Một cuộc bầu cử quan trọng đang đến gần đối với Israel và Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cuộc bầu cử này dường như không phải là cuộc đối đầu giữa cánh hữu và cánh tả, mà là cuộc cạnh tranh giữa những người ủng hộ và đối thủ của Netanyahu. Thỏa thuận hòa bình ban đầu giữa Mỹ và Iran đã vấp phải những phản ứng giận dữ trên khắp Israel, với nhiều người tức giận với Netanyahu vì điều mà các đối thủ của ông gọi là một "thất bại gây sốc". Vậy, vị Thủ tướng tại vị lâu nhất của quốc gia này đang đứng ở đâu, khi cuộc bỏ phiếu đến gần?
Có rất nhiều điều lo lắng đối với người dân Israel và Thủ tướng Benjamin Netanyahu, khi đất nước chuẩn bị tiến hành cuộc bầu cử vào cuối năm nay.
Tình hình ở Israel đã thay đổi rất nhiều, kể từ cuộc bầu cử gần đây nhất.
Đất nước này đã phải hứng chịu vụ tấn công đẫm máu nhất trong lịch sử, vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, dẫn đến cuộc chiến kéo dài hai năm ở Gaza, sau đó là một cuộc xung đột khu vực rộng lớn hơn ở Trung Đông.
Rồi Benjamin Netanyahu, đang vướng vào một phiên tòa xét xử tham nhũng kéo dài trong nước, cũng là đối tượng của lệnh bắt giữ của Tòa án Hình sự Quốc tế, về tội ác chiến tranh bị cáo buộc ở Gaza.
Tiến sĩ Ran Porat một chuyên gia về Israel và các vấn đề Trung Đông tại Trung tâm Văn minh Do Thái Úc thuộc Đại học Monash cho biết, nhiều người Israel cảm thấy đã đến lúc cần có sự thay đổi.
"Tóm lại, mọi thứ đã thay đổi từ cuộc bầu cử trước, đến cuộc bầu cử này. Vị thế của Israel trên thế giới, đang đối mặt với những thách thức lớn. An ninh của Israel đang đối mặt, với những thách thức lớn trên nhiều mặt trận... Nhiều người Israel coi cuộc bầu cử sắp tới, là vô cùng quan trọng. Rất nhiều điều gây nhiều lo lắng”, Ran Porat .
Các cuộc thăm dò cho thấy Netanyahu, người đã nắm giữ chức vụ gần 19 năm không liên tục, kể từ khi được bầu lần đầu vào năm 1996, vẫn là một nhân vật chính trị nổi bật, nhưng dễ bị tổn thương khi bước vào giai đoạn bầu cử.
Dahlia Scheindlin là một nhà khoa học chính trị và nhà nghiên cứu dư luận, người đã theo dõi 9 chiến dịch bầu cử của Israel.
Bà cho biết, mặc dù đảng Likud của Netanyahu thường dẫn đầu trong các cuộc thăm dò, nhưng họ không thể tự mình thành lập chính phủ, và một liên minh các đảng đối lập mới và hiện có, có thể giành được nhiều ghế hơn, so với một liên minh Netanyahu trong tương lai.
Hiện tại, đảng của Netanyahu đang nắm quyền trong chính phủ, với một liên minh gồm 4 đảng bảo thủ và cực hữu khác.
“Bạn không cần phải là đảng lớn nhất ở Israel, để thành lập liên minh, chỉ cần là đảng có đa số ghế trong quốc hội sẵn sàng ủng hộ, hoặc bỏ phiếu ủng hộ việc thành lập liên minh của bạn. Vì vậy, bài toán xây dựng liên minh phức tạp hơn nhiều. Các đảng trung thành với Netanyahu, những đảng tạo nên liên minh hiện tại, hiện không giành được đa số, trong bất kỳ cuộc khảo sát đáng tin cậy nào”, Dahlia Scheindlin.
Chính phủ liên minh đầy rạn nứt của Benjamin Netanyahu, được coi là chính phủ cánh hữu nhất trong lịch sử Israel, đã tiến hành giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử quốc gia sớm.
Vậy, những đối thủ chính của ông dự kiến sẽ là ai?
Để trả lời câu hỏi đó, trước tiên cần hiểu hệ thống bầu cử của Israel, vốn khá khác biệt so với Úc.
Người Israel không bỏ phiếu trực tiếp cho bất kỳ ứng cử viên cá nhân nào, hoặc bầu ra đại diện cho khu vực họ sinh sống.
Thay vào đó, toàn bộ đất nước được coi là một khu vực bầu cử duy nhất, và cử tri bỏ phiếu cho một đảng chính trị.
120 ghế của quốc hội Israel, được gọi là Knesset, sau đó được phân bổ, dựa trên tỷ lệ phiếu bầu toàn quốc của mỗi đảng.
Sau cuộc bầu cử, các đảng đàm phán với nhau để cố gắng thành lập chính phủ.
