Cuộc họp thường niên của G20 sẽ diễn ra tại thủ đô New Delhi của Ấn Độ vào cuối tuần này, từ ngày 9 đến ngày 10 tháng 9, nhưng nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ không tham dự. Điều này đặt ra dấu chấm hỏi về mối quan hệ giữa hai nước và nền ngoại giao Trung Quốc nói chung.
Đây là lần đầu tiên nhà lãnh đạo Trung Quốc vắng mặt tại G20.
Kể từ khi được thành lập vào năm 1999, hội nghị thượng đỉnh hàng năm luôn có sự tham dự của chủ tịch nước Trung Quốc, bao gồm cả chính ông Tập Cận Bình.
Hội nghị thượng đỉnh diễn ra hàng năm ở một quốc gia khác nhau. Vào Thứ Bảy tuần này 9 tháng 9 , hội nghị sẽ khai mạc tại New Delhi với hai ngày hội đàm giữa lãnh đạo của 19 quốc gia, cùng với Liên minh Châu Âu và các quốc gia được mời.
Vậy tại sao ông Tập Cận Bình không đến?
Tiến sĩ sĩ Jennifer Hsu là giảng viên thâm niên tại Đại học New South Wales, bà lưu ý đến những căng thẳng giữa Tập Cận Bình và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.
"Một số người lo ngại về việc ông Tập không tham dự là tỏ ra hợm hĩnh đối với Ấn Độ. Nhưng chúng tôi biết rằng Ấn Độ và Trung Quốc đã xảy ra xung đột ở biên giới, hội nghị thượng đỉnh G20 lần này diễn ra vào thời điểm khó khăn."
Ông Jared Mondschein thuộc Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney đồng tình.
"Tôi nghĩ có một số vấn đề, cách Ấn Độ và Trung Quốc hợp tác gần đây không hòa hợp!"
Mặc dù Hoa Kỳ và Úc luôn chào đón sự tham gia của Ấn Độ vào Bộ tứ QUAD với vòng tay rộng mở, nhưng có thể nói rằng họ đã bị Tập Cận Bình và chính sách đối ngoại hung hãn của Trung Quốc thúc đẩy đến đó.Nhà nghiên cứu Jared Mondschein
Điều này cũng xảy ra ngay sau hội nghị thượng đỉnh BRICS, nơi Ấn Độ và Trung Quốc là những thành viên nổi bật. Trung Quốc đã mời thêm nhiều nước tham gia BRICS, điều khiến Ấn Độ lo lắng.
Tiến sĩ Jennifer Hsu một lần nữa:
"BRICS có những lo ngại rằng Trung Quốc đang cố gắng biến tổ chức này thành một tập đoàn lấy Trung Quốc làm trung tâm. Chúng tôi thấy Tập Cận Bình rất tích cực trong việc đưa các thành viên mới thân thiện với Trung Quốc vào nhóm theo nhiều cách, tùy thuộc vào thương mại với Trung Quốc."
Nhà nghiên cứu Jared Mondschein kết luận hội nghị thượng đỉnh BRICS gần đây đã phơi bày sự căng thẳng này giữa Bắc Kinh và New Delhi.
"Ấn Độ có lịch sử lâu đời được coi là tiếng nói của Global South, đặc biệt là xét đến lịch sử của nước này với Phong trào Không liên kết Non-Aligned Movement. Tôi không nghĩ Ấn Độ quá quan tâm đến việc giảm bớt quyền lực của mình trong BRICS."
Việc này xảy ra khi nền kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với hàng loạt suy thoái.
Lạm phát, khủng hoảng trong lĩnh vực bất động sản, đàn áp doanh nghiệp tư nhân và mất niềm tin vào các nhà đầu tư, chưa kể tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, đặc biệt trong giới trẻ. Tất cả những điều này đều đè nặng lên vai Tập Cận Bình.
Wen-ti Sung là thành viên không thường trực tại trung tâm Trung Quốc toàn cầu của Hội đồng Atlantic.
"Chúng tôi biết chính phủ của Tập Cận Bình chủ yếu tập trung vào việc tăng cường quyền lực. Nhưng hiện nay có rất nhiều quyết định phải do Trung ương Đảng đưa ra, điều đó có nghĩa là Chủ tịch Tập Cận Bình phải đích thân quyết định."
