ስነ ምግባር ዘለዎ ኣገባብ ምዕዳግ ስርሓት ስነ ጥበብ ደቀባት፡

ስነ-ጥበብ ኣቦርጂናውያንን ቶረስ ስትራት ኣይላንደርን ምዕዳግ ትርጉም ዘለዎ ክኸውን ይኽእል እዩ ፡ እዚ ኣተዓዳድጋ ሓቀኛን ስነ-ምግባራውን እንተኾይኑ ግን ብኸመይ ትፈልጥ ? ናይ ሓሶት ስነ-ጥበባዊ ስርሓት ገና ኣብ ኣውስትራሊያ ጸገም እዩ ዘሎ ፡ ገና ውን መከላኸሊታት ኣይተገብረሎምን ዘሎ ። እዚ ትሕዝቶ እዚ ፡ እንታይ ከም እትደሊ ፡ እንታይ ሕቶታት ከም እትሓትት ፡ ኣበይን ብኸመይን ብጥንቃቐ ከም እትዕድግ ዝሕግዝ እዩ ። ተጠንቒቕካ ብምምራጽ ፡ ንቐዳሞት ስነ-ጥበበኛታት ሃገራትን ንማሕበረሰቦምን ክትድግፍ ትኽእል ኢኻ ።

According to Productivity Commission estimates, three quarters of Indigenous-style souvenirs in the Australian market are made overseas. Credit: Richard I'Anson/Getty Images

• ስራሓት ስነ ጥበብ ደቀባት ብሕጊ ሓለዋ ኣለዎም ዶ?
• ስነ-ጥበባዊ ስራሓት ኣቦርጂንን ቶረስ ስትሬት ኣይላንደራትን ብሓላፍነት ብኸመይ ክዕድግ እኽእል ?
• ሓቀኛ፡ ብስነ ምግባኣር ዝሽየት ስነ ጥበባዊ ስራሓት ደቀባት ኣበይ ከይደ ክገዝእ እኽእል?
• ነቶም ስራሓት ስነጥበብ ደቀባት ዝሸጡ ክገዝእ ከለኹ እንታይ ኢለ ክሓቶም ይግባእ?
• ኩሎም ናይ ኣቦርጂናውያንን ቶረስ ስትሬት ኣይላንደራት ስራሓት ስነጥበብ ሓደ ድዮም?

ሓቀኛ ናይ ድቀባት ጥበባዊ ስርሓት ዓቢ ባህላውን ስነ-ጥበባውን ክብሪ ከም ዘለዎ'ዩ ዝሓሰብ ።

እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ ኣካል ናይ "ቲ ንልዕሊ 60,000 ዓመታት ብ ወለዶታት ዝመሓላለፍ ባህላዊ ውርሻ ስለ ዝዀኑ እዩ ።

ስራሓት ስነ ጥበብ ደቀባት ሕጋዊ ሓለዋ ኣለዎም ዶ?

ፍቓድ ዋንነት ደቀባት ባህላዊን ኣእምሮኣዊን (ICIP) ንኹሉ መዳያት ናይ ኣቦርጂናልን ቶረስ ስትሪት ኣይላንደራት ህዝብታት ባህላዊ ፍልጠትን ባህላዊ መግለጺታትን ዝሽፍን እዩ ።

ምልክታትን ንድፊታትን ገለ ካብቲ ኣዝዩ ፍሉጥ ዝዀነ ዓይነት ኣይ.ሲ.ኣይ.ፒ እዩ ።

A carved wooden fish from the Torres Strait Dauan Island community. Credit: Oliver Strewe/Getty Images

ኣብ Quandamooka IP ጠበቓ ዝዀነት ስቴፋኒ ፓርኪን "ICIP ግን ልዕሊ ስነ-ጥበብ ስርሓት እዩ" ብምባል ትገልጽ ።

"ICIP (ፍቓድ ዋንነት ደቀባት ባህላዊን ኣእምሮኣዊን) ንዅሉ እቲ ክትርእዮ ዘይትኽእል ነገራት ፡ ብድሕሪ ስእሊ ዘሎ ዛንታ ፡ ኵሉ እቲ ነዚ ስራሕ እዚ ንኺፈጥርን ንስነ-ጥበበኛ ጸልይዎ ዝነበረ ነገራትን ፡ ታሪኾም ንኺነግርን የጠቃልል ።"

