Giữa hàng loạt bằng cấp như VCE, HSC và thứ hạng ATAR, nhiều phụ huynh Việt tại Úc không khỏi lo lắng về tương lai học tập của con em mình. Tuy nhiên, hệ thống giáo dục Úc hiện nay không chỉ xoay quanh “cuộc đua” đại học. Nhiều học sinh có thể bắt đầu học nghề từ lớp 10, vừa học vừa nhận lương thông qua apprenticeship, hoặc chọn các lộ trình chuyển tiếp từ diploma lên đại học. Từ hướng nghiệp sớm ở lớp 7 đến các pathway linh hoạt sau lớp 12, giáo dục Úc đang mở ra nhiều lựa chọn khác nhau để học sinh tìm được con đường phù hợp với khả năng và sở thích của mình.
“Con tôi sẽ học gì? Lấy bằng gì? Làm sao để vào được đại học?”
Đó là những câu hỏi rất quen thuộc với nhiều phụ huynh Việt khi con bước vào trung học tại Úc.
Hệ thống giáo dục Úc nổi tiếng linh hoạt, nhưng cũng khá dễ gây “rối” cho nhiều gia đình di dân vì mỗi tiểu bang có cách tổ chức riêng, bằng cấp riêng và rất nhiều lộ trình khác nhau sau lớp 12.
Đặc biệt với nhiều gia đình châu Á, đại học vẫn thường được xem là con đường thành công duy nhất. Nhưng thực tế tại Úc hiện nay, học sinh có thể:
- học nghề,
- vừa học vừa làm,
- học diploma trước rồi sau đó vào đại học,
- hoặc thậm chí học một số môn đại học ngay từ khi còn học trung học.
Mỗi bang một bằng cấp, nhưng không chỉ xoay quanh ATAR
Vì Úc là quốc gia liên bang nên giáo dục trung học được quản lý theo từng tiểu bang và vùng lãnh thổ.
Tại Victoria, học sinh tốt nghiệp với bằng VCE. New South Wales có HSC. Queensland có QCE. Còn Western Australia có WACE.
Tuy tên gọi khác nhau, tất cả đều có thể dẫn tới hệ thống xét tuyển đại học chung trên toàn quốc gọi là ATAR - Australian Tertiary Admission Rank.
Điều quan trọng là ATAR không phải “điểm thi” mà là thứ hạng. Ví dụ, ATAR 80 nghĩa là học sinh đứng trên khoảng 80% học sinh cùng độ tuổi trên toàn nước Úc.
Tuy nhiên, theo thầy Travis McIntosh, Phó hiệu trưởng phụ trách khối lớp 11 và 12 tại Westall Secondary College, hệ thống giáo dục hiện nay không còn chỉ xoay quanh đại học hay ATAR.
Hiện nay có rất nhiều lựa chọn dành cho người trẻ. Nhiều em học apprenticeship hoặc traineeship ngay khi còn học trung học. Một số em học accelerated programs, thậm chí học cả môn đại học khi vẫn đang học phổ thông.Travis McIntosh, Phó hiệu trưởng phụ trách khối lớp 11 và 12 tại Westall Secondary College
Không cần đợi hết lớp 12 mới bắt đầu học nghề
Một điểm khiến nhiều phụ huynh Việt bất ngờ là tại Úc, học sinh không nhất thiết phải tốt nghiệp lớp 12 rồi mới học nghề.
Tại nhiều tiểu bang trên khắp nước Úc, học sinh có thể tham gia các chương trình VET (Vocational Education and Training), traineeship hoặc school-based apprenticeship từ khoảng lớp 10 hoặc lớp 11. Điều này có nghĩa là các em vẫn học trung học, nhưng đồng thời đã được học kỹ năng nghề nghiệp và trải nghiệm môi trường làm việc thực tế.
Nhiều học sinh vẫn hoàn thành lớp 12 hoặc chứng chỉ tương đương, nhưng theo pathway nghề nghiệp hoặc thực hành thay vì chỉ đi theo hướng ATAR truyền thống để vào đại học.
Vì vậy, cách đánh giá cũng có thể khác nhau, bao gồm coursework, practical assessment và workplace competency, chứ không hoàn toàn dựa vào các kỳ thi học thuật cuối năm như VCE hay HSC.
Điều này không có nghĩa là học sinh bỏ học hay không có bằng tốt nghiệp trung học, mà là các em hoàn thành lớp 12 theo một lộ trình khác với hướng học thuật truyền thống.
Ngoài ra, tại Úc cũng có một số học sinh rời trường sau lớp 10 để theo học nghề toàn thời gian thông qua TAFE, apprenticeship hoặc traineeship. Nhiều chương trình nghề hiện nay cho phép học sinh vừa đi làm có lương vừa học chứng chỉ nghề được công nhận. Tuy nhiên, phần lớn hệ thống giáo dục Úc hiện nay vẫn khuyến khích học sinh hoàn thành lớp 12 hoặc chứng chỉ tương đương để giữ nhiều lựa chọn hơn cho tương lai.
