Nghiên cứu được trao giải Nobel kinh tế năm nay kết luận "các xã hội tự do và cởi mở hơn có nhiều khả năng thịnh vượng hơn."
Giải Nobel thường niên là tiêu điểm chú ý của công chúng trong các lĩnh vực có thể thay đổi thế giới.
Sau các giải Nobel 2024 dành cho Khoa học, Văn học, Hòa bình, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển vừa công bố tại Stockholm chủ nhân của giải Nobel Kinh tế - hạng mục được đánh giá thường tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế xã hội của công chúng.
Ông Jakob Svensson, chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế của viện hàn lâm công bố giải Nobel Kinh tế 2024 được trao cho ba kinh tế gia đang làm việc tại Mỹ: Simon Johnson, Daron Acemoglu và James A. Robinson.
Họ được trao giải nhờ nghiên cứu khám phá hậu quả của thời kỳ thực dân nhằm hiểu rõ tại sao bất bình đẳng toàn cầu vẫn tồn tại cho đến ngày nay, đặc biệt là ở những quốc gia bị ảnh hưởng bởi tham nhũng và chế độ độc tài.
Giải thưởng danh giá này chính thức có tên là Giải thưởng Khoa học Kinh tế của Ngân hàng Trung ương Thụy Điển để tưởng nhớ Alfred Nobel, cũng là giải thưởng cuối cùng được trao trong năm nay và trị giá tương đương 1,1 triệu Mỹ kim.
Ông Svensson nói về ý nghĩa của nghiên cứu vừa đoạt giải Nobel kinh tế.
"Giảm bớt sự chênh lệch lớn về thu nhập giữa các quốc gia là một trong những thách thức lớn nhất của thời đại chúng ta."
"Những người đoạt giải đã chứng minh được tầm quan trọng của các thể chế xã hội trong việc đạt được mục tiêu này."
"Các xã hội có nền pháp quyền kém và các thể chế bóc lột dân chúng không tạo ra sự tăng trưởng hoặc thay đổi theo hướng tốt hơn," ông Svensson nói.
Cũng từ nghiên cứu được trao giải Nobel kinh tế năm nay, người ta thấy được một kết luận rằng các xã hội tự do và cởi mở hơn có nhiều khả năng thịnh vượng hơn.
Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế Jakob Svensson cho biết phân tích của ba kinh tế gia đoạt giảnh đã cung cấp hiểu biết sâu sắc hơn nhiều về nguyên nhân gốc rễ khiến các quốc gia thất bại hoặc thành công.
Một trong ba người nhận giải năm nay, ông James A. Robinson cho biết ông rất vui khi được làm việc với những người đồng đoạt giải trong 30 năm qua.
"Thực tế là không ai trong chúng tôi có ý tưởng về cách tiến hành một nghiên cứu thực nghiệm."
"Vì vậy, sau đó tôi nhớ rằng chúng tôi đã nói chuyện qua điện thoại, và tôi đã nói về cách chúng tôi sẽ phân tích dữ liệu và tôi đã nói, không, không, không… tôi biết, chúng ta sẽ làm như thế nào, tôi biết cách, tôi biết cách chúng ta sẽ làm điều đó."
"Vì vậy, chúng tôi đã có thể sử dụng rất nhiều kỹ thuật từ kinh tế học về lao động và các bộ phận khác của kinh tế học, rồi nhập chúng vào việc nghiên cứu các vấn đề về phát triển so sánh này, điều này hóa ra lại rất hiệu quả," ông Robinson nói.
Nhân vật thành công tiếp theo trong nhóm là giáo sư Daron Acemoglu cho biết, nói chung, công trình mà bộ ba này thực hiện thực sự cho thấy rằng nền dân chủ có xu hướng dẫn đến tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng đây là minh chứng cho sự ổn định của nền dân chủ lâu dài, hơn là sự chứng thực cho một hệ thống chính trị hoặc bầu cử cụ thể.
Ông nói thêm rằng tăng trưởng kinh tế "độc đoán", mặc dù có thể và đôi khi rất nhanh, nhưng thường không ổn định và không dẫn đến sự đổi mới bền vững hoặc nguyên bản.
"Tôi nghĩ rằng đây là thời điểm mà các nền dân chủ đang trải qua giai đoạn khó khăn."
"Và theo một nghĩa nào đó, điều khá quan trọng là họ phải giành lại vị thế cao hơn trong việc quản trị tốt hơn, quản trị trong sạch hơn và mang lại lời hứa về dân chủ cho nhiều người," ông Acemoglu nói.
Một điều cũng được nhắc đến như khái niệm “giấc mơ Mỹ” đó là cả ba kinh tế gia Mỹ vừa nhận giải Nobel Kinh tế 2024 đều là người gốc nhập cư.
Simon Johnson và James Robinson, cả hai đều là người Mỹ gốc Anh, cùng với Daron Acemoglu, người Mỹ gốc Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong các tác phẩm của những nhân vật này, có lẽ độc giả Việt Nam ít nhiều cũng đã biết tới một cuốn sách nổi tiếng của họ.
Hai nhà kinh tế Daron Acemoglu và James A. Robinson là tác giả sách “Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty” (bản tiếng Việt: Tại sao các quốc gia thất bại: Nguồn gốc của quyền lực, thịnh vượng và nghèo đói).
Đồng hành cùng chúng tôi, Follow & Like SBS Vietnamese Facebook Cập nhật tin tức mọi lúc mọi nơi tại sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS tiếng Việt trên trang mạng, hay trên ứng dụng SBS Radio, tải về từ iOS hay Android
