རེ་བ་དང་དགོས་མཁོ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་པ་དང་། ཁོང་ཚོར་རང་རང་གི་ས་གནས་སུ་རིག་གཞུང་གི་མེ་སྦར་བའི་ལག་ལེན་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་རོགས་རམ་བྱེད་དགོས་པ་ངེས་པར་དུ་དགོས།"
མེ་ཡིས་རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་སླར་གསོ་བྱེད་སྟངས།
གེ་རེ་ཐི་ཁེཊ་ནི་གདོད་མའི་བྱེ་ཐང་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་བྱེ་ཐང་མཉམ་ལས་འགན་འཛིན་ཡིན།
ཁོས་༢༠༡༢ ནས་བཟུང་བྱང་ཕྱོགས་མངའ་ཁུལ་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ། ལྷོ་ཕྱོགས་ཨོ་སི་ཊོ་ལི་ཡ་བཅས་ཀྱི་མི་རིགས་དང་པོའི་རི་དྭགས་སྲུང་སྐྱོབ་པ་དང་མཉམ་ལས་བྱས་ཡོད།
ལས་ཀ་མང་ཆེ་བ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འོག་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གཞུང་མེ་ཡི་ལག་ལེན་ཆེ་རུ་བཏང་ནས་སྡེབ་སྦྱོར་བྱེད་རྒྱུར་དམིགས་ཡོད།
ཁོས་རིག་གཞུང་གི་མེར་སྲེག་གིས་མེ་སྐྱོན་སྔོན་འགོག་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་ལམ་ལྷོང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་དེ་ཇི་ལྟར་ལག་བསྟར་བྱེད་མིན་ལ་རག་ལུས་ཡོད་པ་དང་། ས་བབ་ཀྱི་དགོས་མཁོར་གཙོ་འདོན་བྱེད་དགོས་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
ངས་ལས་ཀ་བྱས་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མེ་གང་དུ་འགྲོ་མིན་ཤེས་པ། རྒྱལ་ཁབ་དེས་ཇི་ལྟར་ཡ་ལན་སྤྲོད་མིན་ཤེས་པའི་སྒོ་ནས་མེ་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
སྐུ་ཞབས་ཁེཊ་ལགས་ཀྱིས་མེ་སྐྱོན་སྔོན་འགོག་བྱེད་པའི་སྐོར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཤེས་བྱར་དོ་སྣང་གསར་པ་ཡོད་པ་དང་། "ལྷག་པར་དུ་༢༠༡༩-༢༠༢༠ ལོའི་དབྱར་ཁའི་མེ་ཆེན་པོ་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་" ཞེས་བཤད།
མི་རྣམས་ཀྱིས་མེ་ཡི་སྐོར་བསམ་སྐབས་དུ་བས་བཟོས་པའི་མུན་ནག་དང་དེ་དང་མཉམ་དུ་ཡོང་བའི་ཉེན་ཁ་དེ་དག་དྲན་གྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་། མེ་ནི་ལག་རྩལ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡུལ་ལྗོངས་ལ་སྤྱད་སྐབས་གཏོར་བཤིག་གཏོང་མཁན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཤིག་མིན་པར་གསར་སྤེལ་བྱེད་མཁན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ཤིག་རེད། གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་མེ་དེ་དུས་ཚོད་ཏག་ཏག་ལ་སྤར་ནས་རྒྱུན་མཐུད་ནས་ཡུལ་ལྗོངས་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ན། མེ་ནི་རྩི་ཤིང་སྣ་མང་དང་སྐྱེ་འཕེལ་ལ་སྐུལ་འདེད་གཏོང་མཁན་གྱི་ལག་ཆ་ཞིག་ཡིན།

སྔོན་འགོག་མེ་སྐྱོན་ནམ་ཚོད་འཛིན་མེ་སྐྱོན། ཡང་ན་ཉེན་ཁ་ཉུང་གཏོང་མེ་སྐྱོན་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པ་དེ་ནི་མེ་སྐྱོན་གཏོང་སྟངས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་གནས་སྟངས་ངེས་ཅན་འོག་ཆེད་མངགས་མེ་སྐྱོན་གཏོང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ལྟར་བཏང་བའི་དགོས་དམིགས་ནི་ཁོར་ཡུག་དང་བདེ་འཇགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ཆེད་ཡིན་པ་རེད།
