“Bondi hiện gợi cho tôi rất nhiều cảm xúc phức tạp và mâu thuẫn. Đó là nơi cha mẹ tôi bắt đầu về chung sống với nhau, là nơi gắn với rất nhiều ký ức đẹp thời thơ ấu của tôi cùng gia đình. Tôi cũng từng đưa các con đến đó nhiều lần trong kỳ nghỉ học. Nhưng giờ đây Bondi đã trở thành một nỗi nặng lòng đối với cộng đồng chúng tôi.”
Đó là lời của cô Sheina Gutnick, một người Úc gốc Do Thái đã mất thân phụ là ông Reuven Morrison trong vụ khủng bố thảm khốc tại Bondi, xảy ra trong dịp lễ Hanukkah ngày 14 tháng 12 năm 2025.
Cô là một trong 12 nhân chứng trình bày trước Ủy viên Điều tra trong ngày điều trần đầu tiên của Ủy ban Hoàng gia về Bài Do Thái và Gắn kết Xã hội. Royal Commission on Antisemitism and Social Cohesion
Thân phụ của cô Sheina nằm trong số 15 người thiệt mạng và 40 người khác bị thương trong vụ tấn công được xem là nghiêm trọng nhất trong lịch sử khủng bố tại Úc.
Phúc trình sơ bộ của Ủy ban Hoàng gia đã được công bố tuần trước theo sau vụ xả súng tập thể này.
Bản phúc trình đưa ra 14 khuyến nghị dành cho chính quyền Liên bang, tiểu bang và lãnh thổ, trong đó có việc tăng cường năng lực an ninh và chống khủng bố ở cả cấp liên bang và tiểu bang.
Thủ tướng Anthony Albanese tuần trước tuyên bố chấp nhận toàn bộ các khuyến nghị thuộc thẩm quyền Liên bang, và sẽ làm việc với các tiểu bang cùng vùng lãnh thổ để thống nhất khai triển các cải tổ luật súng đạn trên toàn quốc.
“Điều đó dĩ nhiên còn tùy các tiểu bang và lãnh thổ xem xét những khuyến nghị rất rõ ràng này. Có hai khuyến nghị nhấn mạnh rằng chúng ta nên xúc tiến cải tổ luật súng đạn trên toàn quốc. Tôi hy vọng điều đó sẽ diễn ra, và sẽ tiếp tục hợp tác xây dựng với các chính quyền tiểu bang vì đây là cải tổ cần thiết.”
Ủy ban do cựu Thẩm phán Tối cao Pháp viện Virginia Bell đứng đầu. Trong lời phát biểu khai mạc phiên điều trần công khai đầu tiên, bà nói điều tối quan trọng là phải lắng nghe kinh nghiệm sống thực tế của người Do Thái tại Úc.
Bà ghi nhận nạn bài Do Thái đang gia tăng tại Úc cũng như nhiều quốc gia phương Tây khác, trong phản ứng trước các biến cố và xung đột tại Trung Đông.
“Sự gia tăng đột ngột của nạn bài Do Thái mà chúng ta chứng kiến tại Úc cũng xảy ra tương tự ở nhiều quốc gia phương Tây khác, và dường như gắn liền với các biến cố tại Trung Đông. Điều quan trọng là công chúng phải hiểu rằng các biến cố đó có thể nhanh chóng dẫn tới những biểu hiện thù nghịch xấu xa nhắm vào người Úc gốc Do Thái chỉ vì họ là người Do Thái. Những biểu hiện này đôi khi bắt nguồn từ hình ảnh và tư tưởng có từ thời Trung Cổ, nếu không muốn nói là sớm hơn.”
Cô Sheina kể lại một trong nhiều kinh nghiệm cá nhân về việc bị kỳ thị bài Do Thái khi trình bày trước ủy ban.
“Vào tháng 12 năm 2024, tôi đang đi trong trung tâm Westfield Bondi Junction và bế đứa con mới 12 tháng tuổi. Một người đàn ông chỉ vào sợi dây chuyền Ngôi Sao David của tôi rồi chửi tôi là ‘đồ khủng bố chết tiệt’. Tôi cảm thấy sốc, bị phơi bày và không an toàn. Có rất nhiều người xung quanh nhưng không ai can thiệp. Vì đang bế con, phản ứng đầu tiên của tôi là tránh đối đầu và rời đi an toàn. Điều đó khiến tôi thấy vô cùng mong manh, rằng ngay cả nơi công cộng đông đúc, tôi vẫn có thể bị nhắm tới chỉ vì trông có vẻ là người Do Thái, và hoàn toàn đơn độc.”
Cô kêu gọi cần giáo dục sớm về bài Do Thái và nâng cao nhận thức, xem đó là khuyến nghị then chốt để đối phó với tình trạng này ngày càng lan rộng trong xã hội Úc.