Người lãnh đạo nào có thể tập hợp được một liên minh đa số, sẽ trở thành thủ tướng.
Điều đó có nghĩa là, câu hỏi quan trọng không chỉ là đảng nào giành được nhiều phiếu bầu nhất, mà là ai có thể đạt được các thỏa thuận cần thiết, để tập hợp một liên minh với ít nhất 61 ghế.
Bà nói rằng, hiện tại các con số không đủ, để Benjamin Netanyahu thành lập liên minh.
"Trong tất cả các cuộc khảo sát và chúng tôi có rất nhiều cuộc khảo sát trong hai năm qua, họ chỉ nhận được từ 49 đến 55 hoặc 56 ghế trong số 120 ghế, vì vậy không phải là đa số, không phải là 61”, Dahlia Scheindlin.
Thế nhưng con đường dẫn đến đa số, cho các đảng đối lập với ông cũng không rõ ràng.
"Các đảng đối lập, rõ ràng về mặt toán học, họ sẽ nhận được từ 65 đến 70 ghế. Và họ quá chia rẽ nội bộ, chủ yếu là giữa các đảng Do Thái hoặc Zionist, những đảng về cơ bản đã tuyên bố hoặc hứa hẹn, bằng những lời lẽ ít nhiều rõ ràng, sẽ không thành lập liên minh với các đảng đối lập khác, đại diện cho công dân Ả Rập và Palestine của Israel”, Dahlia Scheindlin.
Trước thềm cuộc bầu cử này, các đảng chính trị của Israel nhìn chung có thể được chia thành hai phe, đó là những người sẵn sàng phục vụ trong chính phủ do Netanyahu lãnh đạo, và những người không.
Đầu năm nay, hai đồng minh cũ của Netanyahu, là Yair Lapid theo chủ nghĩa trung dung và Naftali Bennett theo chủ nghĩa cánh hữu, đã hợp lực, sáp nhập các đảng của họ, để thành lập một đảng mới, gọi là Together.
Đảng này đang có tỷ lệ ủng hộ, rất sát với đảng của Netanyahu.
“Đảng gần nhất hiện đang ngang bằng, hoặc chỉ thấp hơn một chút so với ông ấy, là một danh sách hợp nhất của hai đảng khác nhau. Một trong số đó hiện đang đứng đầu phe đối lập, đó là đảng lớn thứ hai trong Knesset sắp mãn nhiệm. Đó là một loại đảng trung dung do cựu Thủ tướng Yair Lapid lãnh đạo, đã sáp nhập với một cựu Thủ tướng khác, Naftali Bennett, người đến từ cánh hữu cực đoan. Tuy nhiên, họ đã cùng nhau thành lập chính phủ vào năm 2021, mà không có Netanyahu”, Dahlia Scheindlin.
Bennett được coi là một trong những ứng cử viên chính, để kế nhiệm Netanyahu.
Sức hút của ông, một phần là khả năng thu hút một số cử tri cánh hữu, phản đối Netanyahu.
Một cái tên nổi bật khác trong cuộc đua là cựu Tham mưu trưởng Lực lượng Quốc phòng Israel, Gadi Eisenkot, người đã thành lập đảng Yashar năm rồi, sau khi từ chức khỏi một đảng khác trong Knesset.
"Người dân luôn đánh giá cao các Tham mưu trưởng quân đội. Chúng ta có một truyền thống lâu đời, về những người trong quân đội, những cựu quân nhân chuyên nghiệp, tham gia chính trị sau khi xuất ngũ. Và Gadi Eisenkot nói riêng, cựu Tham mưu trưởng này, luôn được đón nhận rất tốt. Mọi người thấy ông ấy khá trung thực, họ coi ông ấy là một người liêm chính, một người chuyên nghiệp. Một lần nữa, dường như ông ấy đứng trên chính trị”, Dahlia Scheindlin.
Đảng Yashar của Eisenkot, có nghĩa là thẳng thắn hoặc trung thực, hiện không nắm giữ bất kỳ ghế nào trong Knesset, nhưng đang có những bước tiến trong các cuộc thăm dò dư luận.
"Ngôi sao của ông ấy ,đang lên như diều gặp gió. Ông ấy cũng là một người cha mất con. Không chỉ con trai ông, mà cả cháu trai ông cũng thiệt mạng, trong những cuộc chiến gần đây”, Dahlia Scheindlin.
Hai đảng Together và Yashar, đều thuộc phe chống Netanyahu rộng lớn hơn và rất có thể, cần phải hợp tác để thành lập chính phủ.
Các đối tác liên minh cực đoan Chính thống giáo của Netanyahu, kịch liệt phản đối sự thay đổi này.
An ninh, trách nhiệm về các vụ tấn công ngày 7 tháng 10 và khả năng lãnh đạo của Netanyahu, cũng sẽ là những vấn đề then chốt trong cuộc bầu cử.
