Nhận lương tiền mặt để cầm về nhiều hơn, làm việc bằng ABN vì được trả mức lương cao hơn, tìm tax agent hứa hoàn thuế thật nhiều, hay thêm tên con vào căn nhà mà không cần mua bán. Những khoản lợi trước mắt này đôi khi không đủ bù cho những quyền lợi bị mất, nghĩa vụ thuế phát sinh và chi phí phải trả về sau.
Thông tin khách mời: Chuyên viên thuế trịnh Hữu Lộc có 22 năm làm việc tại Sở Thuế Vụ Úc (ATO). Ông hiện là Giám đốc của công ty Loc Trinh & Associates tại Sunshine, Melbourne.
Xin mời bấm vào audio để nghe toàn bộ nội dung
1. Nhận lương tiền mặt nhưng không có payslip và super
Trả lương bằng tiền mặt không tự động là bất hợp pháp. Chủ lao động có thể trả bằng tiền mặt, nhưng vẫn phải kê khai khoản lương, khấu trừ thuế theo quy định, cấp payslip và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ super.
Người lao động cũng phải được trả ít nhất theo mức lương tối thiểu, award hoặc thỏa thuận áp dụng cho công việc của mình. Nếu đủ điều kiện, họ vẫn được hưởng tiền làm ngoài giờ, penalty rates khi làm buổi tối, cuối tuần hoặc ngày lễ, cùng các quyền lợi khác tùy theo hình thức làm việc.
Vấn đề phát sinh khi người lao động nhận tiền mặt nhưng không có bất kỳ hồ sơ nào.
Không có payslip, họ có thể khó xác định mình đã được trả đúng số giờ và đúng mức lương hay chưa. Họ cũng có thể bị mất tiền super, phép năm, phép bệnh hoặc các quyền lợi khác dành cho nhân viên.
Theo quy định, chủ lao động phải cấp payslip trong vòng một ngày làm việc kể từ ngày trả lương, kể cả khi lương được trả bằng tiền mặt. Payslip phải thể hiện những thông tin cần thiết như tổng số tiền được trả, khoản thuế bị giữ lại và thông tin về super.
Tuy nhiên, payslip có ghi super chưa chắc tiền đã thực sự được chuyển vào quỹ. Người lao động nên đăng nhập tài khoản quỹ super hoặc kiểm tra qua myGov liên kết với ATO để đối chiếu.
Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, cơ chế Payday Super bắt đầu được áp dụng, yêu cầu chủ lao động trả super guarantee theo từng kỳ lương thay vì theo chu kỳ hàng quý như trước đây.
Nếu phát hiện bị trả thiếu lương hoặc thiếu super, người lao động nên lưu giữ payslip, timesheet, hợp đồng, lịch làm việc và hồ sơ thanh toán. Họ có thể hỏi lại chủ lao động trước, sau đó liên hệ Fair Work Ombudsman về tiền lương và quyền lợi lao động, hoặc ATO về khoản super chưa được đóng.
Khoản tiền mặt nhận thêm mỗi tuần không nên được xem là “lợi” nếu đổi lại là lương bị trả thiếu, super không được đóng và người lao động không có hồ sơ chứng minh thu nhập khi cần vay mua nhà, thuê nhà hoặc thực hiện các thủ tục khác.
2. Có ABN không có nghĩa đương nhiên là contractor
Một tình huống khác thường gặp là người lao động được yêu cầu lấy ABN và làm việc dưới danh nghĩa independent contractor để được trả mức lương theo giờ cao hơn.
Tuy nhiên, chỉ có ABN hoặc xuất invoice không tự động biến một người thành contractor. Việc xác định quan hệ lao động phải dựa trên bản chất thực tế của toàn bộ sự sắp xếp công việc.
Những yếu tố cần xem xét bao gồm:
- Ai quyết định giờ làm việc, địa điểm và cách thực hiện công việc?
- Người lao động có thể giao việc cho người khác hay phải tự mình làm?
- Ai cung cấp dụng cụ và thiết bị?