“Giáo dục về bài Do Thái, về bản sắc Do Thái và hậu quả thực tế của lòng thù hận cần được đưa vào từ sớm, trước khi các thái độ thù ghét hình thành và trở thành bình thường. Điều đó cũng phải bao gồm việc rèn luyện khả năng tư duy phản biện để học sinh biết đánh giá thông tin, đặt câu hỏi với nguồn tin và nhận diện thông tin sai lệch. Tôi cho đây là kỹ năng vô cùng quan trọng trong thời đại của sự trỗi dậy mạng xã hội và các tin sai lệch được trình bày như thể là các dữ kiện thật.”
Một nhân chứng khác dùng bí danh A-A-L kể lại một sự việc xảy ra với cháu gái ông trong lớp học.
“Cháu tôi đang ngồi trong lớp khi một giáo viên dạy thay môn Anh văn, đang giảng về một cuốn sách không hề liên quan gì đến Israel hay Palestine, nhưng vì lý do nào đó người này lại thực hiện nhiều lần kiểu chào ‘Heil Hitler’. Cháu tôi lúc đó 13 hay 14 tuổi, đã rời lớp, rất hoảng hốt, rồi viết email rất lễ phép cho Hiệu trưởng và mẹ cháu.”
Nhân chứng này cho biết cháu gái ông sau đó đã chuyển trường và, theo ông biết, giáo viên kia không chịu hậu quả đáng kể nào, vẫn tiếp tục công việc.
Ông nói nước Úc ngày nay rất khác với đất nước mà ông từng yêu mến khi mới di dân từ Nam Phi sang vào thập niên 1980, và ông không còn cảm thấy đây là nơi an toàn cho các cháu mình nữa.
“Tôi phải thú thật là mọi thứ đã thay đổi. Tôi thật sự phải suy nghĩ nghiêm túc xem đây còn có phải là đất nước cho các cháu tôi hay không. Có lẽ vẫn ổn cho tôi, một người gần 80 tuổi rồi. Nhưng tôi không biết tương lai các cháu tôi sẽ ra sao.”
Bà Schwartz, Chủ tịch Hội đồng quản trị trường Mount Sinai College tại Sydney, cũng nói bà chứng kiến nạn bài Do Thái gia tăng cùng nỗi lo sợ nơi phụ huynh và học sinh.
Cảm xúc gần như nguyên vẹn khi bà kể lại vụ việc ngày 30 tháng Giêng năm 2025, trường bị vẽ bậy bằng khẩu hiệu bài Do Thái. Bà nói rõ ràng đây là hành động nhằm hăm dọa học sinh trong ngày đầu tiên trở lại trường.
“Chúng tôi muốn xóa ngay lập tức, nhưng không thể vì cảnh sát đang xem đó là hiện trường tội phạm. Tôi nhớ nhìn thấy bức ảnh một học sinh địa phương khác, không phải Do Thái, nhìn những dòng chữ trên cổng trường rồi về nhà hỏi cha mẹ ‘Jew dogs’ và ‘Jew terrorists’ nghĩa là gì. Tôi đau lòng không chỉ cho con tôi, mà còn cho những đứa trẻ Úc lớn lên trong môi trường mà những chuyện như vậy trở thành bình thường.”
Phiên điều trần đang áp dụng định nghĩa về bài Do Thái của Liên minh Tưởng niệm Holocaust Quốc tế - International Holocaust Remembrance Alliance, theo đó, bài Do Thái là “một nhận thức nào đó về người Do Thái, có thể biểu hiện bằng sự thù ghét đối với người Do Thái.”
Thẩm phán Virginia Bell cho biết định nghĩa này sẽ được áp dụng từng trường hợp một để xác định các sự việc nêu ra có phải là bài Do Thái hay không.
Giáo sư Dennis Altman, học giả của Đại học La Trobe, nói ông chấp nhận định nghĩa này nhưng không đồng ý với một số ví dụ kèm theo.
Trong các ví dụ, người ta nói rằng việc gọi Israel là một xã hội phân biệt chủng tộc là hành vi bài Do Thái. Mặt khác, bạn khó có thể tham gia một cuộc biểu tình phản đối Ngày Quốc khánh Úc ở đây mà không thấy rằng người ta hô to "Úc là một quốc gia phân biệt chủng tộc”. Thật mâu thuẫn khi nói nước Úc phân biệt chủng tộc thì không sao, nhưng gọi một quốc gia nước ngoài khác, là phân biệt chủng tộc, thì lại bị coi là sai. Tương tự, cũng nên thảo luận về các giải pháp tiềm năng cho bế tắc giữa Israel và Palestine, trong đó hình dung ra việc tái thiết, việc tạo ra một nhà nước dân chủ thế tục. Tuy nhiên, đó không nhất thiết là lập trường mà tôi muốn tranh luận ở đây. Điều tôi muốn tranh luận là quyền của mọi người được nói lên điều đó, và quyền đó đang bị ngăn chặn."]]
Ông nói, với tư cách một người Úc gốc Do Thái từng đối diện với kỳ thị đồng tính, ông đệ trình ý kiến vì cho rằng cần có những tiếng nói Do Thái khác với quan điểm của các tổ chức Do Thái nổi bật hiện nay.