ኣሰራርሓታትን ትርጕማትን ኣብ መንጎ ማሕበረሰባት ብዙሕ ፍልልይ ክህልዎ ስለ ዝኽእል ፡ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ ሓሳባት ምርዳእ ኣገዳሲ እዩ ።

መንግስቲ ኣውስትራሊያ ንICIP ንምክልኻል ፍሉይ ሕጊታት ንምትእትታው ይሰርሕ እዩ ፡ "እዚ ነቲ ኣብ ልዕሊ ብሓሶት ስራሕ ጥበባት ንምቅላዕን ሸቐጥን ንዝስዕብ ጉድኣት ንምምካት እዩ ። "እዚ ሓለዋታት ሕጂውን ኣብ ምምዕባል ዘሎ እዩ ።

ስተፋኒ ፓርኪን ኣደ መንበር ናይ ደቀባት ሕጊ ጥበብ (Indigenous Art Code) እያ ፣ እዚ ሃገራዊ ትካል "ዚ ፡ ኣብ 2007 ን ስነ-ጥበባውያንን ንስራሓት ስነ-ጥበባውያንን ብወለንታኦም ብናይ ኢንዱስትሪ ፍቓድ ንዝሰርሑ ትካላትን ነጋዶ ስነ-ጥበብን ብሕጊ ንምክልኻል ፡ ድሕሪ ናይ ሰነት መርመራ ዝቖመ እዩ ።

ናይ ሓሶት ስነ-ጥበብ ጕዳይ ን ዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ እዩ ። እዚ ኣብ ልዕሊ ስነ-ጥበበኛታት ገንዘባዊ ጽልዋ ምግባር ጥራይ ኣይኮነን ፡ ንማሕበረሰብ 'ውን ባህላዊ ጉድኣትን ጽልዋታትን ኣለዎ ።

Stephanie Parkin

ስነ-ጥበባዊ ስራሓት ኣቦርጂንን ቶረስ ስትሬት ኣይላንደራትን ብሓላፍነት ብኸመይ ክዕድግ እኽእል ?

ሳሬታ ፊልዲንግ ስነ-ጥበበኛ ፡ ነዳፊትን ነጋዲትን ካብ ህዝቢ ወናሩኣ እያ ፣ ኣብ ቦርድ ዳይረክተራት ሕግታት ስነጥበብ ደቀባት ኣገልጊላ ።

"ኣብ ኣውስትራሊያ ካብ ደቀባት፡ ሓደ ስነጥበባዊ ስራሕ ክትዕድግ ከሎኻ ናይ ብሓቂ ስነምግባራዊን ባህላዊ ጉዕዞን እዩ" ትብል ።

ሚስ ፊልዲንግ ንዓደግቲ ሰለስተ ኣገደስቲ ስጕምትታት ዘርዚራ ኣላ ፦

• ሓቅነት እቲ ስራሕ ኣረጋግጽ 
• ምስ ስነ ምግባር ዘለዎ ንግዲ ከምዝተሓሓዝ ኣረጋግጽ 
• ግቡእ ሕቶ ሕተት።

Saretta Fielding says asking the right questions is key. Credit: Saretta Fielding 2021/Raymond Kelly

ሓቀኛ፡ ብስነ ምግባር ዝሽየጥ ስነ ጥበባዊ ስራሓት ደቀባት ኣበይ ከይደ ክገዝእ እኽእል?

ሓቀኛ ፈጠራታት ደቀባትን ሸቐጥን ብደቀባት ስነ-ጥበበኛታት እዩ ዝስራሕ ፣ ምስ ሃገር እተተሓሓዘ ወይ ምስ ፍቓድ ስነ-ጥበበኛ ዝተሓሓዝ ድማ እዩ ።

ብስነ ምግባራዊ መገዲ ምዕዳግ ፡ ቊጠባዊ ውሕስነት ንፈጠራትን ንማሕበረሰቦምን ከም ዝጠቕሞም የረጋግጽ ።

ብዛዕባዚ ክንፈልጠሉ እንኽእል እተፈላለየ መገድታት ኣሎ ፣ እዚ ድማ ብቐጥታ ካብቶም ስነ-ጥበባውያን ፡ ካብ ምርኢት ናይ ደቀባት ስነጥበብ ፡ ወይ ኣብ መላእ ሃገር ካብ ዝርከባ ልዕሊ 100 ማእከላት ስነ ጥበብ ደቀባት ምዕዳግ የጠቓልል ።