- Ai chịu rủi ro tài chính hoặc trách nhiệm sửa chữa nếu công việc có sai sót?
- Người đó được trả theo số giờ làm việc hay theo kết quả của một công việc cụ thể?
- Quan hệ làm việc có tính liên tục hay chỉ nhằm hoàn thành một dự án?
Fair Work cho biết không có một yếu tố duy nhất quyết định một người là nhân viên hay contractor. Cần xem xét “bản chất thực tế” của toàn bộ quan hệ làm việc, bao gồm cả hợp đồng và cách công việc được thực hiện trên thực tế.
Do đó, một người làm việc đều đặn tại cùng một địa điểm, theo giờ và dưới sự chỉ đạo của chủ, không được thuê người khác làm thay và sử dụng dụng cụ do doanh nghiệp cung cấp có thể mang nhiều đặc điểm của một nhân viên, dù họ có ABN.
Khi so sánh, người lao động không nên chỉ nhìn vào mức lương theo giờ. Chẳng hạn, 50 đô một giờ bằng ABN chưa chắc có lợi hơn 40 đô một giờ với đầy đủ quyền lợi của nhân viên.
Một contractor thực sự có thể phải tự lo:
- Thuế thu nhập;
- Thời gian nghỉ không được trả lương;
- Bảo hiểm và dụng cụ làm việc;
- Chi phí kế toán và quản lý ABN;
- GST nếu doanh thu đạt ngưỡng phải đăng ký;
- Những rủi ro và chi phí vận hành công việc.
Ngoài ra, không nên mặc định rằng cứ làm bằng ABN thì không được hưởng super. Trong một số trường hợp, một contractor được trả chủ yếu cho sức lao động của chính mình vẫn có thể thuộc diện được đóng super.
Nếu doanh nghiệp cố tình gọi một nhân viên là contractor để tránh trả các quyền lợi bắt buộc, đây có thể là sham contracting. Người lao động nghi ngờ mình bị phân loại sai nên tìm thông tin từ Fair Work Ombudsman, ATO hoặc tư vấn pháp lý phù hợp.
3. Chọn tax agent chỉ vì được hứa hoàn thuế nhiều
Vào mùa khai thuế, không ít người lựa chọn tax agent sau khi nghe bạn bè giới thiệu: “Đến người này khai đi, năm nào cũng được hoàn mấy ngàn đô.”
Theo ông Trịnh Hữu Lộc, không nên đánh giá năng lực của một tax agent dựa trên số tiền họ hứa sẽ giúp khách lấy lại.
Số tiền hoàn thuế phụ thuộc vào thu nhập, số thuế đã bị giữ lại, các khoản khấu trừ hợp lệ, tax offsets và hoàn cảnh cụ thể của từng người. Tax agent không thể hợp pháp “tạo ra” một khoản hoàn thuế lớn nếu khách hàng không thực sự đủ điều kiện.
Úc áp dụng cơ chế self-assessment. ATO có thể xử lý hồ sơ và hoàn tiền dựa trên thông tin đã được khai, nhưng vẫn có thể kiểm tra và yêu cầu người nộp thuế cung cấp bằng chứng sau đó.
Dù sử dụng tax agent, người nộp thuế vẫn phải cung cấp thông tin trung thực, giữ chứng từ và kiểm tra hồ sơ trước khi xác nhận nộp.
Nếu một khoản khấu trừ như xăng xe, điện thoại, quần áo hoặc chi phí làm việc tại nhà không được ATO chấp nhận, người nộp thuế có thể phải:
- Trả lại phần tiền hoàn thuế đã nhận sai;
- Trả tiền lãi trên khoản thuế còn thiếu;
- Chịu tiền phạt tùy theo nguyên nhân và mức độ sai sót;
- Cung cấp hóa đơn, nhật ký hoặc những bằng chứng khác;
- Bị xem xét thêm đối với những năm thuế khác.
