እዚ ዓንቀጽ ፡ ብመሰረት እታ ብኣዳልዊ ጉዳያት ቀዳሞት ህብታት SBS ን ፡ ኣዳላዊ ዘ ፖይንት ፕሮግራም NITV ፡ ጆን-ፖል ጃንከ ዝቐረበ እዩ ። እዚ ጽሑፍ እዚ ፡ 26 ጥሪ መዓልቲ ኣውስትራልያ ብኸመይ ኣብ መላእ እታ ሃገር ንዚርከቡ ሰባት ኣዝዩ እተፈላለየ ትርጕም ዝሓዘ ምዃኑን ዘርኢ እዩ ።
- ኣብ 26 ጥሪ ኣብ ኣውስትራሊያ እንታይ ተፈጺሙ?
- እታ ናይ ፈለማ መርከአብ ብ26 ጥሪ ድያ ናብ ኣውስትራሊያ ኣትያ?
- ኣውስትራሊያ ብወግዒ ኣበይ እያ ተረኺባ?
- ምምጻእ ኣውሮጳውያን ንቀዳሞት ህዝብታት ብኸመይ ጸልይዎም?
- ንምንታይ'ዩ 26 ጥሪ መዓልቲ ኣውስትራሊያ ኮይኑ?
- መዓልቲ ኣውስትራሊያ ንፈደረሽን ዝዝክር ድዩ?
- መዓስ'ዩ እቲ መዓልቲ ኣውስትራሊያ ዝብል ስም ኣብ ጥቕሚ ክውዕል ጀሚሩ?
- ንምንታይ'ዩ 26 ጥሪ ንቐዳሞት ህዝብታት መዓልቲ ሓዘን ዝኸውን?
- ካብ መዓስ'ዩ መዓልቲ ኣውስትራሊያ ህዝባዊ በዓል ኮይኑ?
- ንምንታይ እዩ 26 ጥሪ ሕጂ'ውን ኣከራካሪ ዝኸውን?
26 ጥሪ ፡ ካፕተን ኣርተር ፊሊፕ ብ1788 ኣብ ሲድኒ ኮቭ ባንዴራ ብሪጣንያ ዝተኸአለላ መዓልቲ እያ ። ኣብታ ምሸት እቲኣ ፡ እተን ናይ መጀመርታ ጭፍራ ዓሰርተው ሓደ መራኽብ ፡ ካብ ዓዲ እንግሊዝ ድሕሪ ምውጻአን ልዕሊ ሸሞንተ ወርሒ ተጓዒዘን ኣብ ወደብ ጃክሰን መልህቐን ተኺለን ።
እዚ ህሞት እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ከም ምምምስራት እዚ ሃገር ጌርካ እዩ ዝግለጽ: እዚ ግና ብሪጣንያውያን ክኣተዉሉ ዝጀመርሉ እዋን ኣይኰነ እቲ ግዝኣት ብወግዒ ዝቘመሉ እዋን እውን ኣይነበረን ።
ኣይፋልን ። እተን ናይ መጀመርታ መራኽብ ብ18 ጥሪ 1788 ኣብ ቦታኒ በይ ዝበጽሓ ። ፊሊፕ ብዛዕባ እቲ ቦታ ድሕሪ ምግምጋም ፡ ብሰንኪ ድኹም ሓመድን ውሑድ ጽሩይ ማይን ፡ ህዝቢ ኣብቲ ቦታ ክሰፍር ከምዘይክእል ወሰነ ።
ብርቱዕ ንፋሳት ነቲ ናይተን መራኽብ ጕዕዞ ስለ ዘደንጐዮ ፡ ብ25 ጥሪ ብካፕተን ዣን-ፍራንስ ደ ላ ጰርወዝ ዝምርሓ ክልተ መራኽብ ፈረንሳ ፡ ኣብ ገማግም ባሕሪ ተራእያ ። ንጽብሒቱ ፡ ፊሊፕን ሓደ ንእሽቶ ጉጅለን ኣንጊሆም ናብ ሲድኒ ኮቭ ገዓዙ ፣ ብ26 ጥሪ ድማ ሓጺር ስነ-ስርዓት ዝኽሪ ተገብረ ።
