Chính phủ liên bang cho biết, các biện pháp cải cách nhập cư được mong đợi thực hiện từ lâu của Lao động nhằm mục đích giảm tỷ lệ di cư ròng, giảm áp lực lên thị trường nhà ở và khắc phục những gì họ mô tả, là các lỗ hổng trong hệ thống thị thực. Tuy nhiên, những thay đổi này sẽ tác động như thế nào đến nông dân, sinh viên quốc tế hiện tại và người lao động nhập cư?
Đó là quốc ca Úc, đang được cử hành trong một buổi lễ nhập quốc tịch.
Đối với những người tuyên thệ hôm nay, trở thành công dân Úc có thể là thành quả sau nhiều năm làm việc, học hành và gây dựng cuộc sống trên đất nước này.
“Tôi cảm thấy mình thật có phước khi được sống tại Úc. Và nay đã trở thành công dân Úc, tôi vui mừng khôn xiết và cảm thấy vô cùng may mắn. Vì vậy, tôi xin cảm ơn tất cả quí vị, đã đón nhận chúng tôi làm công dân của đất nước này. Trong đoạn thứ hai của quốc ca Úc có câu, ‘Với những người đã vượt biển đến đây, chúng ta có những vùng đất bao la để cùng chia sẻ”, một tân công dân Úc.
Đó là một ý tưởng vốn rất quen thuộc, nhưng sau khi chính phủ vừa loan báo những thay đổi về di trú, liệu tinh thần ấy có còn nguyên vẹn?
Hệ thống di trú của Úc đang thay đổi và đối với những người đã có mặt tại đây, hoặc đang hy vọng được đến Úc, con đường phía trước đang trở nên phức tạp hơn.
Chính phủ liên bang đã công bố một loạt biện pháp, nhằm giảm mức di dân và siết chặt hệ thống chiếu khán.
Vào tháng Ba, mức di dân ròng từ ngoại quốc vào khoảng 292.000 người.
Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke cho biết, chính phủ muốn đưa con số này xuống còn 245.000 người trong tài khóa năm nay, rồi giảm xuống 225.000 vào năm tài khóa 2027–28.
“Chúng ta chỉ cần bảo đảm chính sách di trú, đáp ứng đúng nhu cầu của nước Úc, cả về số lượng lẫn các diện di trú khác nhau, sao cho phù hợp với nền kinh tế”, Tony Burke.
Những thay đổi này, nhắm vào tình trạng được gọi là ‘nhảy từ chiếu khán này sang chiếu khán khác’ hay ‘visa hopping’, hạn chế người đi kèm trong phần lớn các loại chiếu khán du học, đồng thời tăng cường các biện pháp, nhằm bảo đảm những người không có chiếu khán hợp lệ, phải rời khỏi Úc.
Chiếu khán du lịch cũng sẽ kèm theo điều kiện, không được xin tiếp một chiếu khán khác trong thời gian lưu trú, trong khi chính phủ cho biết sẽ mạnh tay đối với những đại diện di trú, cố ý tiếp tay cho các đơn xin không có căn cứ chính đáng.
Chiếu khán du lịch kết hợp làm việc, cũng có những thay đổi, đây vốn là nguồn nhân công thời vụ mà một số ngành tại các vùng nông thôn và miền xa vẫn trông cậy.
Ông Tony Burke nói, chính phủ không thể che chở từng ngành riêng lẻ, khỏi những hệ quả của việc giảm di dân.
Theo ông, chính phủ muốn giảm mức di dân vì những áp lực, trong đó có tình trạng thiếu nhà ở, đồng thời cố gắng giúp nền kinh tế “hạ cánh nhẹ nhàng nhất”.
Nhưng tại Lãnh thổ Bắc Úc, người ta đang theo dõi rất kỹ cuộc “hạ cánh” ấy.
Cách Darwin khoảng một giờ xe chạy, những người trồng xoài đang chuẩn bị bước vào mùa thu hoạch.
Đối với những nhà xuất cảng xoài như Saramat “Tou” Ruchkaew, thường được gọi đơn giản là Tou, vấn đề rất rõ rang là xoài đã đến lúc phải hái, nhưng lại không có đủ người để hái.
“Chính phủ hiện nay, hay chính phủ lên cầm quyền sau kỳ bầu cử tới, bất kể ai nắm quyền, họ vẫn tiếp tục làm khó giới nông gia. Nếu thực phẩm là nguồn năng lượng để con người sinh tồn, tại sao lại khó hiểu đến thế rằn,g chuyện này sẽ gây thiệt hại nặng nề cho chúng tôi? Tại sao lại khó hiểu đến vậy? Chính những người này đang cung cấp thực phẩm và trái cây cho dân Úc”, Saramat “Tou” Ruchkaew.
Tou cho biết, việc tìm đủ nhân công cho khoảng thời gian thu hoạch quan trọng, kéo dài từ sáu đến tám tuần, đang ngày càng khó khăn hơn.
