Vào năm 2016, Vương quốc Anh đã bỏ phiếu rời khỏi Liên minh châu Âu, sau một chiến dịch do Nigel Farage, Boris Johnson và Michael Gove dẫn đầu. Mặc dù tỷ lệ chênh lệch sít sao, cuộc bỏ phiếu đã dẫn đến sự thay đổi mạnh mẽ nhất, trong nền kinh tế và xã hội Anh kể từ Thế chiến II. 10 trôi qua, sự hối tiếc về Brexit ngày càng trở nên rõ rệt hơn và những tác động của cuộc bỏ phiếu vẫn đang tiếp diễn ở Anh, những vấn đề mà một Thủ tướng mới của Anh sẽ phải đối mặt.
Đó là tiếng chuông của chiếc đồng hồ Big Ben ở London.
Chúng vang lên lúc 11 giờ đêm ngày 31 tháng 1 năm 2020, báo hiệu rằng Vương quốc Anh đã chấm dứt tư cách thành viên của Liên minh châu Âu, khối thương mại tự do gồm 27 quốc gia, với thị trường gồm 450 triệu người.
Vương quốc Anh đã chọn con đường này 4 năm trước đó, trong một cuộc bỏ phiếu được gọi là Brexit, kết quả được hoan nghênh bởi người vận động chính cho việc rời khỏi EU, là ông Nigel Farage của UKIP, tức đảng Độc lập Vương quốc Anh.
“Hãy để ngày 23 tháng 6 đi vào lịch sử của chúng ta, như ngày độc lập của chúng ta”, Nigel Farage.
Thế nhưng 10 năm sau cuộc bỏ phiếu Brexit, nó được xem là một hành động dẫn đến một trong những sự thay đổi mạnh mẽ nhất, đối với nền kinh tế và xã hội Vương quốc Anh kể từ Thế chiến II.
Một vài lợi ích từ Brexit, là các thỏa thuận thương mại riêng biệt, cho đến sự độc lập về quy định, đối với các dịch vụ tài chính và trí tuệ nhân tạo.
Giám đốc điều hành của John Reid and Sons, Simon Boyd, là một trong những người ủng hộ chiến dịch rời khỏi EU.
"Không, nó không đáp ứng được tất cả những gì đã được hứa hẹn, nhưng nó đang đáp ứng được”, Simon Boyd.
Những người khác như du khách đến từ xứ Wales, Phil Wells, lại không cảm thấy lạc quan như vậy.
"Thực ra hôm đó, chúng tôi đang đi nghỉ ở Rhodes khi nghe tin kinh hoàng rằng, chúng tôi bị loại khỏi EU. Tôi không thể tin rằng, bất kỳ quốc gia nào lại có thể ngu ngốc và thiển cận đến vậy. Nhưng thực tế là, chúng tôi đã làm rất tốt điều đó”, Phil Wells.
Phần lớn tác động đã được cảm nhận, trong nền kinh tế.
Các chủ nhà hàng cà ri - với tư cách là một ngành công nghiệp - đã ủng hộ chiến dịch rời khỏi EU, sau khi được bảo đảm rằng, điều đó sẽ dẫn đến việc cấp thêm thị thực, cho các đầu bếp Nam Á.
Thế nhưng đầu bếp nổi tiếng và chủ tịch Hiệp hội các nhà cung cấp dịch vụ ăn uống Bangladesh tại Anh là Oli Khan, đã chỉ ra một số lượng đáng kể các nhà hàng đóng cửa và ông nói rằng, họ cảm thấy bị phản bội.
"Kể từ Brexit đến nay, chúng ta đã mất gần 2.000 đến 2.500 nhà hàng cà ri tại Vương quốc Anh. Đó là kết quả của Brexit”, Oli Khan.
Trong khi đó những người khác đã lưu ý rằng, việc di chuyển quanh châu Âu trở nên khó khăn hơn, đối với khách du lịch hoặc người nhập cư tiềm năng.
Đối với những người kinh doanh, đã có những lời phàn nàn rằng khi Anh cuối cùng rời khỏi khối, các quy tắc mới về thương mại hàng hóa và dịch vụ, đã khiến việc kinh doanh với các đối tác EU, trở nên tốn kém và mất thời gian hơn.
