Nhiều gia đình Việt tại Úc vẫn thường xem đại học là con đường thành công ổn định và an toàn nhất cho con cái. Trong khi nhiều phụ huynh vẫn đặt kỳ vọng vào các ngành như bác sĩ, kỹ sư hay luật sư, thị trường lao động Úc hiện nay đang thay đổi rất nhanh, với nhiều ngành nghề thực hành thiếu nhân lực nghiêm trọng và mang lại thu nhập tốt. Từ apprenticeship, TAFE đến các chương trình “earn and learn”, ngày càng có nhiều học sinh lựa chọn những lộ trình linh hoạt hơn thay vì chỉ theo đuổi ATAR và đại học truyền thống.
Trong nhiều gia đình châu Á, đặc biệt là các gia đình di dân, đại học thường được xem là con đường thành công gần như duy nhất.
Nhiều phụ huynh hy sinh rất nhiều để con được học hành đầy đủ tại Úc, mong con trở thành bác sĩ, kỹ sư, luật sư, hay ít nhất cũng phải có bằng đại học.
Nhưng trong khi đó, thị trường lao động Úc đang thay đổi rất nhanh.
Nhiều ngành nghề thực hành hiện nay:
- thiếu nhân lực nghiêm trọng,
- có thu nhập rất tốt,
- và không nhất thiết phải đi theo con đường đại học truyền thống.
Vậy trong bối cảnh hiện nay, đại học có còn là con đường thành công duy nhất?
“Ba mẹ muốn con vào đại học”
“‘Ba mẹ muốn em vào đại học’, đó là điều mà tôi nghe từ học sinh nhiều nhất,” cô Geraldine Borgonha, phụ trách chương trình hướng nghiệp tại Westall Secondary College, chia sẻ. “Áp lực đó là có thật. Nhưng học sinh vẫn có thể vào đại học thông qua nhiều con đường khác nhau. Ví dụ, RMIT có các chương trình TAFE, nơi học sinh có thể học diploma trước, rồi advanced diploma, sau đó tiếp tục lên chương trình cử nhân. Cuối cùng các em vẫn có thể tốt nghiệp với bằng đại học.”
Với nhiều gia đình di dân, điều này khá dễ hiểu. Nhiều phụ huynh lớn lên trong môi trường mà đại học thường được xem là biểu tượng của sự ổn định, thành công và cơ hội “đổi đời”.
Tuy nhiên, theo cô Geraldine, hệ thống giáo dục Úc hiện nay đã linh hoạt hơn rất nhiều. Học sinh không nhất thiết phải đi theo một con đường duy nhất để có thể học lên đại học hoặc xây dựng sự nghiệp ổn định.
Nhiều trường đại học hiện nay có các pathway thông qua TAFE, diploma hoặc advanced diploma, cho phép học sinh chuyển tiếp dần lên bachelor degree sau này.
Theo cô, điều quan trọng nhất vẫn là học sinh chọn được hướng đi phù hợp với khả năng, sở thích và tương lai lâu dài của bản thân, thay vì cố theo đuổi một lộ trình không thực sự phù hợp.
Không phải học sinh nào cũng phù hợp với cùng một con đường
Theo cô Geraldine Borgonha, nhiều học sinh lớp 12 thật ra vẫn chưa biết rõ mình muốn làm gì sau khi tốt nghiệp.
Nhiều học sinh lớp 12 thật ra vẫn chưa biết rõ mình muốn làm gì. Điều duy nhất các em biết là mình muốn vào đại học. Nhưng đôi khi chúng tôi sẽ nói với các em rằng: có lẽ em nên thử học một diploma trước để xem mình có thật sự thích lĩnh vực đó hay không. Đừng bỏ ra 32.000 đô la để học một ngành mà mình không yêu thích.Geraldine Borgonha, phụ trách chương trình hướng nghiệp tại Westall Secondary College
Theo cô, tại Úc, việc học sai ngành rồi đổi hướng không bị xem là thất bại.
Điều quan trọng hơn là học sinh hiểu mình phù hợp với điều gì, trước khi bỏ ra nhiều năm học và hàng chục ngàn đô la học phí.
Vì vậy, nhiều trường hiện nay thường khuyến khích học sinh khám phá sở thích, thử các pathway khác nhau hoặc bắt đầu bằng diploma, TAFE hay các chương trình thực hành trước khi quyết định một lộ trình dài hạn.
Nếu con không hợp với con đường phụ huynh mong muốn?
Một tình huống mà nhiều gia đình di dân từng trải qua là cha mẹ muốn con theo ngành ổn định, nhưng con lại phù hợp hơn với nghệ thuật, thiết kế, hoặc nghề thực hành v.v…
Theo thầy Travis McIntosh, Hiệu phó phụ trách khối lớp 11 và 12 tại Westall Secondary College, đây là điều nhà trường gặp khá thường xuyên.
“Nhiều khi có khá nhiều kỳ vọng từ phía phụ huynh về việc con cái nên theo đuổi nghề nghiệp nào. Chúng tôi cố gắng nhìn mọi việc theo một góc nhìn toàn diện hơn, xem đam mê và thế mạnh thật sự của học sinh nằm ở đâu."
