Nghiên cứu thuộc Sáng kiến Công bằng cho Lao động Di dân vừa công bố cho thấy hai phần ba di dân bị trả lương thấp hơn mức họ được hưởng theo Đạo luật Công bằng Lao động, và sinh viên quốc tế đang bị trả thiếu 3,18 tỷ đô la tiền lương mỗi năm.
Khi Sameer, đây không phải là tên thật của anh, lần đầu tiên đến Úc bằng visa du lịch kết hợp làm việc, đó là vào đỉnh điểm của đại dịch COVID-19.
Sau vài tháng vật lộn để tìm được công việc ổn định, anh đã tìm được việc làm tại một chuỗi cửa hàng pizza bán mang đi.
Anh nói mình được thuê làm việc theo hợp đồng, và trả lương qua mã số đăng ký kinh doanh ABN của anh.
"Chúng tôi không bao giờ được cấp phiếu lương, hóa đơn hay biên lai nào cả. Không có giấy tờ gì cả. Hoàn toàn không có sự rõ ràng hay minh bạch về việc bạn được trả bao nhiêu và bạn được trả những khoản nào."
Anh nói mình được trả mức lương cố định là 21 đô la một giờ, bất kể ca làm việc vào lúc nào.
"Không có khoản đóng bảo hiểm hưu bổng nào trong suốt 19 tháng làm việc. Không có phụ cấp làm thêm giờ cuối tuần, không có phụ cấp làm ca đêm, vì chúng tôi luôn bắt đầu làm việc từ 5 giờ chiều, và vào cuối tuần chúng tôi làm việc đến 3 giờ sáng. Vì vậy, không có khoản phụ cấp làm ca đêm hay làm muộn nào được xem xét."
Cuối cùng, anh đã rời bỏ công việc này và tìm kiếm tư vấn pháp lý. Với sự hỗ trợ của Trung tâm Pháp lý Redfern, anh cho hay hiện nay anh tính toán được rằng mình có hơn 50.000 đô la tiền lương bị chiếm đoạt.
Christina, cũng không phải là tên thật của cô, đã đến Úc từ Tây Ban Nha bằng visa du học vào năm ngoái.
Cô tìm được việc làm trong lĩnh vực chăm sóc sắc đẹp và cũng được tuyển dụng theo hợp đồng thông qua mã số đăng ký kinh doanh ABN của cô.
"Họ không đưa cho tôi hợp đồng, rồi người quản lý đã nói với tôi về ABN, về việc tôi hãy làm thông qua ABN, để họ không phải đóng thuế. Vậy nên, tôi là người phải đóng thuế nếu tôi làm việc với họ thông qua ABN của tôi. Nhưng bà ấy nói với tôi rằng tôi sẽ nhận được nhiều tiền hơn, nên sẽ tốt hơn cho tôi."
Tiền lương của cô không được trả đều đặn - thường là bị chậm vài tuần, đôi khi hơn một tháng.
Cô nói cô luôn ở trong tình trạng bất an, vì có thể không bao giờ được giao lịch làm việc hoặc có thể bị gọi đi làm bất cứ lúc nào mà không báo trước.
"Bà ấy thường nói với tôi: "Tôi sẽ gọi cho cô nếu chúng ta có khách hàng cho cô." Vậy nên mỗi ngày thức dậy, tôi đều nghĩ, mình có thể đi làm hôm nay hay không? Tôi không biết hôm nay mình có khách hay không."
Những nhà vận động cho rằng những trải nghiệm mà Christina và Sameer mô tả là một phần của mô hình bóc lột kéo dài, ảnh hưởng đến lao động di dân trên khắp đất nước.
Cuộc khảo sát lớn nhất về điều kiện làm việc của lao động di dân ở Úc, do Sáng kiến Công bằng cho Lao động Di dân vừa công bố, đã hé lộ những chi tiết rõ ràng về tình trạng trả lương thấp tràn lan và có hệ thống.
Nghiên cứu được thực hiện vào năm 2024, thu thập phản hồi từ gần 10.000 người lao động là di dân trên khắp đất nước, bao gồm sinh viên quốc tế, người lao động được tài trợ, sinh viên tốt nghiệp, người đi du lịch bụi và những người có visa tạm thời khác.