Điều này có nghĩa là việc dấn thân vào các vấn đề đối ngoại đang trở nên nguy hiểm hơn đối với nhà lãnh đạo Trung Quốc.
"Trước hội nghị thượng đỉnh BRICS vài tuần trước, chủ tịch Tập chỉ ra nước ngoài một lần trong một năm. Chúng ta có thể tiên đoán một cách hợp lý rằng Chủ tịch Tập sẽ ngày càng công du ít hơn.
Khi Chủ tịch Tập trở nên không thể thiếu trong việc điều hành chính quyền hàng ngày của Trung Quốc, ông Tập sẽ phải trả giá đắt khi giải quyết các vấn đề quốc tế."
Vì vậy, ông Tập không có thời gian để đi ra nước ngoài?
Michael Green, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney, cũng cho rằng các chuyến thăm quốc tế có thể khiến ông bị chỉ trích.
"Mặc dù Ấn Độ và Trung Quốc đều cùng tham gia BRICS, nhưng thực tế là sự cạnh tranh chiến lược của họ ngày càng sâu sắc. Ông Tập không cảm thấy có nghĩa vụ phải trao chiến thắng cho Thủ tướng Modi.
Ông Tập sẽ cảm thấy mệt mỏi với một cuộc họp mà nhiều nhà lãnh đạo sẽ chỉ trích Trung Quốc về hiệu quả kinh tế và cách đối xử với các nhà đầu tư.Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney, Michael Green
Ông Green cho rằng G20 lần này có thể là một sự kiện đáng xấu hổ đối với chủ tịch Tập.
"Thành tích kinh tế của Trung Quốc yếu kém, sự chỉ trích với Trung Quốc đang gia tăng. Ấn Độ, với tư cách là chủ nhà của G20, dù không tấn công Trung Quốc nhưng họ sẽ không nỗ lực giúp Trung Quốc tránh khỏi những lời chỉ trích từ các nhà lãnh đạo Mỹ, Úc hoặc Châu Âu."
Nhưng chính xác thì G20 thảo luận về điều gì?
G20 giống như G7 và BRICS, là một diễn đàn, nghĩa là nó chỉ là cuộc họp lớn của các nhà lãnh đạo.
Họ sẽ nói chuyện và có khả năng đồng ý về một số quan điểm, nhưng đây không phải là Liên Hợp Quốc, NATO, hay Liên minh Châu Âu, với các thỏa thuận ràng buộc.
Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Jared Mondschein cho biết diễn đàn này có thành tích trong việc buộc các chính phủ phải hành động trước các cuộc khủng hoảng toàn cầu.
"Nó có lịch sử liên kết các chính phủ và đưa ra các quyết định quan trọng, trong các cuộc khủng hoảng tài chính hoặc COVID, G20 chắc chắn có một vai trò nào đó."
Điều mà Tập Cận Bình còn thiếu là cơ hội tốt để gặp gỡ các nhà lãnh đạo thế giới khác.
Đối với Úc, điều đó đồng nghĩa với việc Thủ tướng Anthony Albanese bị bỏ lỡ cơ hội gặp người đồng cấp Trung Quốc.
"Tôi nghĩ phía Úc sẽ mất nhiều cơ hội, khi Thủ tướng Albanese đang xem hội nghị thượng đỉnh G20 này như một phần của việc xây dựng lại mối quan hệ với Trung Quốc. Rõ ràng đây không phải là yếu tố quan trọng khiến ông Tập Cận Bình quyết định có đi hay không."
Tổng thống Mỹ Joe Biden cũng than thở về việc bỏ lỡ cơ hội thảo luận giữa hai nhà lãnh đạo thế giới, như nhà nghiên cứu Jared Mondschein đã lưu ý.
"Tổng thống Biden đã nói rõ rằng ông ấy hy vọng được gặp Tập Cận Bình tại G20 nhưng một lần nữa ông Tập Cận Bình quyết định phản đối điều đó."
Tuy nhiên, nếu không có chủ tịch Tập thì G20 sẽ diễn ra bình thường và ít chịu ảnh hưởng, như Michael Green giải thích.
"Tôi không nghĩ rằng vắng chủ tịch Tập Cận Bình sẽ khiến G20 sụp đổ hoặc suy yếu. Ông ấy cử Lý Khắc Cường, Thủ tướng của mình tham gia. vì vậy tôi không nghĩ ông ấy đe dọa G20, G7 hay bất kỳ tổ chức nào khác."
