Chiến sự Trung Đông làm gián đoạn nguồn phân bón toàn cầu, đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp tăng cao và làm dấy lên lo ngại về nguồn cung thực phẩm
Cuộc chiến tại Trung Đông và việc đóng cửa trên thực tế của eo biển Hormuz đang gây ra một trong những cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất trong hơn nửa thế kỷ.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tác động của khủng hoảng không dừng lại ở dầu mỏ và khí đốt. Dòng chảy phân bón từ khu vực này, yếu tố then chốt đối với sản xuất nông nghiệp cũng đang bị gián đoạn nghiêm trọng, đặt ra rủi ro lớn đối với an ninh lương thực, trong đó có Úc.
“20% nguồn dầu toàn cầu bị bóp nghẹt”
Dmitry Zhdannikov, Biên tập viên Năng lượng và Hàng hóa của Reuters, cho biết việc đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược của thế giới, đang tạo ra những cú sốc lan rộng.
“Vấn đề chính đối với thị trường là Iran đã đóng cửa Eo biển Hormuz, nơi có 20% lượng dầu toàn cầu đi qua…
Và ngay cả khi mở lại, sẽ mất nhiều thời gian để nguồn cung trở lại bình thường.”
Không chỉ dòng dầu bị ảnh hưởng, nhiều cơ sở năng lượng tại Ả Rập Xê Út, Qatar, Kuwait và UAE cũng bị thiệt hại, khiến chuỗi cung ứng toàn cầu thêm bất ổn.
Phân bón – mắt xích ít được chú ý nhưng then chốt
Theo Andrew Henderson, Giám đốc AgSecure, dầu mỏ không phải là mặt hàng duy nhất chịu tác động.
“Chúng ta sẽ thấy ảnh hưởng đầu tiên là nhiên liệu, nhưng ngay sau đó là phân bón – cả về giá lẫn khả năng tiếp cận đối với nông dân.”
Trung Đông hiện cung cấp khoảng 45% lượng phân bón toàn cầu. Việc gián đoạn nguồn cung đang khiến giá cả leo thang và tạo áp lực lớn lên ngành nông nghiệp.
David Ubilava, Phó Giáo sư Kinh tế tại Đại học Sydney, cảnh báo.
Úc đặc biệt dễ bị tổn thương vì chúng ta nhập khẩu một nửa, thậm chí hai phần ba lượng phân bón từ khu vực này.Andrew Henderson
Giá urê tăng 25%, nông dân chịu áp lực kép
Một trong những loại phân bón bị ảnh hưởng mạnh là urê – yếu tố quan trọng cho các cây trồng như lúa mì, lúa mạch và cải dầu.
Năm 2025, Úc nhập khẩu 64% urê từ Trung Đông. Kể từ khi căng thẳng leo thang, giá urê toàn cầu đã tăng khoảng 25%.
“Một phần lớn nông dân Úc đang phải đối mặt với cú sốc này, bên cạnh những gián đoạn trong thị trường nhiên liệu,” ông Ubilava nói.Thời điểm khủng hoảng cũng trùng với mùa chuẩn bị gieo trồng vụ đông – giai đoạn nhu cầu nhiên liệu và phân bón tăng cao.
“Thời điểm xảy ra xung đột này thực sự không thuận lợi cho chúng ta,” ông Henderson nhận định.
Chưa thiếu nguồn cung, nhưng rủi ro đang tăng
Dù Úc có thể tìm nguồn thay thế từ Đông Nam Á, các chuyên gia cho rằng nguy cơ thiếu hụt vẫn hiện hữu nếu xung đột kéo dài.
“Hiện tại, vấn đề lớn hơn là giá cả. Nhưng nếu chiến tranh kéo dài, thiếu hụt sẽ trở thành vấn đề thực sự,” ông Ubilava cảnh báo.
Trong ngắn hạn, người tiêu dùng Úc có thể chưa thấy tác động rõ rệt tại siêu thị.
Theo các chuyên gia, tại các nền kinh tế phát triển, giá thực phẩm phụ thuộc nhiều hơn vào chi phí chế biến, đóng gói và phân phối.
Tuy nhiên, về dài hạn, rủi ro là không thể bỏ qua.
“Nếu nguồn cung nhiên liệu bị siết chặt, khả năng phân phối thực phẩm sẽ bị hạn chế… Hãy tưởng tượng khi người dân không thể tiếp cận thực phẩm trên kệ siêu thị,” ông Henderson cảnh báo, nhắc lại bài học từ đại dịch COVID-19.
Úc cần chiến lược an ninh lương thực dài hạn
Chính phủ Úc đã cam kết 3,5 triệu đô la để xây dựng chiến lược an ninh lương thực quốc gia, trong bối cảnh hệ thống hiện tại đang chịu áp lực từ biến đổi khí hậu, gián đoạn chuỗi cung ứng và căng thẳng địa chính trị.
Theo ông Henderson, cuộc khủng hoảng lần này là lời cảnh báo rõ ràng:
“Đây là minh chứng cho thấy chúng ta cần một chiến lược an ninh lương thực mới – ít phụ thuộc hơn vào các thị trường bất ổn.”Nếu không có những thay đổi căn bản, ông cho rằng hệ thống lương thực của Úc sẽ tiếp tục dễ bị tổn thương trước các cú sốc toàn cầu trong tương lai.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
