Key Points
- Úc là một trong những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học hàng đầu thế giới. Nhờ sự cô lập về địa lý, nơi đây sở hữu nhiều loài sinh vật không xuất hiện ở bất kỳ nơi nào khác trên Trái Đất.
- Úc lại đang ghi nhận tỷ lệ tuyệt chủng động vật có vú cao nhất thế giới, với hơn 2.000 loài bao gồm động vật có vú, chim và các loài không xương sống đang đứng trước nguy cơ biến mất.
- Mỗi người đều có thể góp phần bảo vệ hệ động thực vật quý giá này, thông qua việc ủng hộ các tổ chức bảo tồn và những nhóm nghiên cứu, gìn giữ thiên nhiên.
Môi trường hoang dã của Úc có gì đặc biệt?
Là một lục địa đảo, sự cô lập kéo dài của Úc đã tạo nên một thế giới tự nhiên đặc biệt, với đa dạng sinh học mà không nơi nào khác trên Trái Đất có được.
Nhưng sự đa dạng sinh học độc đáo này hiện đang chịu nhiều áp lực. Hơn 2.000 loài động vật có vú, chim và động vật không xương sống đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, và Úc hiện có tỉ lệ tuyệt chủng động vật có vú tồi tệ nhất thế giới.
Có nhiều áp lực tác động đến động thực vật ở Úc, nhưng cũng có những cách thiết thực để mỗi người góp phần bảo vệ hệ sinh thái độc đáo này.
Giáo sư Hugh Possingham, đồng chủ tịch Hội đồng Đa dạng Sinh học và Phó Chủ tịch Tổ chức BirdLife Australia, nhấn mạnh rằng các loài thực vật và động vật ở Úc là một trong những loài đặc trưng và độc đáo nhất trên hành tinh.
“Nguyên nhân một phần là do Úc đã là một lục địa tách biệt trong thời gian rất lâu. Nó tách ra khỏi các lục địa khác hơn 50 triệu năm trước. Ví dụ, nhiều loài thú có túi của chúng ta, như gấu túi koala, kangaroo, wombat, numbats cũng như các loài thú đẻ trứng đặc biệt, gọi là monotremes, như thú mỏ vịt và echidna, đều không xuất hiện ở bất cứ nơi nào khác trên thế giới.”
Jade Bromilow, một phụ nữ Yilka/Ngaanyatjarra/Narrunga từ Liên minh Người Thổ dân Sa mạc, giải thích rằng đối với các cộng đồng Thổ dân Người Úc Đầu tiên, Vùng đất không chỉ là đất đai mà còn là gia đình, văn hóa và bản sắc.
Vùng đất lưu giữ những câu chuyện của chúng tôi, những giấc mơ, tổ tiên của chúng tôi, và trách nhiệm này cực kỳ quan trọng để gìn giữ. Chúng tôi có nghĩa vụ chăm sóc cây cối và động vật theo cách đúng đắn.Jade Bromilow
"Chúng là một phần của hệ thống thực phẩm, của những vật tổ linh thiêng, của những câu chuyện và bài học mà chúng tôi sẽ truyền lại cho thế hệ tiếp theo,” bà Bromilow nói.
“Chúng tôi hiểu được những quy luật khi chúng di chuyển, khi sinh sản, khi phát triển mạnh và khi có điều gì đó không ổn. Vì vậy, khi nói về động thực vật đặc biệt, không chỉ vì chúng độc đáo, mà còn vì chúng là một phần của con người chúng tôi, là bản sắc của các cộng đồng Thổ dân.”
Tại sao bảo tồn môi trường hoang dã ở Úc lại quan trọng?
Giáo sư Possingham cho rằng việc bảo tồn đa dạng sinh học độc đáo của Úc không chỉ quan trọng đối với các loài động thực vật mà chúng ta sống cùng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự thịnh vượng của toàn thể người dân Úc.
“Hệ sinh thái khỏe mạnh: rừng, hồ, đồng cỏ là những gì cung cấp dịch vụ thiết yếu cho con người. Chúng mang lại không khí trong lành, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, và là nền tảng cho một số ngành kỹ nghệ quan trọng, chẳng hạn như du lịch và nông nghiệp.