ግዝኣት ኒው ሳውዝ ዌልስ ብ7 ለካቲት 1788 ብወግዒ ተኣወጀ ፣ እዚ ዝኾነ ኣርተር ፊሊፕ ብወግዒ ኣመሃዳሪ ወይ ጋቨርነር ግዝኣት ኒው ሳውዝ ወልስ ምዃኑ ተኣወጀ ።
ወሰናት እቲ ግዝኣት ካብ መበል 135 ሜሪዲያን ናብ ምብራቕ ኣቢሉ ስለ ዝበጽሕ ፡ ልዕሊ ፍርቂ እታ ኣህጉር ይሽፍን ። እዚ ዶባት እዚ ፡ ዋላ እኳ ቀዳሞት ህዝብታት ዝነብርዎ እንተ ነበረ ፡ እቲ ዶባት ብመሰረት ዉዕል ኤውሮጳውያን እተመስረተ እዩ ነይሩ ።
እተን ናይ መጀመርታ መራኽብ ፡ ኣብታ ኣብ ሲድኒ ዝርከብ ደሴታት እንተ ወሓደ 29 ዝዀና ናይ ቀዳሞት ኣህዛብ ሃገር ዝነበራ እየን ። እቲ መሬት ባዶ ኣይነበረን፡ ነበርቲ ህዝቢ ነይሮሞ እዮም ።
ንቐዳሞት ህዝብታት ፡ 26 ጥሪ መጀመሪ ጭቆና፡ ዓመጻን፡ መሬቶም ምሕዳግን ተቓውሞን ዝጀመሩሉ እዋን እዩ ነይሩ ። እዚ ጽልዋታት እዚ ፡ ሎሚ እውን ይቕጽል ኣሎ ።
26 ጥሪ ኣብ 1818 ኣብ ኒው ሳውዝ ዌልስ ብ ኣመሓዳሪ ዝነበረ ላክላን ማክኩሪ ንፈለማ እዋን ህዝባዊ በዓል ተገብረ ። ኣብቲ ግዜ እቲ ፡ ቀዳመይቲ መዓልቲ ላንዲንግ ደይ ወይ ፋውንደሽን ደይ ተባሂላ ትፍለጥ ነበረት ።
ብ1888 መብዛሕትኦም ግዝኣታት ኣብ ጥሪ 26 መዓልቲ ከም ፎኡንደሽን ወይ መሰረት ሃግር መዓልቲ ወይ ዓመታዊ ዝኽሪ ክጽምብልዋሉ ከለዉ: ነፍሲ ወከፍ ግዝኣት ድማ እተፈላለየ ዕለት መስራቲ ዕለት የብዕል ነበረ ።
ኣብ መወዳእታ መበል 19 ዘመን ፡ ማሕበር ተወላዶ ኣውስትራልያ ፡ 26 ጥሪ ኣብ ሃገራዊ በዓል ክኸውን ሓያል ጽውዒት ኣቕረበ ። እቲ ማሕበር ንፈደረሽን ዘተባብዕ እኳ እንተ ነበረ ፡ ነቶም ኣብ ኣውስትራልያ ተወሊዶም ዝዓበዩ ጸዓዱን ደቂ ተባዕትዮን ዝተሓጽረ እዩ ነይሩ።
ኣይፋልን ። ኮመንወልዝ ኣውስትራሊያ ኣብ ዕለት ሓድሽ ዓመት 1901 እዩ ጀሚሩ ። እቲ ናይ መጀመርታ ፈደራል ባይቶ ጸኒሑ ብ9 ግንቦት 1901 ተፈጸመ ።
26 ጥሪ ን ክልቲኡ ኣጋጣሚ ኣይትውክልን ። ኣብ ክንዳኡስ ፡ ነቲ ኣብ ሲድኒ ኮቭ ብ1788 መርከብ ዝኣተወትሉ እዋን እዩ ዝዝክር ።
