Dịch vụ hữu ích: Hai người Úc đầu tiên lãnh án cấm vĩnh viễn của NDIS, đăng ký chương trình sao cho hợp pháp?

Trước làn sóng siết chặt kỷ cương đối với các hành vi gian lận trong Chương trình Bảo hiểm Khuyết tật Quốc gia (NDIS) tại Úc, cơ quan giám sát đã ban hành án phạt cấm vĩnh viễn đầu tiên. Bên cạnh đó, bức tranh toàn cảnh về điều kiện tham gia và các kênh hỗ trợ ngôn ngữ cho cộng đồng người di dân cũng được làm rõ.

Một phát hỏa pháo mạnh mẽ vừa được cơ quan quản lý NDIS phát đi nhằm vào bất kỳ ai đang có ý định biến chính sách an sinh xã hội dành cho người khuyết tật thành "mỏ vàng" để gian lận. Lần đầu tiên trong lịch sử, cơ quan giám sát NDIS đã vận dụng quyền hạn mở rộng mới được Quốc hội phê chuẩn để ban hành lệnh cấm vĩnh viễn đối với hai cá nhân bị cáo buộc thông đồng, gián tiếp đưa hơn 200 đơn vị cung cấp dịch vụ NDIS vào hệ thống một cách bất hợp pháp.

Quyết định này không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong chiến dịch làm sạch hệ thống NDIS của Chính phủ Liên bang Úc, mà còn mở ra yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng trong việc tìm hiểu kỹ lưỡng các điều kiện tham gia hợp pháp cũng như tận dụng các dịch vụ hỗ trợ ngôn ngữ chính thức để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Quyền hạn mới quét sạch các hành vi thông đồng

Thực trạng nhức nhối xảy ra trong hệ thống NDIS suốt thời gian qua đã bước sang trang mới sau cuộc điều tra diện rộng của cơ quan quản lý. Cựu tư vấn viên NDIS Zeinab Ghamraoui thuộc Tập đoàn Tư vấn H&M và kiểm toán viên NDIS Sanyog Desai đã chính thức nhận lệnh cấm hoạt động trọn đời vào tháng 6 vừa qua.

Bản án kỷ luật nặng nề này kéo theo hệ lụy dây chuyền: giấy phép đăng ký của 40 đơn vị cung cấp dịch vụ có liên quan trực tiếp đến Ghamraoui và Desai đã bị hủy bỏ ngay lập tức. Chưa dừng lại ở đó, 195 đơn vị cung cấp dịch vụ khác liên đới cũng đã bị Ủy ban NDIS thẳng thừng từ chối cấp phép.

Bộ đôi này bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc nhờ vào các thẩm quyền mở rộng giao cho Ủy ban NDIS từ tháng 4, sau khi Quốc hội thông qua Đạo luật Bảo hiểm Khuyết tật Quốc gia sửa đổi (Thẩm định Liêm chính và Bảo vệ) 2026. Trước khi có cải cách pháp lý này, cơ quan giám sát dù liên tục nhận được báo cáo về sự móc nối gian lận giữa các tư vấn viên và kiểm toán viên nhưng lại không có quyền hạn pháp lý rõ ràng để cấm các bên trung gian, ngoại trừ việc cấm trực tiếp các nhà cung cấp hoặc nhân viên trực tiếp.

Nói về tầm quan trọng cốt lõi của tính minh bạch và sự liêm chính trong khâu kiểm soát, Ủy viên Chất lượng và Bảo vệ NDIS, bà Louise Glanville, khẳng định:

Bà Louise Glanville nhấn mạnh thêm về cam kết của cơ quan quản lý trong việc quét sạch những nhân tố độc hại ra khỏi môi trường hỗ trợ người khuyết tật:

"Kết quả này phản ánh cam kết của Ủy ban NDIS trong việc phát hiện các hành vi đe dọa đến sự an toàn, chất lượng và tính liêm chính của chương trình, cũng như loại bỏ những nhân tố xấu."

"Ủy ban sẽ sử dụng tất cả các công cụ quản lý hiện có để xử lý những vi phạm nghiêm trọng và buộc các cá nhân phải chịu trách nhiệm về hành vi sai trái, bất kể họ đảm nhận vai trò gì trong hệ sinh thái NDIS," bà Glanville nói thêm.

Ủy viên Glanville đánh giá rằng thẩm quyền ban hành lệnh cấm mới chính là "một lá chắn bảo vệ quan trọng", nâng cao năng lực của cơ quan quản lý trong việc che chở cho những người tham gia yếu thế và duy trì tính toàn vẹn của ngân sách quốc gia.

Cảnh báo đanh thép từ chính phủ và bối cảnh cải cách

Việc xử lý nghiêm hai cá nhân Ghamraoui và Desai là thông điệp răn đe mạnh mẽ tới bất kỳ ai đang tơ tưởng đến việc trục lợi từ chính sách an sinh.

Bộ trưởng NDIS, bà Jenny McAllister, đưa ra tuyên bố đanh thép:

“Vụ việc của Ghamraoui và Desai phải là lời cảnh báo cho "bất kỳ ai nghĩ rằng họ có thể thoát tội khi làm điều sai trái – bạn không thể đâu."

— Jenny McAllister

Bộ trưởng McAllister thẳng thắn tuyên bố rằng những ai "đang tìm cách kiếm tiền nhanh" ("looking to make a quick buck") sẽ lập tức bị đá văng khỏi hệ thống NDIS.