Và một trong những nguồn nhân công, thường được sử dụng trong ngành nông nghiệp thời vụ, tức những người mang chiếu khán du lịch kết hợp làm việc, đang chịu ảnh hưởng bởi những thay đổi của chính phủ.
Theo hệ thống mới, số người mang chiếu khán này được phép ở lại Úc, sang năm thứ hai hoặc thứ ba sẽ bị giảm.
Chính phủ cũng sẽ áp dụng hệ thống rút thăm, đối với một số du khách ba-lô muốn, ở lại sau năm đầu tiên.
Đối với giới nông gia, thời điểm có nhân công là điều hết sức quan trọng.
Tou nói công nhân đến từ các quốc đảo Thái Bình Dương, là một thành phần quan trọng của lực lượng lao động nông nghiệp.
Tuy nhiên, những người đến Úc theo Chương trình Điều động Lao động Thái Bình Dương – Úc (PALM) không phải lúc nào cũng có thể làm việc, trong những mùa thu hoạch ngắn ngày, mà một số nông gia cần đến.
“Chúng tôi đã tranh đấu để có được sự hỗ trợ này... suốt 35 năm, vậy mà bây giờ lại phải đi giật lùi”, Saramat “Tou” Ruchkaew.
Giải pháp thay thế mà chính phủ muốn ưu tiên, chính là nguồn nhân công từ các quốc đảo Thái Bình Dương.
Nhưng giới nông gia nói, vấn đề không đơn giản chỉ là có nhân công hay không.
Điều quan trọng là họ có sẵn sàng làm việc, đúng vào lúc cần thiết hay không, và họ được phép làm việc theo những điều kiện chiếu khán nào.
“Nếu không có người di dân, tôi không nghĩ ngành xoài có thể phát đạt được. Cứ nhìn quanh Lãnh thổ Bắc Úc mà xem, người Việt Nam, người Thái, người Mã Lai, chính là xương sống của ngành này. Nếu không có di dân, Lãnh thổ Bắc Úc cũng khó mà phát triển được”, Saramat “Tou” Ruchkaew.
Và sự giằng co đó đang diễn ra trong toàn bộ hệ thống di trú.
Một trong những nhân viên toàn thời gian của Tou, trước đây từng đến Úc bằng chiếu khán du lịch kết hợp làm việc.
Nhiều năm sau, anh trở lại cùng vợ, lần này theo diện chiếu khán tay nghề có chủ nhân bảo trợ, và đang hy vọng sẽ được chuyển sang thường trú.
“Điều đó sẽ khiến mọi chuyện khó khăn hơn cho những du khách ba-lô, và theo tôi, chuyện này hoàn toàn không tốt cho đất nước. Thí dụ như tôi làm việc tại nông trại. Dĩ nhiên chúng tôi có những người đến theo chương trình PALM, họ làm việc rất siêng năng. Nhưng đôi khi ở nông trại, chúng tôi cần người có khả năng giao tiếp tốt, có thêm những kỹ năng như sử dụng máy điện toán, hoặc thậm chí lái máy kéo và làm những công việc đòi hỏi tay nghề nhiều hơn, chứ không phải chỉ hái trái và làm những công việc nặng nhọc. Người di dân có thể đảm nhận những công việc ấy tốt hơn, so với công nhân theo chương trình PALM”, Panyawut Pongyuen.
Đối với những người như Panyawut Pongyuen, hệ thống di trú của Úc không phải là một cuộc tranh luận chính sách xa vời.
Đó là một con đường có thể nối liền một công việc tạm thời, với một tương lai lâu dài hơn.
Sự bất định tương tự, cũng đang được các du học sinh nhắc đến.
Liệu họ có còn chọn Úc, làm nơi học hành hay không?
Bashshar Khalid đến Úc, với tư cách du học sinh vào năm 2017.
Anh hoàn tất bằng cử nhân, rồi bằng cao học, trước khi bước vào thị trường lao động.
Sau một thời gian mang chiếu khán tốt nghiệp tạm thời, gần đây anh đã được cấp chiếu khán làm việc diện 482, do chủ nhân bảo trợ.
Nhưng con đường đi đến đó, không hề dễ dàng.
“Một trong những điều khó khăn nhất, là khi mình đang có chiếu khán 485, tức chiếu khán làm việc tạm thời. Ngay từ đầu, mình phải cố gắng làm việc nhiều hơn, bởi vì rõ ràng mình muốn chứng minh với chủ nhân rằng, mình có những kỹ năng nhất định và những kỹ năng ấy có ích cho công việc kinh doanh của họ”, Bashshar Khalid.
Có lúc chiếu khán tốt nghiệp của anh gần hết hạn, trong khi đơn xin chiếu khán do chủ nhân bảo trợ, vẫn còn đang được cứu xét.
Anh phải ở lại bằng chiếu khán bắc cầu, trong lúc chờ đợi câu trả lời.