Dữ liệu lần đầu tiên được công bố cho thấy riêng sinh viên quốc tế đang bị trả lương thấp hơn 3,18 tỷ đô la mỗi năm, và một phần tư số lao động di dân được khảo sát bị trả lương thấp hơn ít nhất 10 đô la mỗi giờ.
Bassina Farbenblum là đồng giám đốc điều hành của Học Viện Công bằng cho Lao động Di dân và là phó giáo sư tại Khoa Luật và Tư pháp của Đại học UNSW. Bà là một trong những tác giả chính của báo cáo.
"Chúng tôi phát hiện rằng hai trong ba người là lao động di dân đã bị trả lương thấp hơn mức lương theo giờ mà họ được hưởng theo luật pháp Úc. Chúng tôi cũng phát hiện rằng ba phần tư số người được tuyển dụng theo các thỏa thuận làm việc không ổn định, hoặc bằng mã số ABN hoặc là lao động thời vụ."
Bà Farbenblum cho hay cuộc khảo sát không chỉ tiết lộ các vấn đề phổ biến về việc trả lương thấp và việc làm không ổn định, mà còn cho thấy cách các chủ nhân che giấu việc bóc lột lao động.
Bà nói dữ liệu cho thấy lao động di dân càng bị trả lương thấp, thì càng có nhiều khả năng họ gặp phải các vi phạm khác, chẳng hạn như không nhận được phiếu lương hoặc nhận phiếu lương không chính xác, được trả bằng tiền mặt, bị khấu trừ tiền lương hoặc không được đóng bảo hiểm.
"Và tất cả những hành vi không tuân thủ đó cho phép người chủ che giấu việc trả lương thiếu. Vì vậy, bạn không có phiếu lương thể hiện số tiền bạn được trả, hoặc số giờ làm việc chính xác, hoặc bạn được trả bằng tiền mặt. Bạn là người lao động thời vụ, vì vậy không cần thiết phải có hồ sơ về thời gian hoặc cách thức bạn làm việc, và điều này khiến lao động di dân rất khó chứng minh số giờ họ đã làm việc, và số tiền họ thực sự được trả."
Nghiên cứu cho thấy việc lạm dụng mã số ABN đã trở thành một chiến lược cốt lõi để trả lương cho lao động di dân ngoài sổ sách, và che giấu việc không tuân thủ.
Hơn một phần ba số lao động di dân trong cuộc khảo sát (35%) được tuyển dụng bằng mã số ABN, cao hơn gấp bốn lần tỷ lệ trong lực lượng lao động nói chung của Úc.
Các tác giả báo cáo cho hay trong hầu hết các trường hợp, những người lao động này có thể là những người lao động bị phân loại sai, họ được tuyển dụng bằng mã số ABN nhằm tránh mức lương tối thiểu, tránh tiền đóng bảo hiểm và tránh né sự giám sát của Cơ quan Thanh tra Công bằng Nơi làm việc.
"Chúng tôi phát hiện rằng trong số những người lao động sử dụng ABN và người lao động thời vụ, 40% thậm chí không được trả mức lương tối thiểu, và tỷ lệ này gấp đôi so với những người được tuyển dụng làm nhân viên chính thức. Vì vậy, rõ ràng là điều này khiến mọi người dễ bị tổn thương, và chúng ta có rất nhiều chủ lao động lợi dụng di dân bằng cách đặt họ vào những tình huống không an toàn này."
Giám đốc điều hành của Trung tâm Lao động Di dân, Matt Kunkel, cho hay việc sử dụng ABN một cách chiến lược, để bóc lột di dân bằng cách tuyển dụng họ không chính xác, dưới dạng người lao động tự do. Đây không phải là vấn đề mới, nhưng ngày càng trở nên phổ biến hơn.
"Các chủ doanh nghiệp ngày càng sử dụng các thỏa thuận hợp đồng giả mạo để gây nhầm lẫn cho người lao động, và tránh phải trả các quyền lợi mà họ được hưởng với tư cách là nhân viên. Vấn đề mã số ABN hoặc hợp đồng giả mạo đã là một vấn đề từ rất lâu rồi, nhưng nó đang gia tăng như đã được chứng minh trong báo cáo này."
Ông nói việc trả lương thấp một cách có hệ thống không chỉ giới hạn ở bất kỳ ngành nào.