Trước đó vào tháng 4, Bộ trưởng Y tế Mark Butler đã công bố những chính sách cải cách diện rộng nhằm ngăn chặn tình trạng rút ruột ngân sách, trong bối cảnh NDIS tạo ra áp lực tài chính không thể gánh vác lên ngân sách liên bang. Dù vấp phải sự chỉ trích từ các nhà hoạt động vì quyền lợi người khuyết tật, đề xuất cải cách dự kiến sẽ cắt giảm 38 tỷ đô la và đưa khoảng 160.000 người ra khỏi chương trình. Cuộc điều tra tại Quốc hội đối với dự luật này đã phải kéo dài thành 8 tuần sau khi Công đảng thỏa thuận với đảng Xanh để chấp nhận sự giám sát chặt chẽ hơn đổi lấy sự ủng hộ cải cách thuế.

Điều kiện bắt buộc để tham gia NDIS hợp pháp

Trong bối cảnh chính phủ Úc siết chặt quy trình thanh tra và loại bỏ các đơn vị gian lận, người dân cần nắm rõ các tiêu chí pháp lý để đăng ký tham gia NDIS một cách minh bạch và hợp pháp. Để trở thành người thụ hưởng của NDIS, một cá nhân phải hội đủ 3 nhóm điều kiện cơ bản:

Điều kiện độ tuổi: Người nộp đơn phải dưới 65 tuổi tại thời điểm gửi đơn xin tham gia. Đối với trẻ em dưới 9 tuổi, chương trình áp dụng Phương pháp Can thiệp Sớm Mầm non (Early Childhood Approach) nếu trẻ có sự chậm phát triển hoặc có nguy cơ khuyết tật.

Điều kiện cư trú: Người nộp đơn phải đang sinh sống tại Úc, đồng thời phải là công dân Úc, người có thị thực thường trú (Permanent Visa), hoặc sở hữu Thị thực Loại Đặc biệt được Bảo vệ (Protected Special Category Visa dành cho một số công dân New Zealand).

Điều kiện tình trạng khuyết tật: Cần có chứng cứ y khoa xác nhận tình trạng khuyết tật mang tính vĩnh viễn (do suy giảm thể chất, trí tuệ, giác quan, thần kinh hoặc tâm thần xã hội); làm giảm đáng kể khả năng tự thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường nhật (chăm sóc bản thân, giao tiếp, học tập, di chuyển, giao lưu xã hội); và đòi hỏi sự hỗ trợ lâu dài từ người khác hoặc thiết bị chuyên dụng. Ngoài ra, những trường hợp đáp ứng tiêu chuẩn can thiệp sớm (Early Intervention) để giảm thiểu nhu cầu hỗ trợ trong tương lai cũng được xem xét.

Cơ quan hỗ trợ ngôn ngữ cho người không giỏi tiếng Anh

Nhằm đảm bảo tính bình đẳng và hạn chế việc người dân phải tìm đến các đơn vị tư vấn "chui" gian lận do rào cản ngôn ngữ, Chính phủ Úc cung cấp nhiều kênh hỗ trợ miễn phí cho người không giỏi tiếng Anh:

Dịch vụ Biên và Thông dịch Quốc gia (TIS National): Người dân có thể gọi trực tiếp tới tổng đài 131 450 (hoạt động 24/7), yêu cầu thông dịch viên tiếng Việt, sau đó nhờ nối máy đến NDIS (1800 800 110) hoặc Ủy ban NDIS (1800 035 544) mà không tốn bất kỳ chi phí nào.

Tác viên Phối hợp Khu vực (Local Area Coordinators - LAC): Khi đặt lịch hẹn với các tổ chức LAC tại địa phương, người nộp đơn chỉ cần yêu cầu trước về thông dịch viên tiếng Việt trực tiếp (On-site) hoặc qua điện thoại để được sắp xếp miễn phí.

Các trung tâm hỗ trợ người di dân và đa văn hóa (Multicultural / Migrant Resource Centres): Các tổ chức như Australian Migrant Resource Centre, SSI, ECCV... sở hữu đội ngũ tư vấn viên song ngữ sẵn sàng đồng hành, giải thích hồ sơ y tế và hỗ trợ giao tiếp.

Yêu cầu tài liệu dịch thuật: Người tham gia hoàn toàn có quyền yêu cầu NDIS cấp bản Kế hoạch NDIS (NDIS Plan) cùng các văn bản hướng dẫn bằng tiếng Việt để dễ dàng quản lý.

Việc kết hợp giữa biện pháp mạnh tay loại bỏ kẻ hở gian lận và nâng cao nhận thức pháp lý cho người dân được kỳ vọng sẽ trả lại môi trường liêm chính cho NDIS, bảo vệ quyền lợi chính đáng của những người khuyết tật thực sự trên toàn nước Úc.

Xin lưu ý: Những thông tin trên chỉ mang tính tổng quát, tham khảo, không thể thay thế tư vấn chuyên môn, không có mục đích quảng cáo cho bất cứ tổ chức, các nhân nào. Mọi chi tiết về trường hợp của quý vị, xin liên hệ với cơ quan hữu trách hoặc chuyên gia trong lĩnh vực liên quan.

Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese

Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube

Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play 

Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/