ከምኡ "ውን ኣብ ዕዳጋ፡ ጋላሪ ወይ ኣብ ወብ ሳይት ናይ እንዳ ደቀባት ኮድ ናይ ኣርት ጸሊምን ቀይሕን ኣርማ ዘንጸባርቕ ናይ ንግዲ ፡ ጋለሪ ወይ ናይ ኢደ-ጥበብ ሸያጢ ከተናድዩ ትኽእሉ ኢኹም ። እዚ ከኣ ምስ ስነ-ጥበባውያን ብፍታው ዝግበር ናይ ስነ-ምግባር ንግዲ ዘመልክት እዩ ፣ እዚ ድማ ነቲ ሸማታይ ውሕስነት ዝህብ እዩ ።

Any piece of Aboriginal and Torres Strait Islander art over $250 should come with a Certificate of Authenticity. Credit: Aboriginal Art Co.

ነቶም ስራሓት ስነጥበብ ደቀባት ዝሸጡ ክገዝእ ከለኹ እንታይ ኢለ ክሓቶም ይግባእ?

መበቆላዊ ስነ-ጥበብ ክትዕድግ ከለኻ ይኹን ፍቓድ ዘለዎ ናይ ምፍራይ ንድፊ ክትዕድግ ከለኻ: ብዛዕባ እቲ ስነ-ጥበባዊ: ምስ ሃገር ዘለዎ ምትእስሳር ከምኡውን ኣብ ትሕቲ እቲ ናይ ንግዲ ፍቓድ ዘሎ ነገራት ሓበሬታ ምርካብ ኣገዳሲ እዩ ።

ስነ-ጥበባዊት ሳሬታ ፊልዲንግ "ነዚ ሓበሬታ እዚ ሒዝካ ግቡእ ሕቶታት ምሕታት ናይ መጀመርታ ስጕምቲ እዩ" ትብል ።

ኣብቲ Indigenous Art Code’s website ዝርከብ ምኽሪ ክትስዕብ ሓሳብ ኣቕረበት ።

በዞም ዝስዕቡ ሕቶታት ክትጅምር ትኽእል ኢኻ ፦

• እቲ ስነ ጥበባዊ መን'ዩ? 
• እቲ ስነ ጥበባዊ ካበይ እዩ? 
• እቲ ስነ ጥበባዊ ብኸመይ ይኽፈል? 

Dot painting is one of the many forms of Aboriginal art, and varies from region to region. Credit: Marianna Massey/Getty Images

ኩሎም ናይ ኣቦርጂናውያንን ቶረስ ስትሬት ኣይላንደራት ስራሓት ስነጥበብ ሓደ ድዮም?

ስነ-ምግባራዊ ምዕዳግ ናይ ኣቦርጂናልን ቶረስ ስትሬት ኣይስላንደርን ንስነ-ጥበብን ስነ-ጥበበኛታት ማሕበረሰባት ዕምቆትን ብዙሕነትን ናይ ውርሻታቶም ከም ዝሰፍሐ ከረጋግጹ ይኽእሉ ።

መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ሓደ ስነ-ጥበባዊ ክትዕድግ ከለኻ: እዚ ንሕብረተሰቦም እውን ዝጠቅም እዩ ።

Saretta Fielding

ናይ ቀዳሞት ህዝብታት ስነ-ጥበብ ኣብ ኣውስትራሊያ ን ኣሸሓት ዓመታት ዝጸንሐን ዝቕጽል ዘሎን እዩ።

ብእተፈላለየ መልክዕን ቅድን እዩ ዝርከብ ፣ እዚ ከኣ ዳርጋ ብማዕረ ነቲ ብኣማእታት ዝቝጸር እተፈላለየ ቛንቋታትን ባህልን ዘንጸባርቕ እዩ ።

ኣብ መደምደምታ ሚስ ፊልድንግ ፡ ብዛዕባ እቶም "ስነ ጥበበኛታት ኣቦርጅን ሓደ እዮም" ዝብል ግጉይ ኣረኣእያታት ተጠንቀቕ ።

"ካብ ዞባ ናብ ዞባ ፡ ካብ ሃገር ናብ ሃገር ፡ ካብኡ ሓሊፉ እውን ኣብ ከተማታት ብዙሑነት ኣለና ። ንመበቆላዊ ስራሓት ስነ-ጥበብ ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ንሰርሕ ኣለና "ኢላ።

Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.

Do you have any questions or topic ideas? Email [e-mail]