Người trẻ Úc gốc Việt nghĩ gì về quê hương Việt Nam?

Việt Nam hiện ra như thế nào?

John là một người gốc Việt sinh ra tại Úc. Mẹ của anh sang Úc khi ngoài 30 tuổi, sau khi các anh chị em của bà đã đến đây. John sinh tại Úc và lớn lên cùng mẹ, và vì chưa từng đến Việt Nam, hình ảnh đầu tiên của anh về quê hương là qua những lời kể của mẹ.

"Mẹ thường kể về thời thơ ấu của mình, những trò chơi mẹ từng chơi cùng các bạn khi còn nhỏ, chuyện gia đình và cách mẹ được nuôi dạy. Mẹ cũng kể về cuộc sống ở Việt Nam, nơi mẹ lớn lên."

John chia sẻ.

"Qua lời kể của người thân và bạn bè từng đến Việt Nam, tôi hình dung đó là một đất nước khá đẹp, có nhiều cảnh đẹp và món ăn, mà giá cả ăn uống cũng rẻ hơn ở Úc. Tôi còn cảm nhận được sự gần gũi trong cộng đồng, nơi mọi người biết nhau, chẳng hạn như khi ra tiệm mua sắm cũng gặp người quen."

Trong khi đó, chị Thảo sinh tại Melbourne năm 1985. Theo lời chị, cha mẹ rời Việt Nam năm 1983, qua Mã Lai rồi đến Úc. Những câu chuyện về chiến tranh và cuộc sống sau năm 1975 là một phần của Việt Nam mà chị được biết từ nhỏ. Khi trưởng thành, chị có thêm những trải nghiệm của riêng mình qua những lần trở về.

Chị Thảo cho biết:

"Có rất nhiều câu chuyện về những khó nhọc, về cuộc sống trước và sau chiến tranh, cả việc ba tôi phải đi trại cải tạo sau khi chiến tranh kết thúc năm 1975. Ba má kể về những điều họ phải chịu đựng, cách họ tự xoay xở và cố gắng làm lụng để trang trải cuộc sống."

Trong đoạn kể, chị Thảo nhắc đến việc cha mình đã phải đi trại cải tạo và những khó nhọc cha mẹ từng trải qua. Chị muốn hiểu những tổn thương ấy, nhưng cũng đồng thời muốn tự tìm hiểu Việt Nam. Qua những chuyến đi, bên cạnh việc gặp gia đình, chị còn muốn khám phá cảnh sắc và những nơi mình chưa biết.

"Việt Nam thì vui, có gia đình. Nhưng sau này, mình thấy còn nhiều điều khác nữa, có thiên nhiên, có những nơi để đi thăm. Lớn hơn, mình được đi đây đó và khám phá Việt Nam nhiều hơn, mới thấy đất nước đẹp lắm. Dĩ nhiên cũng có những điều chưa được tốt nhất, vì đâu có quốc gia nào có thể tốt nhất về mọi mặt. Nhưng Việt Nam là một nơi đẹp để đến thăm. Bây giờ chị càng muốn trở về để xem còn những gì mình chưa khám phá, như đi thăm vùng đồi núi Sa Pa. Có rất nhiều điều để yêu mến đất nước này."

Còn với chị Yến, gia đình quê ở Thuận An, Huế, hành trình đến Úc đi qua nhiều chặng.

Cha mẹ từng vượt biên sang Hồng Kông, nơi chị sinh ra, rồi trở về Việt Nam. Năm 1996, gia đình sang Úc nhờ người dì làm giấy tờ. Cha mẹ làm nghề may để nuôi sáu chị em. Chị có cơ hội nhiều lần về thăm Việt Nam, và những lần về thăm sau này giúp chị hình dung rõ hơn cuộc sống trước và sau ngày gia đình ra đi.

"Thực sự mình mới biết là mình may mắn bao nhiêu để mà ở Úc. Khi mình về Việt Nam thì cái nhà khi xưa ba mẹ ở là lúc, lúc đi qua Úc là ba mẹ những gì họ có là họ bán hết để mà có tiền bạc để mà đi Úc. Thực sự lúc đi qua Úc là họ chỉ có 2 bàn tay trắng, mấy cái vali đem áo quần đồ vậy thôi. Còn nhà, xe cộ đồ gì hết đấy bán hết. Cho nên khi mình về Việt Nam là cái nhà nó đã đi rồi, đã bán rồi."

Chị Yến nhận thấy đời sống họ hàng ở quê đã khá hơn, một phần nhờ sự giúp đỡ của gia đình ở ngoại quốc, dù nhiều gia đình khác vẫn còn khó khăn. Chị thích về Việt Nam nghỉ chơi, nhưng vẫn cân nhắc chuyện sinh sống lâu dài vì những khác biệt về chính quyền và đời sống chính trị so với Úc.

Michael cũng được về Việt Nam thường xuyên từ những năm tiểu học, trung học. Anh sinh tại Úc, có cha là người tị nạn, sau đó về Việt Nam, gặp mẹ anh và bảo lãnh bà sang. Gia đình làm kinh doanh và thường đưa con về ăn Tết.

Qua những lần gặp bà con ở Quận 4, Michael vừa thấy những khó khăn trong cuộc mưu sinh, vừa so sánh thời gian ở bên gia đình ở hai nơi.

