Ngày 17/9 vừa rồi, chính phủ Úc cho biết sẽ hạn chế phần lớn người giữ visa du học và visa tốt nghiệp tạm thời được đưa vợ, chồng hoặc con cái phụ thuộc sang nước Úc, trong khi công dân ASEAN, bao gồm Việt Nam, có thể được hưởng ngoại lệ. Liệu sự ngoại lệ này có đủ để du học sinh Việt yên tâm?
Chính sách mới: du học sinh sẽ bị giới hạn mang người phụ thuộc
Ngày 17/9, Thượng Nghị Sĩ Pauline Hanson đăng trên mạng xã hội câu hỏi: “Why were ‘temporary’ international students ever allowed to bring their entire family over in the first place?”, tạm dịch là Vì sao những du học sinh “tạm trú” lại được phép đưa cả gia đình sang Úc ngay từ đầu?”
Cũng trong ngày 17/9, Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke, thuộc Đảng Lao động, công bố giai đoạn kế tiếp của chương trình cải tổ di trú tại Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia ở Canberra. Ông chi biết, phần lớn du học sinh và người giữ thị thực tốt nghiệp tạm thời diện 485 sẽ không còn được tự động kèm người thân vào hồ sơ trong tương lai.
“Điều chúng tôi sẽ làm đối với du học sinh, và tôi sẽ trình bày các ngoại lệ vì những ngoại lệ này cũng quan trọng, là chúng tôi sẽ không còn cho phép kèm người thân vào thị thực du học hoặc thị thực tốt nghiệp. Với bất cứ ai đã có người thân kèm trong thị thực và đang ở Úc, chúng tôi sẽ không chia cắt những gia đình đang ở trong nước. Những người đã ở đây sẽ được giữ nguyên tình trạng hiện tại.”
Ông Burke cũng nêu lên ngoại lệ dành cho công dân các nước ASEAN và Thái Bình Dương, cùng một số chương trình như tiến sĩ. Tuy nhiên, tính đến ngày 28/9/2026, chính phủ vẫn chưa công bố thời điểm chính sách bắt đầu có hiệu lực, phạm vi chính xác của ngoại lệ ASEAN hoặc các điều khoản chuyển tiếp.
Theo Bộ Nội vụ, gói thay đổi nhằm ngăn việc chuyển vòng qua nhiều thị thực để kéo dài thời gian ở lại, tăng kiểm soát đối với hệ thống tạm trú và đưa mức di cư ròng từ hải ngoại về 245.000 người trong năm tài chính 2026–27, rồi 225.000 người trong năm 2027–28.
Trong khi Liên đảng Tự do–Quốc gia cho rằng mức giảm của chính phủ chưa đủ, Thượng nghị sĩ Mehreen Faruqi, Phó lãnh tụ Đảng Xanh, phát biểu trong thông cáo báo chí của đảng này ngày 17/9 cho biết:
“Việc Đảng Lao động buộc người ta phải lựa chọn giữa gia đình và cơ hội học tập tại Úc là sự bắt chước vô cảm các chiến thuật của Đảng Một Quốc gia. Pauline Hanson và những người hậu thuẫn bà thuộc giới tỷ phú chẳng khác nào đang viết hộ chính sách di trú cho Đảng Lao động.
“Du học sinh cần được đối xử nhân đạo và cần sự ổn định. Lĩnh vực giáo dục đại học cần được tăng tài trợ. Thủ tướng Albanese cần nhìn thẳng vào thực tế.
“Trong một thời gian dài, du học sinh đã bị xem như những ‘con bò sữa’ để chống đỡ tài chính cho các trường đại học của chúng ta; giờ đây, họ lại một lần nữa bị biến thành vật tế thần cho những thất bại chính sách của chính phủ này.
“Du học sinh và gia đình họ không phải là những quả bóng chính trị để các đảng phái tùy ý đá qua đá lại. Họ là những người đến đây học tập và đóng góp rất nhiều cho các khuôn viên đại học cũng như cộng đồng của chúng ta. Họ đáng được tôn trọng và hỗ trợ, thay vì bị khinh miệt và xem thường.”
“Toàn bộ gia đình” thực tế là bao nhiêu?
Theo quy định còn hiệu lực trước khi đề nghị mới được triển khai, người giữ thị thực du học diện 500 có thể ghi tên thành viên của “đơn vị gia đình” trong hồ sơ hoặc để họ nộp sau.