Tax agent cũng có trách nhiệm nghề nghiệp và có thể bị Tax Practitioners Board điều tra nếu vi phạm. Tuy nhiên, việc tax agent bị xử lý không tự động xóa khoản nợ thuế, tiền lãi hoặc hình phạt áp dụng đối với hồ sơ của khách hàng.
Trước khi giao hồ sơ, người dân nên kiểm tra người khai thuế có tên trong danh sách đăng ký của Tax Practitioners Board hay không, yêu cầu giải thích cơ sở của từng khoản khấu trừ và xem toàn bộ hồ sơ trước khi nộp.
Không nên ký hoặc chấp thuận một hồ sơ có những khoản khấu trừ mà bản thân không hiểu hoặc biết rằng mình không thực sự phát sinh. Người dân cũng không nên cung cấp mật khẩu myGov cho người khác.
4. Có bảo hiểm tư vẫn phải trả Medicare Levy Surcharge
Nhiều người đã mua private health insurance suốt cả năm nhưng đến khi khai thuế vẫn bất ngờ phải trả Medicare Levy Surcharge.
Nguyên nhân thường gặp là họ chỉ mua extras cover, loại bảo hiểm hỗ trợ những dịch vụ như nha khoa, mắt kính, vật lý trị liệu hoặc chiropractic.
Extras cover không phải là hospital cover và không đáp ứng điều kiện để được miễn Medicare Levy Surcharge.
Để tránh khoản surcharge này, người có thu nhập thuộc diện áp dụng phải có loại private patient hospital cover phù hợp. Họ cần kiểm tra mức excess, phạm vi bảo hiểm và hỏi trực tiếp công ty bảo hiểm liệu policy có được công nhận là “appropriate hospital cover” cho mục đích Medicare Levy Surcharge hay không.
Khoản surcharge còn phụ thuộc vào thu nhập và hoàn cảnh gia đình. Không phải tất cả những người không có hospital cover đều phải trả. Ngưỡng thu nhập và mức surcharge được điều chỉnh theo từng năm tài chính, đồng thời khác nhau giữa người độc thân và gia đình.
Trong trường hợp gia đình, cần kiểm tra cả người nộp thuế, vợ hoặc chồng và những người phụ thuộc có được bảo hiểm phù hợp hay không. Nếu chỉ một thành viên có hospital cover, gia đình vẫn có thể bị ảnh hưởng.
Thời gian tham gia bảo hiểm trong năm cũng rất quan trọng. Nếu chỉ mua hospital cover trong một phần của năm, người nộp thuế vẫn có thể phải trả surcharge cho những ngày chưa có bảo hiểm phù hợp. Mua bảo hiểm vào cuối năm không xóa nghĩa vụ đã phát sinh trong những tháng trước.
Người dân cũng nên so sánh phí bảo hiểm với khoản surcharge có thể phải trả và nhu cầu chăm sóc sức khỏe thực tế, thay vì mặc định mua bảo hiểm chắc chắn sẽ giúp tiết kiệm tiền.
5. Tặng nhà hoặc thêm tên người thân vẫn có thể phát sinh thuế
Nhiều cha mẹ nghĩ rằng thêm tên con vào giấy chủ quyền nhà, hoặc chuyển cho con một phần quyền sở hữu mà không nhận tiền, chỉ là một sự sắp xếp nội bộ trong gia đình.
Tuy nhiên, đây vẫn có thể được xem là một giao dịch chuyển nhượng tài sản.
Nếu bất động sản được tặng hoặc chuyển với giá thấp hơn đáng kể so với giá trị thực, quy định market value substitution có thể được áp dụng. Khi đó, capital gains tax có thể được tính dựa trên giá thị trường của phần tài sản được chuyển nhượng, chứ không phải số tiền thực tế được trao đổi.
Việc có phải trả CGT hay không còn phụ thuộc vào cách căn nhà đã được sử dụng. Nếu bất động sản đáp ứng đầy đủ điều kiện miễn thuế theo diện nhà ở chính, phần capital gain có thể được miễn. Nhưng nếu căn nhà từng được cho thuê, sử dụng để kinh doanh hoặc tạo thu nhập, việc miễn thuế có thể không còn áp dụng đầy đủ.