"Mà khi mà nói chung là đi chơi hoặc là cái cuộc sống xã giao á hoặc là sao cũng được, bên Việt Nam thì người ta đi làm xong người ta tối người ta đi, đi lái qua bên đây uống trà sữa, qua bên đây đi chỗ khác thì cũng có nhiều nơi để đi. Để như mà bên Úc thì đương nhiên là mình ai cũng bên đây là cày đi làm sáng, sáng 9h, sáng 7h, 6h đó. Xong tới tầm 4, 5h, 6h, 7h thì mới về. Thì lúc đó cũng đâu có thời gian đi chơi, trừ khi ngày thứ 7, Chủ nhật."

Michael cho biết.

Và cuối cùng là Silky.

Cũng thường được trở về, Silky chú ý đến những sinh hoạt mới của người trẻ tại Việt Nam. Chị sinh tại Úc, hiện sống ở Sydney; cha mẹ đến Úc năm 1988. Có họ hàng ở nhiều nơi, chị thường về thăm mỗi một hoặc hai năm. Những chuyến đi gần đây còn khiến chị nghĩ tới chuyện sống ở Việt Nam.

"Sài Gòn khiến tôi rất ấn tượng trong vài lần trở lại gần đây, vì mọi thứ thay đổi rất nhanh, công nghệ cũng ngày càng tiến bộ. Có rất nhiều hoạt động dành cho thế hệ trẻ, nhất là trong giới thiết kế, nghệ sĩ và những người làm sáng tạo tại địa phương. Mọi người cùng làm việc với nhau. Tôi thấy điều đó thật tuyệt vời."

Khi nhắc đến “quê hương”, người trẻ Úc gốc Việt nghĩ đến nơi nào?

Mỗi một người trẻ mỗi một câu chuyện và cách nghĩ riêng về bản sắc Việt Nam. Vậy, đâu là nơi mỗi người gọi là quê hương? Họ định nghĩa về gốc gác của mình như thế nào?

Với John, người chưa từng đến Việt Nam, câu trả lời hiện gắn với nơi anh lớn lên.

"Gần đây, tôi suy nghĩ nhiều hơn về văn hóa Việt Nam của mình. Hiện tại, tôi cảm thấy mình là người Úc nhiều hơn vì lớn lên tại đây, nhưng tôi vẫn sẵn lòng khám phá thêm về Việt Nam và văn hóa Việt."

Còn với Silky, việc bày tỏ gốc Việt từng không dễ dàng. Cảm giác ấy thay đổi qua những lần chị trở về và gặp gỡ người trẻ tại Việt Nam.

"Ban đầu, điều đó hơi khó với tôi, vì khi còn nhỏ, việc thể hiện mình là một cô gái Việt Nam không dễ dàng, do có nhiều sự kỳ thị chủng tộc ở trường học."

Silky cho biết.

"Nhưng trong mười năm qua, tôi thường xuyên đi về, gặp gỡ người dân và các bạn trẻ ở Việt Nam. Mọi người rất niềm nở, và tôi được tìm hiểu thêm về văn hóa của mình, về hành trình đưa chúng tôi đến ngày hôm nay."

"Tết nào tôi cũng mặc áo dài. Có dịp nào mặc được là tôi mặc. Khi tốt nghiệp đại học, tôi cũng mặc áo dài dự lễ tốt nghiệp. Tôi rất thích áo dài."

Với chị Thảo, khi được hỏi về nguồn cội, chị nghĩ trước hết đến ông bà, tổ tiên.

"Origin là không phải physical. Mình, mình ở đâu, right? It's not like mình ở Úc, mình ở Việt Nam. It's not that. I think your origin is the spiritual source of your ancestors."

Và chị Yến, dù chọn cuộc sống lâu dài ở Úc, chị vẫn nghĩ đến Huế khi nghe hai chữ quê hương.

"Thì chị nhớ Huế. Tại vì gia đình của chị là ở đó. Ba mẹ nguồn gốc là ở Huế. Rồi khi mình nghĩ về Huế thì mình thực sự mình, mình nhớ cái mái nhà của bà ông nội. Mình nhớ những cái cô chú, anh chị vẫn còn ở Việt Nam. Mỗi lần mình tới á là họ mời mâm khoảng mười mấy bàn, mời hết cả làng để mà vô. Thực sự cái-cái-cái feeling nó là một cái cộng đồng, a community, giống như một cái family. Mình xa biệt bao nhiêu nhưng mà khi mình tới mình, mình thăm á, mình vẫn thấy giống như thân quen."

Và cuối cùng là Michael. Anh phân biệt quê hương của cha mẹ với quê hương của chính mình. Với anh, sự gắn bó còn được tạo nên từ những kỷ niệm mình có cùng người thân.

"Mình có ba mẹ mình thì có quê hương của họ riêng tư thì còn mình thì cũng sẽ có cái quê hương riêng của mình. Theo Michael nghĩ nhiều đứa bên đây cũng giống như Michael thời xưa thì cũng suy nghĩ là à Úc là cái quê hương của mình, thì mình sinh ở bên đây là mình sinh hoạt bên đây, mọi thứ cũng là mình, đây là quê hương của mình."

"Khi mà nói về cái quê hương của người Việt Nam, Michael nghĩ cái đó không phải là một cái mà Michael có thể explain được nhiều. Mình cũng phải biết tôn trọng cái quê hương của ba mình là ở đâu. Ba mình ở Mỹ Tho, Cần Thơ. Rồi mẹ mình thì ở Quận 4, Xóm Chiếu."

Trong năm lời kể hôm nay, Việt Nam có thể là một nơi còn chờ được khám phá, một nơi muốn trở về, hay quê hương của cha mẹ mà mình muốn hiểu thêm. Lớn lên tại Úc, mỗi người có một cách gắn bó riêng với Việt Nam, qua gia đình, tiếng nói và những điều chính mình đã trải qua.

Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.

Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play. 

Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám