Gia đình Eddie Mabo kêu gọi nước Úc tiếp tục đối diện với sự thật lịch sử và thúc đẩy công lý cho người Thổ dân và dân đảo Torres Strait.
Trong tiếng hát, điệu múa và những nghi lễ văn hóa tại hội nghị thượng đỉnh của Viện Nghiên cứu Người Thổ dân và Dân đảo Torres Strait Úc (AIATSIS) ở Gold Coast, hàng ngàn người đã cùng nhau tưởng niệm Ngày Mabo, một cột mốc mang ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử hiện đại của nước Úc.
Hơn ba thập niên sau phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao năm 1992, tên tuổi của Eddie Mabo vẫn được nhắc đến như biểu tượng của cuộc đấu tranh vì quyền đất đai và sự công nhận dành cho các dân tộc bản địa đầu tiên của Úc.
Trong ngày tưởng niệm năm nay, gia đình ông cho biết cuộc đấu tranh mà Eddie Mabo khởi xướng vẫn còn dang dở.
Phát biểu tại hội nghị AIATSIS, bà Gail Mabo, con gái của Eddie Mabo, xúc động nhắc lại hành trình kiên trì kéo dài suốt 15 năm của cha mình để theo đuổi vụ kiện lịch sử.
“Đó chính là cha tôi, người đã làm nên điều phi thường ấy. Mất 15 năm nhưng ông đã làm được,” bà nói.
Bà cho biết Eddie Mabo là người luôn khao khát tri thức và dành rất nhiều thời gian nghiên cứu lịch sử cũng như văn hóa của người dân đảo Torres Strait.
“Ông là người luôn khao khát tri thức. Ông làm việc tại Đại học James Cook. Trong giờ nghỉ trưa, ông vào thư viện tìm đọc mọi cuốn sách về Torres Strait hoặc lịch sử của vùng Torres Strait.”
Ngày Mabo được tổ chức vào ngày 3 tháng 6 hàng năm để đánh dấu phán quyết lịch sử của Tòa án Tối cao Úc năm 1992 trong vụ kiện Mabo kiện Queensland. Đây là quyết định đã bác bỏ học thuyết pháp lý “terra nullius” quan niệm cho rằng nước Úc là “vùng đất vô chủ” trước khi người Anh đến định cư.
Phán quyết này lần đầu tiên công nhận rằng người Thổ dân và dân đảo Torres Strait có mối liên hệ truyền thống với đất đai từ trước khi thực dân Anh đặt chân tới Úc, mở đường cho hệ thống Native Title quyền sở hữu đất truyền thống của người Bản địa.
Đối với nhiều người bản địa Úc, phán quyết Mabo không chỉ là chiến thắng pháp lý mà còn là sự khẳng định nhân phẩm và quyền tồn tại của họ trong lịch sử quốc gia.
Luật sư Josh Creamer nói với NITV rằng trước phán quyết Mabo, người Thổ dân gần như không được luật pháp Úc nhìn nhận như những cộng đồng có quyền lợi chính đáng đối với đất đai.
“Trước Eddie Mabo, theo luật pháp chúng tôi bị xem là những kẻ man rợ, hoang dã, không thể có quyền lợi hay quyền sở hữu đất đai,” ông nói.
“Ông đã tạo ra tiền lệ khẳng định rằng chúng tôi là con người, chúng tôi có quyền và lợi ích cần được công nhận.”
Ông Creamer cho rằng ý nghĩa của phán quyết Mabo vượt xa vấn đề quyền đất đai, bởi nó đã làm thay đổi nền tảng pháp lý và nhận thức của nước Úc về các dân tộc đầu tiên.
“Trong gần 100 đến 200 năm, chúng tôi phải sống trong thực trạng đó. Hành động của Eddie Mabo đã thay đổi điều ấy.”
Tại Gold Coast, thế hệ trẻ trong gia đình Mabo cũng tiếp tục mang theo tinh thần đấu tranh của ông.
Kaleb Mabo, cháu trai của Eddie Mabo, cho biết Ngày Mabo là dịp để anh suy ngẫm về những hy sinh mà ông bà mình đã trải qua.
“Đây là ngày tôi nhớ về những điều mà cả ông và bà tôi đã đấu tranh. Và hành trình, cũng như những khó khăn họ trải qua khi đứng lên giành quyền lực và thay đổi cấu trúc của cả quốc gia.”
Kaleb cho rằng giáo dục là chìa khóa để tiếp tục thúc đẩy thay đổi cho cộng đồng người bản địa.
“Đối với người bản địa, đây là nền tảng văn hóa của chúng tôi. Đó là việc truyền lại kiến thức giữa các thế hệ và gìn giữ những câu chuyện,” anh nói.
“Với tôi, cũng như ông tôi trước đây, giáo dục, cả giáo dục văn hóa truyền thống lẫn giáo dục phương Tây, là điều vô cùng quan trọng.”
Theo Kaleb, nước Úc cần dành sự công nhận lớn hơn cho ý nghĩa lịch sử của Ngày Mabo, trong đó có việc cân nhắc biến ngày này thành ngày nghỉ lễ quốc gia.
“Để mọi người chú ý hơn và hiểu được tầm quan trọng của ngày này,” anh nói.
“Vì nó đã thay đổi cấu trúc của cả quốc gia, vậy tại sao chúng ta lại không công nhận điều đó?”
Tuy nhiên, dù phán quyết Mabo đã đi vào lịch sử như một bước ngoặt quan trọng, nhiều nhà hoạt động và lãnh đạo bản địa cho rằng người Thổ dân và dân đảo Torres Strait vẫn tiếp tục đối mặt với bất bình đẳng trong nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục, nhà ở đến hệ thống pháp lý.
Bà Gail Mabo cho biết cuộc đấu tranh mà cha bà bắt đầu vẫn chưa kết thúc.
Chúng tôi, những người Bản địa, hiểu rằng vẫn còn những vấn đề chưa được giải quyết và sự thật rồi sẽ phải được nói ra.Gail Mabo
Trong khi đó, luật sư Josh Creamer cho rằng quyền của người bản địa tại Úc hiện vẫn còn hạn chế nếu so với các cộng đồng First Nations ở nhiều quốc gia khác.
“Ở Úc, chúng tôi có rất ít quyền. Chúng tôi có sự công nhận Native Title, quyền đất đai, và có lẽ là quyền không bị phân biệt chủng tộc, đó gần như là tất cả những gì các dân tộc đầu tiên có được,” ông nói.
Ông cho rằng người bản địa cần có thêm các cơ chế pháp lý mạnh mẽ hơn để bảo vệ quyền lợi của mình.
“Bạn phải có khả năng đến tòa và nói rằng quyền của chúng tôi đang bị xâm phạm, hoặc quyền của chúng tôi cần phải là thế này, thế kia.”
“Giống như các dân tộc bản địa khác trên thế giới, chúng tôi xứng đáng có nhiều hơn thế.”
Hơn 30 năm sau phán quyết Mabo, di sản của Eddie Mabo vẫn tiếp tục ảnh hưởng sâu rộng đến xã hội Úc, không chỉ trong luật pháp mà còn trong cách quốc gia này nhìn nhận lịch sử của chính mình.
Đối với gia đình Mabo, việc tưởng nhớ ông không chỉ là nhìn lại quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở rằng công lý và sự công nhận dành cho người Thổ dân vẫn là hành trình chưa hoàn tất.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