“Không thể phủ nhận rằng hiện nay chủ nghĩa bài Do Thái đang gia tăng ở Úc. Nhưng nếu chúng ta nghĩ về những tổn thương mà rất nhiều người Do Thái phải gánh chịu vì chúng ta là hậu duệ của những người sống sót sau thảm họa Holocaust, thì tôi nghĩ có một sự tương đồng với những gì mà nhiều người Úc bản địa cảm nhận, và tôi nghĩ điều đó cho thấy cách chúng ta có thể tiếp cận họ. Nếu chúng ta thực sự nghiêm túc về việc mong muốn sự tương tác cộng đồng và sự gắn kết xã hội, tôi nghĩ chúng ta cần giải quyết những vấn đề lớn hơn gây ra định kiến, phân biệt đối xử và thù hận.”
Ông cũng nói điều đó có nghĩa là phải bao gồm quan điểm của người Hồi giáo và Thổ dân Bản địa Úc trong Ủy ban, vì cộng đồng Palestine và Lebanon tại Úc đang có “nỗi tang thương rất lớn” mà chính phủ và nhiều tổ chức Do Thái chưa quan tâm đúng mức.
Đã có nhiều phúc trình ghi nhận tình trạng bài Hồi giáo gia tăng, trong đó có các vụ hành hung và phá hoại đền thờ Hồi giáo, đặc biệt từ sau ngày 7 tháng 10 năm 2023.
Phúc trình mới nhất của Sổ Ghi nhận Bài Hồi giáo cho thấy đã có 309 vụ việc trực tiếp trong giai đoạn 2023-2024, cao gấp đôi mức trung bình hàng năm trước đó.
Cùng lúc, bản phúc trình năm 2025 về Bài Hồi giáo tại Úc ghi nhận số vụ việc cao nhất từ trước tới nay.
Ông Gamel Kheir, phát ngôn nhân kiêm Tổng Thư ký Hội Hồi giáo Lebanon, cho biết ông đã công khai kêu gọi Ủy ban Hoàng gia điều tra cả bài Hồi giáo, nhưng chưa nhận được hồi âm từ chính phủ.
Tôi đã công khai tuyên bố rằng, ngay từ đầu, điều này quá hạn chế. Trước khi chính phủ chính thức kêu gọi thành lập Ủy ban Hoàng gia, chúng tôi đã ủng hộ việc thành lập Ủy ban Hoàng gia, nhưng chúng tôi đã mạnh mẽ khuyến nghị hoặc đề xuất rằng phạm vi điều tra nên rộng hơn nhiều. Về mặt thống kê, chứng sợ Hồi giáo luôn phổ biến hơn bất kỳ hình thức phân biệt chủng tộc nào khác ở Úc, nhưng nó chưa từng được xem xét trực tiếp. Tôi nghĩ rằng điều này quá hạn chế. Chúng tôi đã công khai tuyên bố rằng, vì chính phủ sẽ chi ra số tiền, thời gian và công sức lớn như vậy, tại sao không xem xét tất cả các hình thức phân biệt chủng tộc và nguyên nhân sâu xa đằng sau sự gia tăng mạnh mẽ của chủ nghĩa chống nhập cư và phân biệt chủng tộc nói chung?
Ông cũng nói chính phủ đã im lặng kể từ khi Đặc phái viên về Bài Hồi giáo nộp khuyến nghị lên Quốc hội, trái ngược với việc nhanh chóng ủng hộ các khuyến nghị từ Đặc phái viên về Bài Do Thái.
Vậy, liệu đó có phải là sự phản ánh quan điểm của chính phủ và các chính trị gia về tầm quan trọng của cộng đồng Do Thái và cộng đồng Hồi giáo? Không phải là tôi muốn hạ thấp cộng đồng Do Thái. Họ xứng đáng được bảo vệ. Điều tôi đang kêu gọi là cần phải bảo vệ tất cả các nhóm thiểu số. Không phải là chủ nghĩa bài Do Thái chỉ xảy ra trong một phạm vi hẹp. Có sự gia tăng tình cảm chống lại các cộng đồng thiểu số, và tất cả đều xứng đáng nhận được sự quan tâm và bảo vệ của chính phủ, cả về chính sách lẫn các khuyến nghị và luật pháp cần được ban hành. Và điều đó hiện không xảy ra."
Chính phủ Albanese ngày 20 tháng Giêng đã thông qua một loạt đạo luật chống thù ghét mang tên Đạo luật Chống Bài Do Thái, Thù ghét và Cực đoan năm 2026, Combatting Antisemitism, Hate and Extremism Act 2026' bao gồm việc thành lập chương trình mua lại súng trên toàn quốc và tạo thêm các tội danh hình sự mới liên quan đến nhập cảng hoặc xuất cảng tài liệu cực đoan bạo lực.
SBS đã liên lạc với Bộ Tư pháp để xin bình luận, nhưng đến nay vẫn chưa nhận được hồi đáp.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
