Cuộc chiến cứu lấy “Giọt lệ của Quần đảo Torres”

SBS đã đến đảo Masig, ngoài khơi cực bắc tiểu bang Queensland, nơi một số địa điểm quan trọng đối với cộng đồng đã và đang bị mất dần, vì nước biển dâng cao.

Yessie Mosby đang đi dọc theo bờ phía nam của đảo Masig.

Ông hiểu rõ những bờ biển này hơn bất cứ ai.

Một cây wongai đánh dấu mối gắn bó của gia đình ông với nơi đây qua nhiều thế hệ.

“Cây wongai này có tên là Yessie, được đặt theo tên tôi. Cây có trái. Các con tôi thường đến đây chơi trên cây và hái trái nhiều”, Yessie Mosby.

Thế nhưng không phải kỷ niệm nào cũng đẹp.

Người chủ nhân truyền thống này vẫn nhớ như in, ngày con trai ông tìm thấy trên bãi biển, những phần hài cốt của bà cố ngoại, bị sóng đánh dạt lên bờ.

“Các con tôi nhặt xương của bà lên, chẳng khác nào nhặt vỏ sò trên bãi biển. Chính lúc ấy tôi mới thực sự thấm thía. Tôi phải cố làm một điều gì đó, để cứu lấy nơi này. Chuyện ấy ảnh hưởng đến tinh thần của mình, ảnh hưởng đến tâm linh của mình. Tôi có mối liên hệ với người phụ nữ này, các con tôi cũng có mối liên hệ với bà. Nó khiến mình day dứt, vì mình chẳng thể làm được gì, trong lòng cứ sôi sục lên. Vì vậy, điều duy nhất tôi có thể làm là lên tiếng, đưa thông điệp này đến với phần còn lại của thế giới rằng: có điều gì đó không ổn ở đây. Không một ai đáng phải đi dọc bãi biển cùng con mình, để nhặt hài cốt của một người ruột thịt trong chính gia đình mình”, Yessie Mosby.

Mosby là một trong tám cư dân Quần đảo Torres, đã thắng trong một phán quyết nhân quyền, mang tính lịch sử của Liên Hiệp Quốc chống lại chính phủ Úc, liên quan đến việc không có hành động thích đáng trước tình trạng biến đổi khí hậu.

Để đáp lại, chính phủ liên bang và chính phủ Queensland, đã đầu tư hàng ngàn bao cát, dựng quanh phía đông đảo Masig, thành một bức tường chắn biển.

Đảo Masig nằm ở độ cao chưa tới ba thước so với mực nước biển, trong khi nước biển dâng cao vẫn tiếp tục xói mòn bờ đảo.

Yessie dùng một cây gậy vạch trên cát, để cho thấy sự thay đổi ấy, tại một điểm cách mép đảo hiện nay khoảng 20 thước.

“Từ chỗ tôi đang đứng đến nơi bờ đất hiện nay, đó là sự thay đổi trong vòng 43 năm”, Yessie Mosby.

Kimiko Mosby, là đồng chủ nhân của Migi Yarn Cafe.

NG1

“Lúc đó thủy triều dâng cao, gió mạnh rồi lại mưa. Cả ba thứ ập đến cùng một lúc: nước lớn, gió và mưa. Cứ liên tiếp ập vào. Chỉ một trận như vậy, đã cuốn mất vài thước đất”, Kimiko Mosby.

Một bức tường chắn biển, nay cũng bảo vệ khoản đầu tư quý giá của Kimiko và các cộng sự, sau đợt thời tiết khắc nghiệt năm 2018.

Nhiều người trong số khoảng 300 cư dân sống tại đây, đều có một câu chuyện riêng để kể về biến đổi khí hậu.

Peter Paul Lowatta đã sống trên đảo Masig hơn 50 năm.

“Ngày trước, khi chúng tôi đi quanh đảo, bờ đất còn kéo dài ra tận ngoài kia. Hồi đó đảo lớn lắm, nhưng bây giờ đã nhỏ lại. Thành thử khi rùa biển xanh lên bờ, chúng không còn làm tổ được ở những chỗ cũ nữa, mà phải bò sâu hơn vào trong bụi cây”, Peter Paul Lowatta.

