Bà Rachel Margery bị đột quỵ khi chỉ mới 31 tuổi, khi trên đường đến chỗ làm hồi năm 2019.
“Điều đầu tiên tôi nhận thấy là cả hai tay tôi bị run như khi cầm cây kim chẳng hạn, tôi nghĩ có chuyện gì xảy ra nhưng cho rằng tôi cũng ổn".
'Rồi tôi bắt đầu nhận thức rằng, tầm nhìn của tôi bắt đầu bị xáo trộn như có màu đen lẫn trắng, rồi tôi chẳng có thể chú tâm nhìn vào bất cứ vật gì".
"Tôi nghĩ việc nầy hơi kỳ lạ và bắt đầu nhận thấy đôi tay trở nên yếu đi”, Rachel Margery .
Vào lúc đến sở làm, bà cảm thấy thực sự không khoẻ chút nào.
Mặc dù là một nhân viên cứu thương, bà không nghĩ về những gì xảy ra cho lbà là một cơn đột quỵ.
“Tôi không nhận thấy gương mặt mình ủ rủ, thế nhưng trở nên không còn mạch lạc trong câu nói và không thể nối kết các câu với nhau".
"Tôi cũng phát âm không rõ và không thể vào mật mã để sử dụng điện thoại của mình, cảnh cáo đồng nghiệp tôi gọi người thân của tôi".
"Từ lúc đó, tôi biết có chuyện không hay thế nhưng không biết được nó tệ hại đến mức nào, cho đến khi chụp C.T và bác sĩ cho biết tôi đã bị đột quỵ”, Rachel Margery .
Còn ông Elliot Williams là một y tá thực tập và là người đứng đầu về cấp cứu lâm sàng của đội Cứu thương New South Wales.
Ông cho biết, có một chữ tắt rất đơn giản có thể giúp quí vị biết được, liệu ai đó có bị đột quỵ hay không.
Đó là chữ FAST viết tắt của 4 đặc tính, với chữ F là Face - gương mặt.
“Hãy quan sát người đó, xem gương mặt của họ có rủ xuống sang một bên hay không? Họ có thể mở miệng bình thường hay không và mặt có cân đối hay không?”, Elliot Williams.
Kế đến là chữ A, có nghĩa là cánh tay - Arms.
“Yêu cầu người ấy xem liệu có thể nâng cả hai tay lên hay không, liệu họ có thể di chuyển cánh tay bình thường không, cũng như có thể dang chân ra một cách bình thường không?”, Elliot Williams.
Còn chữ S là lời nói - Speech.
“Tìm cách yêu cầu người đó nói chuyện, để xem liệu có thể phát âm rõ ràng hay không".
"Thường khi những người bị đột quỵ thì tiếng nói của họ nghe không rõ và khàn hẳn đi, họ khó khăn để nói hay diễn tả mọi chuyện theo cách thức thông thường”, Elliot Williams.
Và cuối cùng là chữ T là Thời gian – Time.
“Những người bị đột quỵ nếu không được chăm sóc y tế càng lâu, thì nguy cơ bị tổn hạ não vĩnh viễn càng cao".
"Vì vậy nếu bất cứ giai đoạn nào trong việc thẩm định FAST là tích cực, có nghĩa là nếu họ có gương mặt chảy xệ, không nâng tay lên được, hay tiếng nói nghe không rõ, quí vị cần gọi ngay ba số không gọi xe cứu thương ngay lập tức".
"Điều nầy thật hữu ích khi các triệu chứng bắt đầu, bởi vì đó là những tin tức thực sự quan trọng với các chuyên gia y tế tại bệnh viện, để biết được cách chữa trị thích hợp”, Elliot Williams.
Được biết đột quỵ xảy ra khi nguồn cung cấp máu lên não bị mất, hoặc do bị tắc nghẻn hay do bị vỡ trong mạch máu.
Việc nầy xảy ra cho một trong 4 người trên khắp thế giới và gây tử vong cho nhiều phụ nữ tại Úc hơn là ung thư vú, và nhiều ông hơn là chứng ung thư tuyến tiền liệt.
Bà Jude Czerenkowski là Giám đốc Toàn quốc của Hiệp hội Liên lạc về Đột quỵ.
Bà cho biết, nhiều người cứ nghĩ đột quỵ là một vấn đề ảnh hưởng đến những người có tuổi, thực ra nó có thể xảy ra vào bất cứ lúc nào.
“Khi quí vị càng lớn tuổi, quí vị càng có nguy cơ bị đột quỵ, ngoài chuyện đột quỵ có thể xảy ra cho bất cứ hạng tuổi nào trong đời".
"Vì vậy có một số nhỏ trẻ em bị đột quỵ mỗi năm, cho đến những người trong hạng tuổi lao động, cũng như những người cao tuổi hơn”, Jude Czerenkowski.
Bà nói thêm là áp huyết cao là yếu tố rủi ro đáng kể nhất dẫn đến đột quỵ.
“Vì vậy mọi người cần biết về huyết áp của mình và nói chuyện với bác sĩ để giữ cho nó bình thường".
"Ngoài ra còn các yếu tố rủi ro mà phần lớn là những điều tất cả chúng ta đều biết, như chuyện gì tốt cho sức khoẻ và giúp chúng ta cảm thấy thực sự tốt đẹp".
"Ăn uống điều độ, giữ trọng lượng vừa phải, không hút thuốc, tập thể dục và nói chuyện với bác sĩ về chuyện uống rượu và các rủi ro bị đột quỵ”, Jude Czerenkowski.
