Quốc hội Israel, Knesset, đã thông qua một đạo luật quy định án tử hình bằng cách treo cổ là hình phạt mặc định đối với người Palestine ở Bờ Tây bị kết tội tại tòa án quân sự vì thực hiện các cuộc tấn công gây chết người.
Người Palestine chỉ bị xét xử bởi tòa án quân sự nếu họ đang sống dưới sự chiếm đóng.
Theo luật mới, các tòa án dân sự của Israel sẽ cho phép các thẩm phán lựa chọn giữa án tử hình và án tù chung thân cho cùng một tội danh.
Động thái này thực hiện lời hứa của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu - người đã có mặt tại Knesset để bỏ phiếu trực tiếp cho dự luật - và các đồng minh cực hữu của ông.
Sau thông báo, Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu của Israel, Itamar Ben-Gvir - người cũng đang ăn mừng tại Knesset - nói rằng "mọi tên khủng bố sẽ biết, và cả thế giới sẽ biết, rằng bất cứ ai cướp đi một mạng sống, Nhà nước Israel sẽ tước đoạt mạng sống của chúng".
Về mặt kỹ thuật, luật này cũng áp dụng cho người Israel gốc Do Thái, nhưng các nhà phê bình cho rằng điều này khó xảy ra, vì luật quy định các cuộc tấn công phải nhằm mục đích "chấm dứt sự tồn tại của Israel".
Luật này đang bị một số chính trị gia Israel chỉ trích là không cần thiết và bị các nhóm nhân quyền Palestine và Israel coi là phân biệt đối xử và hà khắc.
Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Turk mô tả những thay đổi này là "phân biệt đối xử sâu sắc" và cảnh báo rằng việc áp dụng nó trên lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng "sẽ cấu thành tội ác chiến tranh".
Giám đốc Cơ quan Liên Hợp Quốc về người tị nạn Palestine (UNRWA), Philippe Lazzarini, cho biết ông không biết bất kỳ quốc gia dân chủ nào tái áp dụng án tử hình.
Giống như nhiều người khác, tôi hoàn toàn kinh hoàng trước đạo luật tồi tệ này, mà tôi thực sự hy vọng sẽ bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Tôi nghĩ tôi không biết quốc gia dân chủ nào tái áp dụng án tử hình. Chúng ta quen với việc các quốc gia bãi bỏ án tử hình hơn. Và trên hết, đây sẽ là một đạo luật phân biệt đối xử đặc biệt, bởi vì về cơ bản nó chỉ nhắm vào một bộ phận dân số.Philippe Lazzarini
Ông Lazzarini cũng đang yêu cầu điều tra về vụ giết hại 390 nhân viên UNRWA trong cuộc oanh tạc Gaza kéo dài hai năm của Israel, nói rằng cuộc sống ở Gaza "chỉ toàn là khổ sở".
"Sự thất bại thảm hại trong việc tập hợp một phản ứng đa phương và dựa trên luật pháp quốc tế hiệu quả đối với cuộc chiến ở Gaza đã tạo tiền đề cho một cuộc chiến nằm ngoài phạm vi luật pháp quốc tế, hiện đang lan rộng khắp và vượt ra ngoài Trung Đông. Nó đã bình thường hóa sự coi thường trật tự quốc tế dựa trên luật lệ."
Mặc dù đã có tuyên bố ngừng bắn vào tháng 10 năm ngoái, nhưng Israel đã tiến hành nhiều cuộc tấn công kể từ đó, với Bộ Y tế Gaza báo cáo 700 người thiệt mạng*.
Israel cáo buộc Hamas đã giết chết bốn binh sĩ ở Gaza trong cùng thời gian đó.
Thủ tướng Tây Ban Nha, Pedro Sanchez, cho rằng sự thay đổi trong luật pháp tạo ra một biện pháp bất đối xứng, sẽ không được áp dụng đối với những người Israel phạm cùng tội.
Người phát ngôn chính phủ Tây Ban Nha, Elma Saiz, cho rằng điều đó đe dọa luật pháp quốc tế.
“Chúng tôi hoàn toàn lên án quyết định này, nó làm suy yếu luật pháp quốc tế. Chúng tôi sẽ luôn kiên định, luôn lên án những quyết định thể hiện sự thay đổi căn bản này.”
Và người phát ngôn của Ủy ban châu Âu, Anouar el Anouni, cho rằng quyết định này là một bước thụt lùi rõ ràng.