"Vài năm trước có hàng loạt câu chuyện về ngành dịch vụ khách sạn, trồng trọt hoặc nông nghiệp. Những ngành này vẫn là những lĩnh vực kinh tế nơi mà nạn ăn cắp tiền lương và các hình thức bóc lột khác diễn ra tràn lan. Thế nhưng người lao động mà chúng tôi gặp tại Trung tâm Lao động Di dân đến từ tất cả các lĩnh vực, từ lao động chân tay, lao động trí óc, những công việc đòi hỏi kỹ năng với visa tay nghề, và những người làm việc ở các vị trí cấp thấp - trên nhiều lĩnh vực khác nhau."
Ông Kunkel nói rằng nhiều di dân phải đối mặt với tình trạng bấp bênh kép, nơi họ vừa có công việc không ổn định, vừa có nơi ở không ổn định, và nỗi sợ mất visa vẫn là rào cản chính khiến họ không dám tố cáo chủ lao động.
Sameer nói rằng đối với anh, khi mới bắt đầu làm việc ở Úc, sự bất ổn này đồng nghĩa với việc các lựa chọn của anh vô cùng hạn chế.
"Nếu chúng tôi không thể nhận bất kỳ khoản tiền nào từ Centrelink, hoặc bất kỳ hình thức hỗ trợ nào, thì điều duy nhất chúng tôi có thể làm để tồn tại là phải làm việc. Và bởi vì không có nhiều việc làm, nên ít nhất tôi cũng có việc để làm. Mặc dù công việc đó bị trả lương thấp, nhưng ít nhất tôi cũng được trả lương."
Năm 2024, chính phủ Albanese đã sửa đổi Đạo luật Công bằng Lao động năm 2009 và Đạo luật Di trú năm 1958 nhằm giải quyết nạn bóc lột lao động di dân.
Những thay đổi này đã đề ra các biện pháp bảo vệ mới, chống lại việc hủy visa đối với lao động di dân bị bóc lột tại nơi làm việc, và thiết lập các hình phạt và tội hình sự mới đối với các chủ lao động bóc lột.
Một loại visa mới, Visa Công bằng Nơi làm việc, cũng được giới thiệu, cho phép lao động di dân đã trải qua tình trạng bóc lột tại nơi làm việc được ở lại Úc, làm việc và theo đuổi các hành động pháp lý chống lại chủ lao động.
Bà Farbenblum cho rằng những thay đổi này rất quan trọng, nhưng cần phải tăng cường hơn nữa các biện pháp bảo vệ nhằm bảo đảm lao động di dân có thể lên tiếng một cách an toàn, kể cả khi có liên quan đến các hợp đồng giả mạo.
"Chính phủ cần chủ động giải quyết nạn hợp đồng giả mạo, và nạn đưa lao động di dân vào danh sách mã số ABN khi họ không đủ điều kiện, cần tạo điều kiện dễ dàng hơn cho lao động di dân chứng minh rằng họ đã bị ký hợp đồng giả mạo, và thực tế họ có quyền được hưởng mức lương tối thiểu như một nhân viên Úc."
Ông Kunkel cho rằng việc cải thiện giáo dục và tư vấn cho di dân mới đến cũng rất cần thiết.
"Một vấn đề khác ở đây là người lao động không thể thực thi các quyền mà họ không biết mình có. Vì vậy, các chương trình thông tin và giáo dục dành cho di dân là rất quan trọng nếu chúng ta muốn bảo đảm mọi người đều hiểu quyền của mình và biết phải làm gì."
Còn Sameer nói rằng đối với anh, sự hỗ trợ này sẽ có tác động rất lớn.
"Chúng tôi không biết sự khác biệt giữa việc là nhân viên và là người làm hợp đồng. Giữa mã số thuế TFN và mã số ABN. Vì vậy, tôi nghĩ cần nhiều chương trình giáo dục, cho những di dân mới... Bởi vì khi bạn bắt đầu làm việc, đó là quyền lao động của bạn, và nếu bạn bị bóc lột, bạn có thể liên hệ, mà không cần phải lo lắng về tình trạng visa hoặc, bạn biết đấy, lý lịch của bạn, hay quốc gia bạn đến từ đâu. Những điều đó, bạn biết đấy, tôi nghĩ sẽ tạo ra sự khác biệt rất lớn.