Transfer duty, trước đây thường được gọi là stamp duty, là một vấn đề riêng. Ngay cả khi không phát sinh CGT, người nhận tài sản vẫn có thể phải trả transfer duty dựa trên giá trị chịu thuế của bất động sản.
Quy định miễn hoặc giảm duty khác nhau giữa các tiểu bang và vùng lãnh thổ. Việc chuyển nhượng giữa vợ chồng cũng có thể được xử lý khác với chuyển nhượng từ cha mẹ sang con. Không nên mặc định giao dịch giữa người thân sẽ tự động được miễn.
Ngoài thuế, việc thêm tên người khác vào giấy chủ quyền còn có thể ảnh hưởng đến khoản vay ngân hàng, thuế đất, Centrelink, Age Pension, aged care, quyền thừa kế và việc phân chia tài sản nếu người đồng sở hữu ly hôn, phá sản, qua đời hoặc muốn bán phần sở hữu.
Trước khi ký giấy tờ, gia đình nên trao đổi với chuyên gia thuế, luật sư bất động sản hoặc conveyancer, ngân hàng và chuyên gia về transfer duty. Nếu quyết định có thể ảnh hưởng đến Age Pension hoặc quyền lợi Centrelink, họ cũng có thể tìm hiểu thông tin từ Financial Information Service.
Thêm tên người thân không đơn thuần là “thêm một cái tên”, mà là chuyển giao quyền sở hữu thật sự với những hậu quả tài chính và pháp lý có thể khó đảo ngược.
6. Không thể dồn toàn bộ khoản lỗ nhà cho thuê sang người có thu nhập cao
Trong một gia đình, có thể một người đi làm toàn thời gian với thu nhập cao, trong khi người còn lại không có thu nhập hoặc thu nhập thấp. Vì muốn tận dụng negative gearing, họ có thể nghĩ rằng nên khai toàn bộ thu nhập và chi phí của căn nhà cho thuê cho người có mức thuế suất cao hơn.
Tuy nhiên, theo ông Trịnh Hữu Lộc, việc phân chia không dựa trên người đã bỏ tiền trả các hóa đơn, mà nhìn chung phải dựa trên quyền sở hữu pháp lý đối với bất động sản.
Nếu căn nhà đứng tên hai vợ chồng với tỷ lệ sở hữu ngang nhau, mỗi người thường phải khai 50% thu nhập cho thuê và 50% các chi phí được khấu trừ. Không thể dồn toàn bộ khoản lỗ sang người có thu nhập cao chỉ vì người đó đã trả tiền vay hoặc thanh toán phần lớn chi phí. ATO yêu cầu thu nhập và chi phí của bất động sản đồng sở hữu được phân bổ theo quyền lợi pháp lý của từng chủ sở hữu.
Vì vậy, cơ cấu sở hữu bất động sản cần được cân nhắc trước khi mua. Việc thay đổi tỷ lệ sở hữu sau đó không chỉ là một điều chỉnh trên hồ sơ khai thuế mà có thể trở thành giao dịch chuyển nhượng, kéo theo CGT, transfer duty, chi phí pháp lý và yêu cầu của ngân hàng.
Khoản tiền nhận thêm trước mắt chưa chắc là khoản lợi thực sự. Trước khi nhận lương không có hồ sơ, làm việc bằng ABN, chấp thuận một khoản khấu trừ mình không hiểu, mua bảo hiểm vì mục tiêu thuế hoặc chuyển quyền sở hữu nhà cho người thân, người dân nên xem xét toàn bộ quyền lợi, chi phí và hậu quả lâu dài.
Thông tin trong bài mang tính hướng dẫn chung. Hoàn cảnh thuế của mỗi người có thể khác nhau; người sở hữu tài sản nên tham khảo ý kiến chuyên gia thuế trước khi bán hoặc thay đổi mục đích sử dụng bất động sản.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
