Chính phủ Anh đã ký một thỏa thuận với quốc gia châu Phi Rwanda để gửi người xin tị nạn đến đây. Động thái này bị các tổ chức tị nạn lên án là không thực thi, vô nhân đạo, đồng thời cho thấy Anh đã áp dụng một chính sách tị nạn của Úc vốn từng bị chỉ trích trên toàn cầu.
Ông Thanush Selvarasa đã bị giam giữ tại một trung tâm xét duyệt tị nạn ngoài khơi trên đảo Manus trong vòng sáu năm rưỡi.
Bỏ lại gia đình ở Sri Lanka, ông Selvarasa coi Úc là vùng đất của hy vọng và sự bảo vệ.
Nhưng ông nói thực tế trở nên khắc nghiệt hơn nhiều.
“Khi chúng tôi ở trung tâm xét duyệt tị nạn trên đảo, chúng tôi không nhận được bất cứ thứ gì từ chính phủ, chúng tôi đã bị nhốt bên trong những hàng rào. Ngày qua ngày, họ phủ nhận cuộc sống của chúng tôi trong đó, đó là lý do tại sao chúng tôi mất đi 13 người vô tội trên hòn đảo đó. Trung tâm xét duyệt này không phải là giải pháp tốt cho những người xin tị nạn và tìm kiếm an toàn.”
Hiện ông Selvarasa đang là một nhà hoạt động nhân quyền cho những người xin tị nạn ở Úc và trên thế giới.
Công việc của ông đã giúp ông có cơ hội được phát biểu trước Quốc hội Anh, nói lên nỗi đau và nỗi kinh hoàng mà ông phải đối mặt trong thời gian bị giam giữ trong trại tị nạn.
Đối với ông, quyết định của chính phủ Anh khi chuyển những người tầm trú ở nước ngoài đến Rwanda thật là tàn khốc.
“Họ không nhận thức được điều này sẽ ảnh hưởng đến tương lai của những người xin tầm trú như thế nào. Họ chưa nhận ra bây giờ đâu. Tôi là một nạn nhân của chính sách đó. Và hiện vẫn còn nhiều người bạn của tôi đang phải sống trong trung tâm xét duyệt tị nạn muốn tự tử.”
Nước Anh và Rwanda vào tuần trước đã công bố một thỏa thuận cho phép bất kỳ ai đến nước Anh bất hợp pháp kể từ ngày 1 tháng 1 có thể bị đưa tới quốc gia Đông Phi này cách đó 6.400 km, nơi họ sẽ được xử lý hồ sơ, và nếu thành công, sẽ vẫn phải ở lại quốc gia đó.
Đó là một thỏa thuận mà Vương quốc Anh đã trả trước cho Rwanda 212 triệu đô la.
Lo ngại về vấn đề nhập cư là một yếu tố quan trọng trong cuộc bỏ phiếu Brexit năm 2016 và Thủ tướng Anh Boris Johnson đã phải chịu áp lực thực hiện lời hứa "giành lại quyền kiểm soát" các biên giới của Anh.
Ông Johnson nói rằng kế hoạch này nhằm làm chùn bước những người liều mạng bất chấp nguy hiểm để băng qua kênh đào nước Anh, và nhằm để chấm dứt hoạt động của các tổ chức buôn người.
“Những kẻ buôn người hèn hạ đang lợi dụng những người dễ bị tổn thương và biến con kênh thành một nghĩa địa. Có quá nhiều đàn ông, phụ nữ và trẻ em bị chết đuối trên những chiếc thuyền không đủ tiêu chuẩn, hoặc bị chết ngạt trong những chiếc xe tải đông lạnh. Chúng ta phải ngăn chặn hoạt động buôn bán kinh khủng này và dẹp bỏ những kẻ buôn người. Đó là lý do tại sao chúng tôi lại thông qua dự luật quốc tịch và biên giới cho phép chúng tôi lần đầu tiên phân biệt được những người đến đây hợp pháp và bất hợp pháp.”
Tuy nhiên, quan chức pháp lý cấp cao của Cao ủy Tị nạn Liên Hiệp Quốc, Larry Bottinick, cho biết trước đây đã từng có các chính sách tương tự nhưng không thành công.
“Tôi đã làm việc ở Israel trước khi đến Anh. Họ đã tự nguyện gửi người Eritreans đến Rwanda, người Sudan đến Uganda và mọi người chuyển từ Rwanda trong vòng một tuần. Vì vậy, nó không ngăn cản việc buôn lậu mà họ thúc đẩy nó.”
Jana Favero là giám đốc Vận động chính sách tại Trung tâm Tài nguyên Người tị nạn.
Bà nói với SBS rằng quyết định này là một vết đen trong lịch sử của Quốc hội Anh.
“Hoàn toàn không có lý do biện minh cho việc giam giữ ở nước ngoài. Chính phủ Úc đã thử việc này hai lần và cả hai lần đều hoàn toàn là một thất bại về chính sách. Lần đầu tiên chính sách này bị dừng lại nhưng sau đó lại được áp dụng vào năm 2013. Do đó, thật không thể hiểu tại sao lại có một quốc gia khác muốn sao chép một thứ giống như một lỗ đen về tài chính và đạo đức.”
Quyết định này cũng đã bị lãnh đạo của nhà thờ Anh giáo chỉ trích.
Tổng giám mục Canterbury Justin Welby đã có can thiệp chính trị trực tiếp một cách bất thường trong bài giảng Chủ nhật Phục sinh, nói rằng có một số vấn đề đạo đức nghiêm trọng xung quanh việc gửi những người xin tị nạn ra nước ngoài.
“Việc đẩy trách nhiệm của chúng ta sang cho một quốc gia khác, dù quốc gia đó đang cố gắng làm tốt như Rwanda, vẫn là điều trái ngược với bản chất của Chúa, người đã chịu trách nhiệm về những tội lỗi của chúng ta.”
Khi công bố kế hoạch này, ông Boris Johnson đã ca ngợi Rwanda là một trong những quốc gia an toàn nhất trên thế giới, bất chấp việc chính phủ Anh đưa ra lo ngại vào năm ngoái về hồ sơ nhân quyền của quốc gia này.
Bà Favero thì nói rằng việc xét duyệt tị nạn ở nước ngoài là một hệ thống trong đó gây chồng chất tổn thương cho những người vốn đang cố gắng chạy trốn khỏi bạo lực và khủng bố.
“Điều gây sốc về Rwanda gần đây nhất là vào năm ngoái, Anh đã cấp thị thực tầm trú và tị nạn cho những người chạy trốn khỏi cuộc đàn áp ở Rwanda. Vậy điều này có ý nghĩa gì đối với những người chạy trốn khỏi Rwanda trong tương lai, khi mà sau đó họ có thể được gửi trở lại nơi họ bị đàn áp? Điều này thực sự không có ý nghĩa gì cả. Và nó chỉ dựa trên sự tàn ác và ý thức hệ rằng mọi người không nên tầm trú bằng thuyền.”
Quyết định của chính phủ Anh để lại nhiều câu hỏi chưa được giải đáp, bao gồm cả chi phí cuối cùng và cách thức người tầm trú được lựa chọn.
Bên cạnh đó, nước Anh cho biết trẻ em và các gia đình có trẻ em sẽ không được gửi đến Rwanda.