“Nếu chúng ta mất đi các loài, hoạt động của các hệ sinh thái này sẽ suy giảm. Khi đó, những lợi ích và dịch vụ mà chúng mang lại cho con người cũng sẽ giảm theo."
Một trong những loài động vật hoang dã đang bị đe dọa ở Úc là thằn lằn sa mạc lớn (Great Desert Skink), loài có ý nghĩa văn hóa đặc biệt đối với cộng đồng Thổ dân.
“Thằn lằn sa mạc lớn, hay Tjakura, là một loài thằn lằn nhỏ màu cam sống dưới lòng đất trong hệ thống hang do cả gia đình tạo ra. Điều tuyệt vời ở Tjakura là chúng sống cùng nhiều thế hệ chung một hang, chăm sóc lẫn nhau. Điều này phần nào phản ánh cách các cộng đồng Thổ dân chúng tôi trân trọng gia đình, cộng đồng và việc chăm sóc Vùng đất," bà Jade Bromilow giải thích.
Khi một loài biến mất, đó không chỉ là mất mát về môi trường, mà còn là mất mát về văn hóa.
“Kiến thức gắn liền với những loài này sẽ dần phai nhạt. Những câu chuyện, tập quán và mối quan hệ sẽ trở nên yếu đi. Có một câu nói trong vùng sa mạc: nếu Vùng đất khỏe mạnh, con người cũng khỏe mạnh. Nhiều loài thực vật và động vật chỉ có ở Úc, và chúng tôi hiểu rõ sự cân bằng tinh tế đó.”
Khủng hoảng tuyệt chủng ở Úc là gì?
Úc đang trải qua một cuộc khủng hoảng đa dạng sinh học nghiêm trọng, với tỉ lệ tuyệt chủng động vật có vú cao nhất thế giới.
Nguyên nhân là do sự tác động của các loài săn mồi xâm lấn như cáo và mèo hoang, sự phá hủy môi trường sống, cùng biến đổi khí hậu
“Có lẽ Úc có hơn nửa triệu loài khác nhau, nhiều loài trong số đó vẫn chưa được mô tả đầy đủ. Trong số những loài mà chúng ta biết rõ, có khoảng 2.000 loài đang bị đe dọa tuyệt chủng.
“Thật đáng buồn, kể từ thời kỳ công nghiệp hóa trong 250 năm qua, Úc đã mất đi các loài với tốc độ gấp hơn 100 lần mức bình thường. Nếu chúng ta không ngăn chặn tình trạng tuyệt chủng, gần như một nửa số loài của Úc có thể biến mất trong 200–300 năm tới."
Keith Bradby là người đứng đầu Gondwana Link Ltd, một tổ chức bảo tồn ở Tây Úc, đang nỗ lực kết nối lại hơn 1.000 km môi trường sống tại khu vực tây nam của tiểu bang.
“Thật là một bi kịch khi con cái tôi không thể cắm trại như những người lớn tuổi mà tôi từng trò chuyện, và không còn được chứng kiến vòng mắt tròn xung quanh đống lửa từ sự phong phú của động vật hoang dã mà chúng ta từng có.
“Chúng ta biết việc mất mát các loài động vật có vú là một vấn đề lớn, nhưng giờ đây mới bắt đầu nhận ra mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng tuyệt chủng đối với nhiều loài thực vật đã biến mất mà chúng ta chưa từng được nhìn thấy.”
Những mối đe dọa nào đang xảy ra với đa sạng sinh hoạt của Úc?
Giáo sư Possingham cho biết có ba mối đe dọa chính đang gây ra tình trạng mất đa dạng sinh học ở Úc, bắt đầu từ việc phá hủy môi trường sống để phục vụ phát triển đô thị và nông nghiệp.
Nguyên nhân thứ hai dẫn đến tuyệt chủng ở Úc chính là các loài xâm lấn như cáo, mèo, hươu, rất nhiều loài cỏ dại ngoại lai, cùng với một số dịch bệnh.
Biến đổi khí hậu cũng đang nổi lên như một mối đe dọa nghiêm trọng đối với đa dạng sinh học của Úc.