ቲ መዓልቲ ኣውስትራሊያ ዝብል ሓሳብ ኣብ ቀዳማይ ውግእ ዓለም ከም ሓደ ኣካል ናይቲ ነቲ ውግእ ዝግበር ምትእኽኻብ ሃገዝ ዝግበር ጻዕሪ ጌርካ እዩ ተበጊሱ ። ንሓያሎ ዓመታት ፡ ኣብ ወርሒ ሓምለ ፡ ኣብ ጥሪ ዘይኰነስ ፡ ኣብ ወርሒ ነሓሰ እዩ ተፈጺሙ ።
ብ1918 ገሊአን ትካላት 26 ጥሪ መዓልቲ ኣውስትራልያ ብምባል ክጽውዓ ጀመራ ። ብ1930 ማሕበር ደቀባት ኣውስትራልያ ነቲ ስም ብወግዒ ተቐበሎ: ብ1935 ድማ መብዛሕትአን ግዝኣታት ሰዓባ: እንተዀነ ግን ኒው ሳውዝ ዌልስ ንተወሰኽቲ ዓመታት መዓልቲ ዝኽሪ ወይ Anniversary Day ኢላ ምጽዋዓ ቀጸለት ።
ኣብ መበል 150 ዓመት ዝኽሪ ምእታው መርከብ ብ1938 መራሕቲ ቀዳሞት ህዝብታት ንመዓልቲ ሓዘን ወደቡ ። እዚ ሓደ ካብቶም ቀዳሞት ናይ ኣቦርጂናውያን ሲቪላዊ መሰላት ተቓውሞታት እዩ ነይሩ ፣ እቲ ተቓዉሞ ኣብ ልዕሊኦም ነበረ ዘይፍትሓውነት፡ ምግላልን ምሕዳግ መሬትን ደው ክብል ዝጽውዕ'ዩ ኔሩ።
ካብቲ ግዜ እቲ ኣትሒዙ: 26 ጥሪ ንብዙሕ ማሕበረሰብ ቀዳሞት ህዝብታት ናይ ተቓውሞን ዝኽርን ህልውናን ሓያል መዓልቲ ተቓዎም ኰይና እያ ጸኒሓ ።
ህዝባዊ በዓላት ኣብ መንጎ ግዝኣታት ንዓሰርተታት ዓመታት ፍልልይ ነይርዎ እዩ ። ገሊኦም ኣብ ጥሪ 26 ዝኽሪ ወይ በዓል ይገብሩ ፡ ገሊኦም ከኣ ኣብታ ዝቐረበት ሰኑይ ነቲ በዓል የብዓሉ ።
ድሕሪ ክልተ ዓመታዊ ብ1988 ፡ ኵለን መንግስትታት ግዝኣት በብቝሩብ ህዝባዊ በዓላተን ገበራኦ ። ብ1994 ድማ 26 ጥሪ ህዝባዊ በዓል ኰነ ።
26 ጥሪ ብዙሕ ትርጉም ኣለዋ ። ንገሊኦም ሰባት ፡ ንሃገራዊ መንነትን ንበዓልን የመልክት ። ንብዙሓት ቀዳሞት ህዝብታት ግና ምልክት ወራር ፡ ክሳራ ፡ ተቓዉሞን ዘመልክት እዩ ።
ኣብ መላእ ኣውስትራልያ ዝርርባት ብዛዕባዚ ቀጺሉ ፡ ምሉእ ታሪኽ እታ ዕለት ምርዳእ ሓቂ ንምንጋር፡ ፍልጠት ዝለዉ ንኹሉ ዘካትት መጻኢ ንኽህሉ ወሳኒ እዩ።
This Australia Explained story was produced in collaboration with NITV. Audio from John-Paul Janke is extracted from an NITV video explainer.