"Chúng tôi cũng lưu ý rằng đã có nhiều tiếng nói lên tiếng ở Israel sau khi luật được thông qua và cũng ghi nhận việc kháng cáo lên Tòa án Tối cao. Đây là một xu hướng tiêu cực rõ ràng về nghĩa vụ của Israel đối với việc tôn trọng nhân quyền."
Ông nói rằng điều này đáng lo ngại bởi vì án tử hình là vi phạm quyền sống, và đó là một giá trị cốt lõi của EU.
"Chúng tôi với tư cách là EU, lập trường của chúng tôi rất rõ ràng, đó là kêu gọi Israel tuân thủ lập trường nguyên tắc trước đây của mình, nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế và cam kết đối với các nguyên tắc dân chủ."
Động thái này cũng đã bị cộng đồng quốc tế lên án. Việc thông qua dự luật đánh dấu đỉnh điểm của một nỗ lực kéo dài nhiều năm của phe bảo thủ cực đoan ở Israel nhằm leo thang trừng phạt đối với người Palestine bị kết tội về những hành vi mà chính phủ Israel mô tả là tội ác mang tính dân tộc chủ nghĩa chống lại người Israel.
Israel đã bãi bỏ án tử hình đối với tội giết người vào năm 1954.
Chỉ có một người bị hành quyết kể từ đó - tên phát xít Adolf Eichmann, vào năm 1962.
Hiệp hội Quyền Công dân ở Israel cho biết họ đã đệ đơn kiện chống lại luật này lên tòa án tối cao của Israel.
Giám đốc quốc tế của Trung tâm Thông tin Nhân quyền tại các Lãnh thổ bị chiếm đóng, Sarit Michaeli cho rằng luật này mang tính phân biệt đối xử.
Luật này vi phạm cả luật chiếm đóng, vốn đặt ra những hạn chế nghiêm ngặt đối với khả năng áp dụng án tử hình của chính quyền chiếm đóng đối với dân cư bị chiếm đóng, mà còn mang tính phân biệt đối xử vì người Do Thái Israel sống ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, những người định cư Israel, sẽ không phải đối mặt với bất kỳ hình phạt tử hình nào trong trường hợp hiếm hoi họ bị kết tội, xét xử hoặc bị kết án về bất kỳ loại tội danh nào, và chắc chắn không phải là giết hại người Palestine.Sảit Michaeli
Úc đã cùng với Pháp, Đức, Ý và Vương quốc Anh bày tỏ lo ngại về đạo luật này.
Hội đồng Điều hành Người Do Thái Úc (ECAJ) cũng đã bày tỏ sự lo ngại của mình.
Trong một tuyên bố, ECAJ cho biết án tử hình đã không được thực thi theo luật Do Thái trong nhiều thế kỷ, và điều này phản ánh những giá trị sâu sắc về sự thiêng liêng của sự sống và giới hạn của phán xét con người.
Nhưng Hoa Kỳ cho biết họ tôn trọng quyền lập pháp của Israel.
Trong khi đó, Liên Hợp Quốc kêu gọi bảo vệ tất cả thường dân ở Gaza, viện dẫn các báo cáo về các cuộc không kích, một vụ bắn chết người do lực lượng Israel gây ra, và các cuộc tấn công của những người định cư ở Bờ Tây.
Người phát ngôn của Liên Hợp Quốc, Stephane Dujarric, dẫn chứng một vụ việc trong đó một gia đình người Palestine bị mắc kẹt trong nhà khi những người định cư Israel đốt cháy các phương tiện bên ngoài.
Ông cho biết những người hàng xóm ở làng Nahalin, gần Bethlehem, đã dập tắt được đám cháy và cứu được gia đình đó.
"Những sự việc như vậy đã trở nên thường xuyên, và chúng gây áp lực có hệ thống lên người Palestine buộc họ phải rời bỏ nhà cửa và cộng đồng của mình. Chúng dẫn đến thương vong, thiệt hại, và di dời, làm trầm trọng thêm nhu cầu nhân đạo. Chúng tôi nhắc nhở tất cả các bên rằng thường dân phải luôn được bảo vệ. Trong bối cảnh thực thi pháp luật, việc sử dụng vũ lực gây chết người phải là biện pháp cuối cùng, và những kẻ gây ra các cuộc tấn công bất hợp pháp này phải chịu trách nhiệm."
Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, bạo lực của những người định cư Israel đối với người Palestine ở Bờ Tây đã gia tăng kể từ khi bắt đầu cuộc leo thang chiến tranh mới nhất ở Gaza vào tháng 10 năm 2023.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