Đôi khi học sinh chọn môn học dựa trên sự kết hợp giữa điều các em thích, điều các em giỏi và cả điều mà cha mẹ mong muốn. Nhưng thường thì kết quả học tập cũng sẽ phản ánh rất rõ. Nếu học sinh không thật sự hứng thú với môn học đó, các em có thể sẽ không đạt được kết quả như mong đợi.Travis McIntosh, Hiệu phó phụ trách khối lớp 11 và 12 tại Westall SC
Theo thầy Travis, điều quan trọng không phải là cấm học sinh theo đuổi ước mơ, mà là giúp cả học sinh lẫn phụ huynh nhìn thực tế hơn về năng lực, sở thích và khả năng thành công thực tế của từng em.
Ông cũng cho biết nhiều ngành cạnh tranh cao tại Úc như y khoa, không chỉ dựa vào ATAR mà còn có nhiều tiêu chí tuyển chọn khác từ các trường đại học.
“Cuối cùng, điều quan trọng vẫn là nhìn vào toàn bộ bức tranh để giúp học sinh tìm được con đường thật sự phù hợp với mình”, thầy Travis nói.
Thành công tại Úc không chỉ có đại học
Một thay đổi rất lớn tại Úc hiện nay là thị trường lao động đang thiếu nghiêm trọng lao động tay nghề.
Nhiều ngành như: điện, plumbing, logistics, construction, aged care, healthcare support đều đang cần nhân lực.
Theo thầy Travis McIntosh, học sinh ngày nay có rất nhiều lựa chọn khác nhau.
Nhiều em có thể:
- bắt đầu apprenticeship hoặc traineeship ngay khi còn học trung học,
- tham gia accelerated programs,
- hoặc thậm chí học các môn đại học ngay từ phổ thông.
Nếu học sinh không đạt mức ATAR mong muốn, các em vẫn còn nhiều pathway khác như TAFE, certificate, diploma, bridging course, rồi sau đó vẫn có thể vào đại học.
Ngoài ra, tại Úc cũng có một số học sinh rời trường sau lớp 10 để theo học nghề toàn thời gian thông qua TAFE, apprenticeship hoặc traineeship. Nhiều chương trình nghề hiện nay cho phép học sinh vừa đi làm có lương vừa học chứng chỉ nghề được công nhận.
Tuy nhiên, phần lớn hệ thống giáo dục Úc hiện nay vẫn khuyến khích học sinh hoàn thành lớp 12 hoặc chứng chỉ tương đương để giữ nhiều lựa chọn hơn cho tương lai.
Burnout và áp lực thành công ở học sinh
Cùng với áp lực học tập, nhiều trường học tại Úc hiện nay cũng đặc biệt quan tâm tới wellbeing - sức khỏe tinh thần và sự cân bằng của học sinh. Theo thầy Travis McIntosh, burnout và stress đang trở thành vấn đề ngày càng phổ biến ở giới trẻ, khi học sinh phải đối mặt cùng lúc với áp lực từ mạng xã hội, bạn bè, học tập và cả kỳ vọng thành công từ gia đình.
Tại Westall SC, trường có chương trình Brain Care bắt đầu từ Year 7 nhằm hỗ trợ học sinh quản lý căng thẳng, các mối quan hệ và cách xây dựng lịch học hợp lý. Ngoài ra, trường còn có chuyên gia tư vấn, y tá, bác sĩ tâm lý bán thời gian và các chương trình hỗ trợ học tập cho các học sinh khối lớp lớn.
Phụ huynh Việt có thể tìm hỗ trợ ở đâu?
Với nhiều phụ huynh Việt, rào cản ngôn ngữ vẫn là một khó khăn lớn khi tìm hiểu hệ thống giáo dục Úc.
Theo thầy Travis McIntosh, hiện nay nhiều trường học đã có hệ thống dịch tự động, thông dịch viên, và cả nhân viên nói tiếng Việt để hỗ trợ các gia đình di dân.
Trong các buổi họp phụ huynh hoặc họp hỗ trợ học sinh, nhiều trường cũng sử dụng thông dịch viên để giúp gia đình dễ trao đổi hơn với nhà trường.
Theo thầy Travis, các trường học hiện nay đang cố gắng giúp việc giao tiếp và tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng hơn với các gia đình chưa tự tin về tiếng Anh.
Mời quý vị nhấn vào phần Audio để nghe toàn bộ câu chuyện với thầy Travis McIntosh và cô Geraldine Borgonha.
(*Quan điểm và trải nghiệm được chia sẻ trong câu chuyện này chỉ mang tính chất cá nhân. Chúng tôi không ủng hộ hay quảng bá bất kỳ tổ chức giáo dục, dịch vụ tài chính hoặc tư vấn cụ thể nào. Người đọc nên tự nghiên cứu và tìm kiếm lời khuyên chuyên nghiệp khi cần thiết.)
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