Với việc Thủ tướng phải đối mặt với những thách thức pháp lý trong và ngoài nước, điều này đặt ra câu hỏi về những tác động cá nhân, của một thất bại trong bầu cử.
Năm 2019, các công tố viên Israel đã buộc tội Netanyahu tội hối lộ, gian lận và vi phạm lòng tin. Ông bác bỏ các cáo buộc và mô tả vụ án chống lại mình, là một cuộc săn phù thủy.
Phiên tòa hình sự diễn ra của ông bắt đầu vào năm 2020, nhưng đã bị trì hoãn nhiều lần, do quy mô và độ phức tạp của vụ án, cũng như các nhiệm vụ chính thức của Thủ tướng.
Burla nói rằng, đây sẽ không chỉ là một cuộc đấu tranh chính trị đối với Netanyahu.
“Sẽ là một thảm họa đối với ông ấy nếu ông ấy sẽ thua cuộc bầu cử, vì tất cả những gì ông ta có trong phiên tòa, hiện tại là chức vụ Thủ tướng. Điều đó mang lại cho ông ta rất nhiều quyền lực và khả năng sử dụng cộng đồng quốc tế, những người như Trump, để gây áp lực lên Tổng thống Herzog, nhằm ân xá cho ông ta, hoặc gây áp lực lên các thẩm phán. Ông ta đã sử dụng vai trò Thủ tướng, để thay đổi lời khai của mình”, Burla.
Nếu Netanyahu thua, ông ta vẫn có thể giữ chức lãnh đạo phe đối lập.
Nhưng bà Scheindlin hoài nghi rằng, việc phế truất ông ta khỏi chức vụ, sẽ dẫn đến án tù.
"Ông ta sẽ có một cuộc sống dài lâu, kiếm được rất nhiều tiền từ các buổi diễn thuyết riêng. Ông ta có thể sẽ xây dựng một sự nghiệp lớn, khi tham gia vào nhiều doanh nghiệp và hội đồng quản trị khác nhau, nhưng ông ta sẽ không nắm quyền lực. Hãy nhớ rằng, ông ta đã là Thủ tướng trong hầu hết thời gian kể từ khi bị truy tố, ngoại trừ 18 tháng khi có một chính phủ khác, và điều đó không ngăn cản phiên tòa của ông ta. Tôi nghĩ rằng, chúng ta có thể đang phóng đại vấn đề khi cho rằng, ông ấy phải giữ vững quyền lực để tránh bị bỏ tù", Dahlia Scheindlin.
Về các cáo buộc tội ác chiến tranh tại Tòa án Hình sự Quốc tế, một chuyên gia luật quốc tế cho biết, việc mất chức Thủ tướng, sẽ không thay đổi cách ICC nhìn nhận Netanyahu, nhưng nó có thể khiến ông dễ bị bắt giữ, hoặc truy tố hơn bởi các quốc gia khác.
Điều này là do một sự bảo vệ toàn diện, gọi là miễn trừ cá nhân, áp dụng cho các nguyên thủ quốc gia và chính phủ đương nhiệm.
"Điều đó có nghĩa là không tòa án quốc gia nước ngoài nào, có thể truy tố ông ta về bất kỳ tội ác nào, bao gồm tội ác chiến tranh, tội ác chống nhân loại, tội diệt chủng”, Rosemary Grey.
Đó là Rosemary Grey, giám đốc Trung tâm Luật Quốc tế Sydney và giảng viên cao cấp tại trường luật của Đại học Sydney.
Bà cho biết, có một số tranh cãi trong cộng đồng pháp lý về việc, liệu các biện pháp bảo vệ miễn trừ cá nhân có áp dụng tại ICC hay không, khiến một số trong 125 quốc gia thành viên ngần ngại bắt giữ các viên chức bị truy tố, khi họ đi du lịch nước ngoài.
Trên thực tế, điều đó có thể khiến việc đi lại quốc tế trở nên rủi ro hơn, đối với Netanyahu.
"Nếu ông ấy thua cuộc bầu cử, sẽ có hai những ảnh hưởng. Thứ nhất, ông ta có thể bị truy tố ở một quốc gia khác, và thứ hai, các quốc gia là thành viên của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), có thể sẽ có xu hướng bắt giữ và giao nộp ông ta cho La Haye hơn, vì họ có thể chắc chắn rằng không có quyền miễn trừ nào, có thể bảo vệ ông ta ngay cả trước tòa án quốc tế đó”, Rosemary Grey.
Trong khi vẫn chưa rõ Thủ tướng có con đường nào, để giữ vững chức vụ của mình, Porat lưu ý rằng Netanyahu là một người sống sót chính trị.
"Đừng bao giờ đặt cược chống lại Netanyahu. Nếu tôi học được điều gì, thì đó là đừng bao giờ đặt cược chống lại ông ấy. Ông ấy là người có khả năng trở lại ngoạn mục nhất”, Ran Porat .
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