Đại học không còn là con đường duy nhất
Theo cô Geraldine Borgonha, phụ trách hướng nghiệp tại Westall Secondary College, nhiều học sinh lớp 12 thật ra vẫn chưa biết rõ mình muốn làm gì, nhưng lại chịu áp lực rất lớn phải vào đại học.
Cô cho biết đôi khi nhà trường khuyên học sinh nên học diploma hoặc advanced diploma trước để thử xem mình có thực sự phù hợp với ngành đó hay không, thay vì vội vàng bỏ ra hàng chục ngàn đô la cho một bằng đại học rồi sau đó nhận ra mình không thích ngành đã chọn.
Tại Úc hiện nay, học sinh có thể:
- học TAFE trước,
- học nghề trước,
- học diploma,
- rồi sau đó chuyển tiếp lên bachelor degree.
Việc đổi hướng hoặc quay lại học sau này không bị xem là thất bại. Điều quan trọng hơn là học sinh hiểu mình phù hợp với điều gì trước khi đầu tư quá nhiều thời gian và học phí.
Hướng nghiệp bắt đầu từ lớp 7
Một điểm đáng chú ý khác là hướng nghiệp tại Úc không đợi tới lớp 12 mới bắt đầu.
Theo thầy Travis McIntosh, quá trình này bắt đầu từ lớp 7, khi học sinh được tiếp cận với các hoạt động khám phá sở thích, tìm hiểu cuộc sống sau trường học và dần hình thành định hướng cho tương lai.
Đến lớp 9 và lớp 10, nhiều học sinh bắt đầu tập trung rõ hơn vào các pathway cụ thể như: đại học, học nghề, apprenticeship, TAFE, hoặc các chương trình vừa học vừa làm.
Hướng nghiệp hiện nay không chỉ là chọn ngành, mà còn là giúp học sinh hiểu thị trường lao động đang thay đổi như thế nào, ngành nào đang thiếu nhân lực và kỹ năng nào sẽ cần thiết trong tương lai.Travis McIntosh, Phó hiệu trưởng phụ trách khối lớp 11 và 12 tại Westall Secondary College
Work experience và “earn and learn”
Một phần rất quan trọng trong hệ thống hướng nghiệp tại Úc là work experience - trải nghiệm làm việc thực tế.
Tại nhiều trường trung học, học sinh lớp 10 có thể đi thực tập ngắn hạn tại doanh nghiệp để hiểu môi trường làm việc trước khi quyết định pathway cho mình.
Cô Geraldine Borgonha cho biết chỉ riêng tuần qua đã có khoảng 110 học sinh của trường tham gia chương trình work experience, với hàng trăm doanh nghiệp đối tác hỗ trợ placements cho học sinh.
Ngoài chương trình học thuật truyền thống, nhiều học sinh còn tham gia VET - chương trình giúp học sinh vừa học văn hóa vừa học kỹ năng nghề nghiệp ngay từ trung học.
Tại Úc:
- apprenticeship thường là chương trình học nghề có lương kéo dài nhiều năm như điện, plumbing hoặc carpentry;
- traineeship thường ngắn hơn và thiên về business hoặc dịch vụ;
- còn VET giúp học sinh học nghề ngay trong thời gian học phổ thông.
Một số học sinh còn tham gia các chương trình “earn and learn” - vừa học vừa được trả lương khi làm việc trong các lĩnh vực như logistics và warehousing.
Thị trường lao động thay đổi rất nhanh
Theo thầy Travis McIntosh, một phần rất quan trọng của hướng nghiệp hiện nay là giúp học sinh hiểu rằng thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh.
“Đôi khi học sinh có cái nhìn khá truyền thống về nghề nghiệp. Ví dụ, các em nghĩ carpentry chỉ là dựng khung nhà, nhưng thực tế ngành này còn có rất nhiều chuyên môn khác như shop fitting, manufacturing hay truss making”, thầy nói.
Điều đó cho thấy hệ thống giáo dục Úc hiện nay không còn là một con đường thẳng mà mọi học sinh đều phải đi giống nhau.
Điều quan trọng nhất không phải là đi nhanh hay chậm, mà là tìm được con đường phù hợp với khả năng, sở thích và tương lai của mỗi em.
Mời quý vị nhấn vào phần Audio để nghe toàn bộ câu chuyện với thầy Travis McIntosh và cô Geraldine Borgonha.
(*Quan điểm và trải nghiệm được chia sẻ trong câu chuyện này chỉ mang tính chất cá nhân. Chúng tôi không ủng hộ hay quảng bá bất kỳ tổ chức giáo dục, dịch vụ tài chính hoặc tư vấn cụ thể nào. Người đọc nên tự nghiên cứu và tìm kiếm lời khuyên chuyên nghiệp khi cần thiết.)
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