“Qua thời gian, quí vị tìm cách sống với nó, bởi vì theo cách tôi nghĩ về những gì xảy ra thì quí vị chẳng đi đâu cả. Khi tôi suy nghĩ và nói về chuyện nầy, nó giúp tôi tiến bước cũng như làm thế nào tôi trải qua cơn đột quỵ, sẽ giúp cho người khác nữa”, Justin Kickett.
Trong khi chẳng có bất cứ yếu tố rủi ro nào liên quan đến đột quỵ, bà Rachel Margery tự xem mình là một trong những người may mắn.
Các đồng nghiệp của bà đã thực sự hỗ trợ, ngoài việc có những vấn đề thỉnh thoảng xảy ra về tiếng nói, thì sức khoẻ của bà vẫn tốt.
Trong khi đột quỵ được xem là một cơn khủng hoảng về tâm lý và tình cảm, kinh nghiệm trải qua đã giúp bà trong công việc.
“Điều thú vị là nếu quí vị nói chuyện với một ai đã qua cơn đột quỵ và họ cao tuổi".
"Khi tôi cho biết là tôi đã trải qua, họ nhìn vào gương mặt và nói ‘Ồ không bạn còn trẻ quá mà’.
"Vì vậy đột quỵ có thể xảy ra với những người trẻ, chứ không chỉ thuộc thế hệ cao tuổi, ngay cả trẻ sơ sinh chưa chào đời cũng có thể bị đột quỵ".
"Với thông tin đó khi tôi di chuyển các bệnh nhân với điều kiện tốt đẹp, vì tôi có thể thông cảm với họ nhiều hơn”, Rachel Margery.
Còn ông Justin Kickett thuộc bộ tộc Noongar không được xem là may mắn như vậy.
“Tôi nhận thấy khi tôi uống nước thì nước chảy sang một bên cằm, rồi tôi gọi ngay bà xã và cho biết có gì không ổn rồi. Tôi đi đứng loạng choạng và cho vợ biết tôi đi lại không ổn rồi”, Justin Kickett.
Người vợ của ông nhận ra đó là dấu hiệu của đột quỵ nên lập tức đưa ông đến ngay bệnh viện.
Thế nhưng dù có phản ứng nhanh chóng, ông vẫn bị tỗn hại vĩnh viễn khi không thể sử dụng cánh tay phải và đi lại khập khiểng.
“Tôi tìm cách sử dụng bàn tay trái để viết và phải gọi xe taxi vì sợ không thể lái xe được".
"Tôi không thể thắt dây giày mà phải nhờ người khác làm giùm".
"Nếu tôi không thể làm được chuyện gì, thì tôi gọi người khác để nhờ vả”, Justin Kickett.
Được biết những người Thổ Dân và dân bán đảo Torres dường như phải nhập viện gấp 1,6 lần, so với những người không phải là Thổ Dân và có đến 1,3 lần rủi ro dẫn đến tử vong.
Tuổi trung bình của những người Thổ Dân và dân bán đảo Torres bị đột quỵ lần đầu là trẻ hơn 1, 7 năm so với những người không phải là Thổ Dân, cũng như nguy cơ bị đột quỵ cao gấp 2,3 lần.
Để đáp ứng với sự cách biệt đó, Hiệp hội Đột quỵ đã phát hành một quyển sách nhỏ mới, đặc biệt nhằm giúp đỡ cho người Thổ Dân sống khỏe mạnh sau khi bị đột quỵ.
Quyển sách ‘Cuộc Hành Trình Về Đột Quỵ Của Chúng ta’, Our Stroke Journey đã được hình thành với sự cộng tác của nhiều người Thổ Dân.
Bà Jude Czerenkowski cho biết, các tài liệu liên hệ có sẵn là rất quan trọng trong việc lan truyền những thông tin về đột quỵ.
“Có những điều đặc biệt mà các cộng đồng đó thực sự muốn thấy trong thông tin y tế".
'Vì vậy các văn bản là cách thức tốt đẹp cho văn hóa và cộng đồng, cũng như thể hiện và bao gồm các câu chuyện về nguồn gốc của người Thổ Dân và dân bán đảo Torres".
"Các thông tin nầy càng có nhiều, thì sẽ có nhiều người tiếp cận và biết được các dữ liệu họ cần đến, cũng như chia sẻ với gia đình và bạn bè”, Jude Czerenkowski.
Còn câu chuyện của ông Justin Kickett, cũng được ghi lại trong quyển sách nói trên.
Ông tin rằng nếu quyển sách nhỏ nầy có sẵn khi ông bị đột quỵ, thì nó sẽ giúp đỡ cho ông hồi phục nhanh chóng.
“Qua thời gian, quí vị tìm cách sống với nó, bởi vì theo cách tôi nghĩ về những gì xảy ra thì quí vị chẳng đi đâu cả. Khi tôi suy nghĩ và nói về chuyện nầy, nó giúp tôi tiến bước cũng như làm thế nào tôi trải qua cơn đột quỵ, sẽ giúp cho người khác nữa”, Justin Kickett.
Và các thông tin về FAST cũng có trên trang mạng của Hiệp Hội Đột Quỵ bằng tiếng Ả Rập, tiếng Hoa truyền thống và tiếng Hoa đơn giản, tiếng Hy Lạp, Hindi, tiếng Ý, Triều Tiên và tiếng Việt.
Thêm thông tin và cập nhật Like SBS Vietnamese Facebook
Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Radio bằng tiếng Việt mỗi tối lúc 7pm tại sbs.com.au/vietnamese