“Mỗi sáng thức dậy, hay mỗi ngày bước vào văn phòng làm việc, mình đều không biết đơn xin đó rồi có được chấp thuận hay không. Nói cho cùng, ngày nào cũng là một cuộc vật lộn”, Bashshar Khalid .
Nay chính phủ muốn ngăn chặn điều họ gọi là “visa hopping”, tức tình trạng một số người chuyển từ chiếu khán này sang chiếu khán khác, hoặc chuyển khóa học, với mục đích chính là kéo dài thời gian ở lại Úc.
Tuy nhiên, một số giới bênh vực quyền lợi di dân cho rằng cần phân biệt giữa việc lợi dụng hệ thống và việc thay đổi hướng học hành một cách chính đáng.
Kon Karapanagiotidis, Giám đốc điều hành kiêm sáng lập viên Trung tâm Hỗ trợ Người Xin Tị nạn (ASRC), cho rằng những đóng góp của người di dân đôi khi bị bỏ quên trong cuộc tranh luận chính trị rộng lớn hơn.
“Không một biện pháp nào trong số này thực sự nhằm khôi phục tính liêm chính của hệ thống di trú. Chúng ta là một trong những quốc gia đáng sống nhất thế giới và nằm trong nhóm mười nước đứng đầu toàn cầu theo những chỉ số quan trọng, từ sự giàu có, y tế cho đến an ninh và sự ổn định quốc gia. Đây là cuộc chạy đua xuống đáy giữa ba chính đảng lớn: Đảng Tự do, Đảng Lao động và One Nation. Họ đang tìm cách vượt nhau để giành lại cử tri cánh hữu và thu hút thành phần cực hữu. Những người phải trả giá cho chuyện này sẽ là người di dân, du học sinh, người xin tị nạn và người tị nạn”, Kon Karapanagiotidis.
Khalid nói những sinh viên thực sự muốn đổi nghề, hoặc tiếp tục con đường học vấn của mình, không nhất thiết phải bị đối xử giống như những người tìm cách lợi dụng hệ thống.
Và còn một phần khác trong các cải tổ này trực tiếp ảnh hưởng đến du học sinh và gia đình của họ.
Theo những thay đổi được đề nghị, phần lớn du học sinh sẽ không còn được phép đưa người thân trong gia đình sang Úc cùng mình.
Nghiên cứu sinh tiến sĩ cùng một số sinh viên đến từ các quốc đảo Thái Bình Dương và các nước ASEAN sẽ được miễn áp dụng quy định này.
Một số người tỏ ra không hài lòng trước những thay đổi.
“Tôi cảm thấy trong văn hóa Úc, gia đình là điều vô cùng quý giá, và đối với bất cứ nền văn hóa nào hiện diện tại đây cũng vậy. Vì thế, tôi nghĩ điều này có thể gửi đi một thông điệp rằng họ không được chào đón ở đây, trong khi trên thực tế người Úc vốn rất hiếu khách", một du học sinh .
Nhưng cũng có những người không bị ảnh hưởng nhiều.
Josh van Staden, phóng viên Lãnh thổ Bắc Úc hỏi một người được phỏng vấn.
“Như vậy, dù có những thay đổi này, bạn vẫn sẽ chọn nước Úc?”, Josh van Staden.
“Vâng. Ít nhất đối với tôi lúc này, tôi còn độc thân nên cũng không lo lắng mấy về những chính sách mới”, một người được phỏng vấn.
Chính phủ cho biết, khoảng 19 phần trăm du học sinh đưa người thân trong gia đình sang Úc.
Muath Alqarni, người Ả Rập Saudi, đang theo học chương trình cao học tại Đại học Melbourne.
Ông nói với SBS Arabic rằng, chính phủ cần áp dụng một đường lối dựa trên dữ kiện, thay vì đưa ra những biện pháp bao quát áp dụng cho tất cả du học sinh.
“Có một số quốc gia mà gia đình của du học sinh chưa bao giờ gây ra vấn đề về di trú. Bây giờ tôi thật sự lo ngại. Đây là cơ hội có thể chỉ đến một lần trong đời, để tôi đưa gia đình sang Úc và cùng họ trải qua một khoảng thời gian tốt đẹp tại đây”, Muath Alqarni.
Còn đối với Kon Karapanagiotidis, người sáng lập ASRC, thông điệp rất rõ ràng.
“Tôi muốn, chỉ trong một ngày thôi, tất cả những người di dân và người tị nạn đến Úc sau Đệ nhị Thế chiến, cùng con cháu của họ, hãy ở nhà trong vòng 24 giờ và nhìn xem cả đất nước này sẽ đình trệ ra sao. Không phải vì ác ý hay muốn gây tổn hại cho cộng đồng Úc, mà chỉ trong 24 giờ ấy, để nhắc nước Úc nhớ lại đôi điều. Thứ nhất, chúng tôi là động lực vận hành đất nước này. Thứ hai, đất nước chúng ta phần lớn là một quốc gia của người di dân và của các Dân tộc Đầu Tiên ở Úc”, Kon Karapanagiotidis.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