Giáo sư kinh tế và chính sách của Đại học King's College là Jonathon Portes cho biết, đó là một phần lý do tại sao Brexit đã có tác động tiêu cực đáng kể, đến nền kinh tế tổng thể của Vương quốc Anh.
"Nền kinh tế Vương quốc Anh rõ ràng yếu hơn và nhỏ hơn, so với trường hợp không có Brexit. Có rất nhiều tranh luận về mức độ ảnh hưởng đó lớn đến mức nào, nhưng chắc chắn nó chiếm vài phần trăm GDP, vài phần trăm sản lượng quốc gia của chúng ta. Vì vậy nói một cách tổng quát, chúng ta nghèo hơn vài phần trăm do Brexit”, Jonathon Portes.
Ngoài ra vấn đề di cư đến Vương quốc Anh, cũng là một trọng tâm chính.
10 năm trước, những người ủng hộ như Farage đã hứa rằng, một khi Anh được giải phóng khỏi các sắc lệnh của các viên chức EU, Vương quốc Anh sẽ giành lại quyền kiểm soát luật pháp và biên giới của mình, và nền kinh tế sẽ bùng nổ.
"Chúng tôi muốn lấy lại biên giới của mình, chúng tôi muốn lấy lại hộ chiếu của mình, chúng tôi muốn lấy lại đất nước của mình”, Nigel Farage.
Thế nhưng giáo sư Jonathon Portes nói rằng, cuối cùng nó lại gây ra hiệu ứng ngược lại, với các chính phủ kế nhiệm không thể ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp, đổ bộ lên bờ biển eo biển Anh, trên những chiếc thuyền bơm hơi ọp ẹp.
"Chúng tôi đã giành lại quyền kiểm soát chính sách nhập cư, chúng tôi đã chấm dứt tự do di chuyển. Đó là những lời hứa của chiến dịch Brexit. Tuy nhiên, do các vấn đề kinh tế cơ cấu của nền kinh tế Anh, do thiếu hụt lao động, do hậu quả của đại dịch và chiến tranh Ukraine, chúng ta đã có tỷ lệ nhập cư cao hơn trước Brexit, chứ không phải thấp hơn”, Jonathon Portes.
Một di sản khác của Brexit là sự hỗn loạn chính trị.
Đã có 6 thủ tướng trong 10 năm kể từ cuộc bỏ phiếu, và nhà vận động rời khỏi EU kiêm cựu lãnh đạo đảng UKIP là Nigel Farage, đã nổi lên như một thế lực đáng gờm trong chính trường quốc gia, đứng đầu đảng Cải cách Vương quốc Anh chống nhập cư.
Những khó khăn kinh tế và áp lực di cư, cũng đã làm gia tăng sự bất mãn với Brexit.
Các cuộc thăm dò dư luận thường xuyên cho thấy, đa số người dân cho rằng việc rời khỏi EU là một sai lầm.
Jane Jarvis, một người dân London, là thành viên của một nhóm thường xuyên tổ chức các cuộc biểu tình, yêu cầu Vương quốc Anh tái gia nhập EU.
Tuy nhiên, chỉ có chưa đến 2000 người tham gia cuộc tuần hành mới nhất ở trung tâm London vào cuối tuần trước, và bà nói rằng người dân đã mất niềm tin rằng, mọi thứ có thể khác đi.
"Tôi nghĩ đó là do thiếu hy vọng. Hãy nói như vậy - đó là lý do tại sao tỷ lệ tham gia thấp hơn. Khi chúng ta có các cuộc tuần hành "Bỏ phiếu của người dân" năm 2019, chúng ta đã có tỷ lệ tham gia rất cao. Nhưng tôi nghĩ khi đó mọi người vẫn hy vọng rằng, điều gì đó sẽ xảy ra. Giờ đây, họ không còn hy vọng đó nữa”, Jane Jarvis.
Tuy nhiên, các cuộc đàm phán về việc tái gia nhập Liên minh châu Âu, đã được tiến hành một cách âm thầm.
Những nỗ lực cải thiện quan hệ giữa Anh và Brussels bắt đầu, dưới thời cựu thủ tướng Rishi Sunak vào năm 2022 và được đẩy mạnh trở lại, khi chính phủ Lao động thân EU hơn của Keir Starmer, lên nắm quyền vào năm 2024, giúp xây dựng lại lòng tin.