“Biến đổi khí hậu, vốn đã làm nhiệt độ toàn lục địa Úc tăng 1,5 độ, khiến nhiều loài không thể thích nghi với nhiệt độ cao hơn cũng như các hiện tượng thiên tai nghiêm trọng gia tăng như cháy rừng, lũ lụt và thậm chí là bão," Giáo sư Possingham cho biết.
Nhiều loài sẽ không kịp thích nghi với nhiệt độ ngày càng tăng và tần suất các thảm họa như cháy rừng, lũ lụt hay bão mạnh ngày một dày đặc.Giáo sư Hugh Possingham
Sự phân mảnh môi trường sống cùng với tác động của các yếu tố đe dọa khác đang đặt nhiều loài động thực vật ở Úc vào tình trạng nguy hiểm.
“Chúng ta vẫn thường nói về những mối đe dọa đối với động vật hoang dã. Nhưng thực tế, những gì đang xảy ra ngay lúc này là những tấn công trực tiếp và cấp bách. Chúng ta đã biến một hệ sinh thái lớn, liên kết chặt chẽ thành những mảnh nhỏ gọi là khu bảo tồn, nhưng lại không quản lý chúng đúng cách.
"Vấn đề cốt lõi là chúng ta đã ngăn hầu hết động vật và môi trường sống tương tác với nhau, làm suy giảm khả năng thích ứng khi khí hậu đang thay đổi. Nói cách khác, chúng ta đã phân mảnh hệ thống thành những mẩu nhỏ, và nó vốn không được thiết kế để vận hành như vậy."
Tôi có thể làm gì để giúp bảo vệ đa dạng môi trường hoang dã Úc?
Mọi người trong chúng ta đều có thể góp phần bảo vệ động vật và thực vật hoang dã của Úc.
“Bạn có thể tham gia một nhóm bảo tồn, tham gia các nhóm địa phương ở khu vực mình sinh sống, và ngay trong khu vườn của chính bạn, hãy trồng cây và bụi cây bản địa bất cứ nơi nào có khoảng trống."
“Khi bạn đã hiểu được mức độ mất mát nghiêm trọng mà các vụ tuyệt chủng này gây ra đối với văn hóa và sức khỏe của người Úc, bạn có thể nói chuyện với các chính trị gia địa phương để bày tỏ quan ngại về sự mất mát của hệ thực vật và động vật hoang dã ở Úc.”
Dù thông qua các nhóm cộng đồng địa phương hay các tổ chức phi lợi nhuận về môi trường, vẫn có nhiều cách để mọi người tham gia vào công tác bảo tồn.
“Chương trình của chúng tôi tập trung vào việc cải thiện sức khỏe hệ sinh thái trên quy mô lớn. Nhưng những thay đổi lớn như vậy chỉ được tạo thành từ nhiều thay đổi nhỏ diễn ra một cách đồng bộ. Mỗi thay đổi nhỏ đều cần được thúc đẩy bởi các cá nhân hoặc nhóm."
"Có thể là người sở hữu mảnh đất, tạo điều kiện cho động vật hoang dã trở lại, hoặc nhóm nhà đầu tư đóng góp nguồn lực để tạo ra tác động ở quy mô lớn. Mỗi người trong chúng ta đều có thể tìm ra điều gì đó tạo nên sự khác biệt."
Cô Bromilow nhấn mạnh rằng mọi người đều có trách nhiệm chăm sóc Vùng đất nơi họ sinh sống.
"Điều đó có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như tìm hiểu bạn đang ở trên Vùng đất của ai, lắng nghe và tôn trọng kiến thức địa phương. Bạn có thể ủng hộ các chương trình bảo tồn do người Thổ dân dẫn dắt và các chương trình quản lý rừng. Khi cộng đồng cùng nhau lắng nghe, học hỏi và chịu trách nhiệm, chúng ta đang bảo vệ nơi mà tất cả chúng ta đều cảm thấy đặc biệt. Điều này quan trọng không chỉ với người Thổ dân, mà với mọi người ở Úc: nếu chúng ta chăm sóc Vùng đất, Vùng đất cũng sẽ chăm sóc chúng ta.”
Tìm hiểu thêm thông tin liên quan:
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