Nhóm này gồm vợ, chồng hoặc người phối ngẫu trên thực tế và con phụ thuộc hội đủ điều kiện. Người giữ thị thực tốt nghiệp tạm thời diện 485 cũng có thể để thành viên gia đình đủ điều kiện nộp hồ sơ theo sau.
Hai bảng thống kê cấp thị thực BP0015 và BP0016 của Bộ Nội vụ, khóa dữ liệu ngày 31/8/2026, số liệu năm tài chính 2025–26 cho thấy Úc cấp 337.527 thị thực du học diện 500, với 291.536 cho người nộp đơn chính và 45.991 cho người phụ thuộc. Như vậy, người phụ thuộc chiếm 13,6% số thị thực du học được cấp trong năm đó.
Cùng năm, Bộ Nội vụ cấp 144.063 thị thực tốt nghiệp tạm thời diện 485: 101.384 cho người nộp đơn chính và 42.679 cho người phụ thuộc. Tỷ lệ người phụ thuộc trong diện này là 29,6%, cao hơn so với diện du học.
Gộp hai diện, năm tài chính 2025–26 có 481.590 lượt thị thực được cấp, trong đó 88.670 lượt dành cho người phụ thuộc, tương đương 18,4%. Nói cách khác, chưa tới một phần năm số lượt thị thực trong hai diện này thuộc về vợ, chồng, người phối ngẫu hoặc con phụ thuộc.
Con số không cho biết mỗi hồ sơ chính có bao nhiêu người đi kèm.
Dòng số liệu cũng không cho thấy người phụ thuộc tiếp tục tăng sau giai đoạn mở cửa hậu đại dịch COVID-19. Tổng số thị thực cấp cho người phụ thuộc trong hai diện đạt đỉnh 129.714 vào năm tài chính 2022–23, rồi còn 88.670 vào năm 2025–26, giảm 31,6%. Riêng người phụ thuộc trong diện du học giảm 40,7%, từ 77.599 xuống 45.991; diện tốt nghiệp tạm thời giảm 18,1%, từ 52.115 xuống 42.679.
Riêng công dân Việt Nam, trong cả năm tài chính 2025–26, con số tương ứng là 16.330 lượt, trong đó 1.165 lượt cho người phụ thuộc, chiếm 7,1%.
Ngoại lệ ASEAN có đủ để du học sinh Việt yên tâm?
Về mặt pháp lý, công dân Việt Nam được ông Burke nêu trong nhóm ASEAN dự trù hưởng ngoại lệ.
Đối với những người dự định mang người phụ thuộc theo trong khoảng thời gian học tập tại Úc, liệu ngoại lệ này có đủ để du học sinh và những cựu du học sinh mới sau tốt nghiệp an tâm?
Theo nghiên cứu “Policy as soft deterrence: Impact of recent policy changes on international students in Australia”, tạm dịch “Chánh sách như một hình thức răn đe mềm: Tác động của những thay đổi chánh sách gần đây đối với du học sinh tại Úc”, được đăng tải ngày 11/12/2025 trên tạp chí Evaluation Review, nhóm tác giả sử dụng cụm từ “soft deterrence”, tạm dịch là “răn đe mềm” để nói về cách các thay đổi về thị thực, quyền làm việc sau tốt nghiệp và các thủ tục mới có thể ảnh hưởng đến giá trị bản thân và kế hoạch tương lai của người học.
Trong phần trả lời bằng chữ gửi qua email cho SBS Tiếng Việt, Giáo sư Lý Trần, Giáo sư Giáo dục tại Đại học Deakin và tác giả đứng đầu nghiên cứu, cho biết:
“Theo tôi, việc hạn chế quyền đưa người phụ thuộc là một ví dụ khá rõ về cách chính sách visa có thể hoạt động như một hình thức ‘soft deterrence’.
Chính sách này không trực tiếp làm mất đi lựa chọn Úc, nhưng có thể khiến một số sinh viên và gia đình cân nhắc kỹ hơn về việc lựa chọn Úc, do những thay đổi này làm tăng chi phí, mức độ phức tạp và sự bất định trong kế hoạch du học.