དེའི་ཐད་ཉེ་ཆར་ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་གསར་པ་ཐོན་ཡོད་པའི་སྐོར་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཨན་ཐོ་ནི་ཌོ་སེ་ཊོ་ལགས་ཀྱིས་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ་དང་། ཁོང་ནི་༢༠༢༤ལོར་སྲིད་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་གིས་སྔོན་འགོག་མེ་སྐྱོན་བཏང་བ་དང་། ས་གནས་ཡུལ་མིའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མེ་སྐྱོན་གཏོང་སྟངས་གཉིས་ཀྱིས་ས་རྒྱུ་གསོ་སྐྱོང་ལ་ཕན་ནུས་ཇི་ཡོད་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་རེད།
ཞིབ་འཇུག་དེ་ནི་ཝོ་ལོང་གྷོང་མཐོ་སློབ་ཀྱི་མཁས་དབང་དང་། ཨུལ་ལ་དུ་ལ་ས་གནས་གདོད་མའི་མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཆའི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་མི་བཅས་མཉམ་རུབ་ཀྱིས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་རེད།
དེས་ཐབས་ལམ་གཉིས་ཀར་ས་གཞི་ཐོག་ཕན་ནུས་ཡག་པོ་ཐེབས་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་། རིག་གཞུང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མེ་སྤར་བ་དེར་ཁེ་ཕན་ཁ་སྣོན་ཡོད་པ་རེད།
དཔེར་ན། ང་ཚོས་རིག་གཞུང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མེ་སྤར་བའི་ས་ཁུལ་དུ་ས་གཞིའི་མཁྲེགས་ཚད་ཉུང་དུ་ཕྱིན་པ་མང་བ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་།
ལས་ཁུངས་ཀྱིས་འཆར་གཞི་བཏིང་བའི་མེ་སྤར་བའི་ས་ཁུལ་དང་བསྡུར་ན། དེར་ཁར་བོན་དང་ནཡི་ཊོ་རོ་ཇེན་མང་བ་ཡོད་པ་རེད། ཁར་བོན་དང་ནཡི་ཊོ་རོ་ཇེན་ནི་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་འདིའི་བཅུད་རྫས་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད།
སློབ་དཔོན་ཌོ་སེ་ཊོ་ལགས་ཀྱིས་འཆར་གཞི་བཏིང་བའི་མེ་སྤར་བ་དང་རིག་གཞུང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མེ་སྤར་བ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་པ་དེ་འདྲ་མ་རེད།
དེའི་ཚབ་ཏུ་ནགས་མེར་གནོད་འཚེ་སྔོན་འགོག་དང་སྐྱེ་ཁམས་མ་ལག་གི་བདེ་ཐང་ལ་རིག་གཞུང་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་མེ་སྤར་བའི་བྱེད་སྒོས་ནུས་པ་ཐོན་པའི་དཔང་རྟགས་དང་ཤེས་རྟོགས་བརྗེ་རེས་བྱེད་རྒྱུ་དང་། དེ་ནི་གདོད་མའི་མི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ཞིག་རེད།
ཁྱེད་རང་གིས་དགའ་པོ་བྱེད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། ང་ཚོར་མེ་སྐྱོང་གི་ལག་ཆ་སྒམ་ཆུང་ཞིག་ཡོད། དེ་ཡང་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པའི་གདོད་མའི་མི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལག་ཆ་རྣམས་ང་ཚོས་ཡུན་རིང་པོར་སྣང་མེད་དུ་བཞག་པ་རེད།
Subscribe or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ལ་དམིགས་བསལ་བརྗོད་གཞི་དང་དྲི་བ་ཡོད་ན་གཤམ་གསལ་གློག་འཕྲིན་ཁ་བྱང་ australiaexplained@sbs.com.au འདིའི་ཐོག་འབྲེལ་བ་གནང་རོགས།