Các bằng chứng đệ trình lên Tòa án Liên bang trong vụ kiện, liên quan đến trách nhiệm của Chính phủ Liên bang Úc, đối với cư dân Quần đảo Torres về biến đổi khí hậu, dự đoán rằng những hòn đảo thấp như Masig, có thể không còn thích hợp cho con người sinh sống vào năm 2050.

Những người gìn giữ đất tổ, hy vọng có thể giành lại quyền chủ động, qua việc thành lập một Khu Bảo tồn Thổ dân, chính thức có hiệu lực vào năm 2025.

Kimiko Mosby giải thích thêm.

“Điều đó thật sự rất tốt, bởi vì tiến trình tham khảo ý kiến, đã giúp xác định thật rõ chúng tôi muốn điều gì, ý kiến của chúng tôi ra sao, nguyện vọng của chúng tôi là gì, chúng tôi nhìn nhận nơi này như thế nào và muốn quản trị nó ra sao, nhất là bây giờ khi khu bảo tồn đã được thành lập. Nghĩ cũng lạ, bởi vì chúng tôi vốn biết Masig và những hòn đảo chung quanh thuộc về chúng tôi”, Kimiko Mosby .

Khu Bảo tồn Thổ dân Masigilgal bao gồm 11 đảo và cồn san hô, chung quanh cộng đồng, do một nhóm nhỏ kiểm lâm viên thuộc Cơ quan Khu vực Quần đảo Torres quản trị.

Ở đầu phía tây của Masig, những hàng dừa đẹp như tranh, còn đảm nhận một công việc khác.

Chúng đang giúp chống lại tình trạng xói mòn bờ biển.

Laura Pearson là kiểm lâm viên cao cấp, thuộc Cơ quan Khu vực Quần đảo Torres.

“Ngay lúc này, chúng ta có thể thấy những cây dừa, chúng tôi gọi là uru. Đây là một loài cây có ý nghĩa văn hóa rất quan trọng, đối với người dân Quần đảo Torres. Chúng tạo bóng mát, giúp làm chậm tình trạng xói mòn bờ biển, đồng thời cũng cung cấp cho chúng tôi nước uống và nhiều thứ dùng trong việc nấu nướng”, Laura Pearson.

Tại vườn ươm của các kiểm lâm viên, từng hàng cây non xanh tốt đang được chăm sóc, để phục hồi và mở rộng môi trường sinh sống cho các loài bản địa.

Trồng lại cây cối, chỉ là một phần nhỏ trong cả một bài toán lớn.

Các kiểm lâm viên còn phải đối phó với rác thải trên biển, lưới đánh cá bị bỏ trôi, cỏ dại xâm lấn và các loài thú hoang như heo rừng.

“Công việc chẳng bao giờ hết, nhưng đây là công việc tuyệt vời nhất trên đời”, Laura Pearson.

Những kiểm lâm viên như Fred David, còn giúp ghi chép và lưu giữ những dữ kiện quan trọng về văn hóa và môi trường.

“Khảo sát đa dạng sinh học, khảo sát thực vật và động vật, khảo sát cỏ dại, tuần tra bãi biển và theo dõi rùa biển”, Fred David,.

Trở lại khu trại của Yessie Mosby, các kiểm lâm viên đã cung cấp những khúc chắn, làm bằng xơ dừa nén chặt.

“Xơ dừa, hoàn toàn tự nhiên. Nó có hiệu quả đấy! Tôi nghĩ nếu không có những thứ này ở đây, thì cây này chắc đã bị sóng cuốn mất rồi”, Yessie Mosby.

Tuy nhiên, theo ông, những nỗ lực ấy vẫn chẳng khác nào chèo thuyền ngược dòng.

“Masig có một biệt danh trong Quần đảo Torres. Người ta gọi nơi này là ‘giọt lệ của Quần đảo Torres’. Mỗi khi rời hòn đảo này, ai cũng phải rơi một giọt nước mắt”, Yessie Mosby.

Hình dáng như giọt lệ của một hòn đảo, cùng nền văn hóa gắn liền với nó đang đổi thay từng ngày và có thể sẽ không bao giờ còn như trước.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play