“Yếu tố gia đình đặc biệt quan trọng đối với những sinh viên đã kết hôn, có con, lớn tuổi hoặc đang theo học các chương trình dài như thạc sĩ và tiến sĩ. Với những người này, quyết định du học không chỉ là quyết định cá nhân mà thường là một quyết định của cả gia đình.”
Tiến sĩ Lê Thùy Trang, đồng tác giả của bài nghiên cứu, trong cuộc phỏng vấn với SBS Tiếng Việt, cũng cho biết:
Những cái thay đổi liên tục khiến người học cảm thấy như mình không thực sự được chào đón. Và cái cảm nhận đó nó ảnh hưởng rất lớn đến cái quyết định của các bạn.
"Có bạn sẽ trì hoãn, có bạn sẽ chuyển sang nước khác nhưng mà cũng có bạn sẽ quyết định là về Việt Nam sớm trước thời hạn hay là trước dự định.”
Khi được hỏi về những lí do có thể khiến ASEAN được nằm trong ngoại lệ này, Giáo sư Lý cũng cho biết:
“Việc ASEAN được dự kiến hưởng ngoại lệ có thể được nhìn nhận trong một bối cảnh rộng hơn về quan hệ của Úc với khu vực Đông Nam Á. ASEAN không chỉ là một khu vực có ý nghĩa về giáo dục mà còn có tầm quan trọng về ngoại giao, kinh tế, chính trị và nguồn nhân lực đối với Úc. Đặc biệt, Việt Nam và Úc đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023, cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của Việt Nam trong quan hệ đối ngoại và hợp tác của Úc với khu vực. Với cả Úc và Việt Nam, giáo dục đại học và trao đổi sinh viên cũng là một phần quan trọng trong quan hệ hợp tác song phương.”
“Tôi cũng nghĩ ngoại lệ này có thể phản ánh một yếu tố khác, đó là mức độ tin cậy của một số thị trường ASEAN trong hệ thống visa du học của Úc. Nếu nhìn vào dữ liệu cấp visa theo quốc tịch, một số thị trường ASEAN, trong đó có Việt Nam, có tỷ lệ cấp visa tương đối cao so với một số thị trường nguồn lớn khác như Nam Á. Điều này có thể khiến ASEAN được nhìn nhận như một nguồn sinh viên tương đối ổn định và ít rủi ro hơn.”
Bảng “Mười quốc gia nộp nhiều hồ sơ thị thực du học nhất” trong bản Global Agent Update của Bộ Nội vụ cho năm tài chính 2025–26 ghi nhận 13.763 hồ sơ từ Việt Nam và tỷ lệ cấp thị thực 87%, tăng từ 79% của năm trước, tức tăng 8 điểm phần trăm.
Dù vậy, ngay cả khi ngoại lệ ASEAN được giữ nguyên trong quy định sau cùng, hai nhà nghiên cứu cho rằng người học vẫn không thể hoàn toàn yên tâm.
Giáo sư Lý Trần cho biết:
“Tuy nhiên, tôi không nghĩ chúng ta nên nhìn nhận ngoại lệ này một cách riêng lẻ. Sinh viên không đánh giá một điểm đến chỉ dựa trên một chính sách. Họ nhìn vào toàn bộ hành trình, từ điều kiện visa, chi phí, chất lượng giáo dục, khả năng làm việc trong và sau khi học, cơ hội nghề nghiệp và định cư, đến mức độ chắc chắn của các lựa chọn sau tốt nghiệp.”
Trong khi đó, Tiến sĩ Thùy Trang trả lời trong cuộc phỏng vấn với SBS Tiếng Việt:
“Thật lòng mà nói chưa có một cái văn bản nào chính thức tung ra cả và cũng chưa biết khi nào áp dụng cái ngoại lệ này và cái ngoại lệ này nếu áp dụng thì sẽ ra sao [...] Chính cái khoảng lấp lửng, cái khoảng mơ hồ bất định đó mới chính là cái thứ khiến người học cảm thấy mệt mỏi và khó chịu.”
Vì sao du học sinh thường trở thành mục tiêu của chính sách di trú?
Trong những năm trở lại đây, có thể nói các chính sách di trú tập chung rất nhiều vào việc cải tổ chính sách du học. Theo Tiến sĩ Thùy Trang Lê, du học sinh dễ bị đưa vào trung tâm tranh luận di trú vì bốn đặc điểm: họ không có lá phiếu, được tính vào di cư ròng, tập trung đông ở các thành phố lớn và thiếu một tiếng nói vận động đủ mạnh.