Nhưng những căng thẳng từng tồn tại, trong suốt thời gian Anh là thành viên của EU, vẫn còn hiện hữu cho đến ngày nay.
Ngay cả các viên chức Anh thân EU, cũng coi đó là một bộ máy quan liêu cứng nhắc, cứng nhắc về mặt pháp lý, trong khi các đối tác EU của họ, sẽ không quên hình ảnh Farage công kích và xúc phạm các chính trị gia EU, trong suốt 20 năm ông làm nghị viên tại Nghị viện châu Âu ở Brussels.
Trong khi đó ông Charles Grant từ Trung tâm Cải cách châu Âu cho biết, tình trạng hỗn loạn chính trị đang làm phức tạp thêm, các cuộc thảo luận đó.
"Họ nhìn vào Vương quốc Anh và thấy Nigel Farage, đang làm rất tốt trong các cuộc thăm dò dư luận. Và họ lo lắng rằng, nếu họ nhượng bộ người Anh và đàm phán một thỏa thuận đặc biệt với người Anh, trong những tháng hoặc năm tới, thì Farage sẽ lên làm Thủ tướng và phá bỏ tất cả, xé nát mọi thứ, điều mà ông ta đã nói sẽ làm. Vì vậy điều đó hạn chế tham vọng đối với EU, đối với việc thiết lập lại, tôi nghĩ vậy”, Charles Grant.
Ngoài ra, vẫn còn sự ủng hộ ở một số phía, đối với việc Vương quốc Anh ở lại ngoài châu Âu.
Matthew Elliott là giám đốc điều hành, của nhóm chiến dịch ‘Vote Leave’ hay ‘ Bỏ Phiếu rời EU’ chính thức.
"Tôi cho rằng, trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, việc có được sự độc lập là thực sự hữu ích. Vì vậy, bạn thực sự có được những thỏa thuận phù hợp cho đất nước của mình và thực hiện các liên minh phù hợp, vào bất kỳ thời điểm nào”, Matthew Elliott.
Trong bối cảnh này, Andy Burnham, cựu Thị trưởng Greater Manchester, xuất hiện và đang chuẩn bị kế nhiệm Keir Starmer làm Thủ tướng, sau khi giành chiến thắng thuyết phục trong cuộc bầu cử bổ sung, trước ứng cử viên được Nigel Farage hậu thuẫn.
Nhiệm vụ mà Starmer đã bắt đầu với EU, về việc xây dựng lại mối quan hệ gần gũi hơn, giờ đây thuộc về ông.
Cũng như vậy, nhiệm vụ đối mặt với những lo ngại của cử tri về vấn đề di cư, cả đối với những người cảm thấy người nhập cư và người xin tị nạn nên bị ngăn chặn, và những người như Amber Wilson đến từ Hertfordshire, người cảm thấy nó đã gây ra những đau khổ không cần thiết.
“Tôi nghĩ rằng với vấn đề nhập cư, nó đã gây ra rất nhiều sự thù địch. Tôi cảm thấy nạn phân biệt chủng tộc, đã trở nên tồi tệ hơn. Tôi nghĩ nó đã chia rẽ mọi người, nhiều hơn so với dự định ban đầu. Tôi cảm thấy nó đã cho mọi người một cái cớ, để bày tỏ những ý kiến không mấy tốt đẹp”, Amber Wilson.
Trong khi đó nhà thăm dò dư luận người Anh là John Curtice cho biết, Andy Burnham được xem là người có thể thách thức thành công các đảng cực hữu, như đảng Cải cách Vương quốc Anh của Nigel Farage và đảng Phục hồi nước Anh thậm chí còn cứng rắn hơn, đảng muốn trục xuất hàng loạt.
Ông Curtice cho biết, Burnham đã thể hiện tốt ở Makerfield ,trước ứng cử viên của đảng Cải cách.
“Ông Burnham đã cung cấp đầy đủ bằng chứng, mà bất kỳ nghị sĩ Đảng Lao động nào cũng có thể mong đợi, từ một cuộc bầu cử bổ sung, về khả năng tiềm tàng của ông ấy, trong việc thách thức phe Cải cách và xây dựng chiến lược bầu cử cũng như định hình lời kêu gọi, cho phép đảng Lao động cạnh tranh với phe Cải cách. Và trên hết, đó là điều mà nhiều nghị sĩ đảng Lao động đang tìm kiếm”, John Curtice.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