“Thứ nhất, theo mình là quan trọng nhất là du học sinh vốn dĩ là không có quyền bầu cử… Và khi mà một nhóm không bỏ phiếu thì chi phí chính trị khi nhắm vào họ gần như là bằng không. Không có lá phiếu nào để mất luôn.”
“Thứ hai là họ được tính vào con số di cư rộng. Có nghĩa là khi chính phủ họ chịu áp lực phải kéo con số đó xuống thì cái việc cắt du học sinh là cái việc làm nhanh nhất và dễ thấy nhất. Bởi vì du học sinh vẫn được tính trong cái thống kê di trú mà. Dù bản chất họ vẫn là người tạm trú và phần lớn là họ sẽ rời đi. Nhưng mà đâu đó với góc nhìn của những người làm chính sách thì du học sinh là cái đối tượng mà họ sẽ nhắm đến đầu tiên.”
“Thứ ba, họ rất dễ nhìn thấy cái việc ở đây là du học sinh thì thường em sẽ thấy là họ tập trung ở đâu ha. Họ tập trung ở những thành phố lớn. Bởi vì các trường đại học là được xây dựng ở đó. Và khi mà người dân họ bắt đầ u họ than phiền, họ bức xúc về giá thuê nhà tăng cao thì… việc mà du học sinh được đưa ra làm đề tài cho cái việc thảo luận cũng là điều dễ hiểu. Nhưng mà cái việc dễ hiểu, dễ thấy ở đây không đồng nghĩa với việc là họ là nguyên nhân. Mình không đánh đồng như vậy được. Nhưng mà rõ ràng trong cuộc tranh luận thì hai thứ đó lại thường hay bị lẫn lộn với nhau. Cho nên mình sẽ thấy là du học sinh được nhắc tên rất nhiều trong những vấn đề liên quan đến chính sách di trú.”
“Thứ tư là họ gần như không có tiếng nói. Ngoài cái việc là họ không có được một cái phiếu bầu thì bên cạnh đó là họ không có tổ chức vận động, không có một cái tổ chức nào vận động hoặc là đứng ra bảo vệ họ mạnh mẽ. Họ ít khi xuất hiện trên truyền thông và cái việc rào cản ngôn ngữ từ các bạn du học sinh cũng là một cái lý do làm cho họ trở nên yếu thế hơn.”
“Đúng là vẫn có những vấn đề nó đang hiện hữu thật ở bên Úc, chẳng hạn như… một số đơn vị giáo dục mà mình tạm gọi là trường ma, hoặc là một số những đơn vị tuyển sinh làm ăn không đàng hoàng hay là tốc độ tăng trưởng quá nhanh ở một vài phân khúc giáo dục thì những chuyện đó đúng là cần phải được quản lý nghiêm túc.”
“Nhưng mà khi cái vấn đề chính sách được thiết kế chỉ là để… giảm sự ma sát, cọ xát với lại áp lực chính trị thay vì dựa trên một cái cơ sở có thật thì đúng là nó sẽ thường đánh đồng với tất cả mọi người.”
Đối với du học sinh Việt Nam, tác động thực tế của thay đổi này còn tùy thuộc vào quy định sau cùng. Việc công dân các nước ASEAN được dự trù hưởng ngoại lệ có thể giúp những người đủ điều kiện tiếp tục đưa vợ, chồng hoặc con phụ thuộc sang Úc. Tuy nhiên, khi chưa có văn bản chính thức về thời điểm áp dụng, phạm vi ngoại lệ và các điều khoản chuyển tiếp, những gia đình đang cân nhắc du học vẫn chưa có đủ thông tin để xác định kế hoạch của mình sẽ bị ảnh hưởng ra sao. Số liệu cấp thị thực cho thấy người phụ thuộc chỉ chiếm một phần trong tổng số thị thực du học và tốt nghiệp tạm thời được cấp; trong khi những chia sẻ với SBS Tiếng Việt cho thấy mức độ ổn định và khả năng dự liệu của chính sách cũng là một trong nhiều yếu tố được người học cân nhắc khi chọn điểm đến.
Phần "Transcript" do Trí tuệ Nhân tạo AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
