Chính phủ Úc dự kiến ngăn các trung tâm dữ liệu mới được xây gần nhà dân và trường học, đồng thời siết yêu cầu về điện, nước và vị trí xây dựng. Tuy nhiên, người dân West Footscray cho rằng những quy định này không giải quyết tiếng ồn, gián đoạn và nhiều hệ lụy mà họ đang phải chịu từ các cơ sở hiện hữu.
Khi anh Sean Brown chuyển đến West Footscray hai năm trước, chỉ vài ngày sau khi con trai chào đời, anh nghĩ mình đã tìm được một nơi phù hợp để nuôi dạy con — có không gian xanh, ga tàu gần nhà và một cộng đồng còn nhiều tiềm năng phát triển.
Thế nhưng giờ đây, ngôi nhà của anh chỉ cách một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất nước Úc khoảng 300 mét.
“Đó là một khối hộp đen khổng lồ nằm giữa khu dân cư. Cảm giác nặng nề về mặt thị giác hiện diện khắp nơi, gần như không thể tránh khỏi,” Brown nói với SBS News.
Theo anh, cơ sở M3 của NextDC tại vùng ngoại ô Melbourne này phát ra tiếng ù liên tục, có thể nghe thấy ngay cả khi đứng cách đó 100 mét. Công trình vẫn đang được mở rộng, khiến ánh sáng, tiếng ồn và sự xáo trộn gần như diễn ra không ngừng.
Chỗ đậu xe trở nên khan hiếm vì nhân viên của cơ sở phải cạnh tranh với cư dân để đậu xe trên đường. Brown cũng cho biết trong thời gian thi công hạ tầng, có những con đường bị mất điện suốt cả ngày, người dân chỉ được báo trước rất ít và không nhận được bồi thường.
Anh còn lo ngại về những nguy cơ đối với sức khỏe và tương lai của cả vùng ngoại ô này.
Giám đốc điều hành NextDC, ông Craig Scroggie, mô tả M3 là “nhà máy AI siêu quy mô lớn nhất nước Úc”. Cơ sở này dự kiến sẽ tăng gấp đôi quy mô vào năm 2027, bao phủ diện tích 10 hecta và tiêu thụ 225 megawatt điện liên tục 24 giờ mỗi ngày.
Một cơ sở khác là Perri Melbourne Data Centre, gọi tắt là PMDC, cũng đã được phê duyệt và lên kế hoạch xây dựng cách đó chỉ vài dãy phố.
Theo Hội đồng Khí hậu, Úc hiện có 162 trung tâm dữ liệu đang hoạt động và thêm 90 cơ sở khác được đề xuất. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu các quy định sắp được ban hành đối với trung tâm dữ liệu trong khu dân cư có áp dụng cho bất kỳ dự án nào trong số này hay không.
Chính phủ siết quy định đối với trung tâm dữ liệu mới
Trong bài phát biểu tại tiệc tối thường niên của Hội đồng Doanh nghiệp Úc tối thứ Ba, Thủ tướng Anthony Albanese công bố các quy định mới trên toàn quốc nhằm ngăn những trung tâm dữ liệu trong tương lai được xây dựng gần nhà dân, trường học hoặc đất nông nghiệp có giá trị cao.
Các nhà phát triển cũng sẽ phải bổ sung vào lưới điện lượng năng lượng tái tạo nhiều hơn mức trung tâm dữ liệu của họ tiêu thụ, giảm thiểu việc sử dụng nước và bảo đảm địa điểm xây dựng phù hợp với quy mô của cơ sở. Các dự án cũng phải tránh những khu đất có thể được sử dụng để xây nhà ở.
“Úc có lợi thế lớn trong việc thu hút đầu tư vào các trung tâm dữ liệu, nhưng duy trì sự đồng thuận và chấp nhận của xã hội là điều thiết yếu,” ông Albanese nói.
“Điều đó có nghĩa là phải bảo đảm hóa đơn tiền điện không tăng, an ninh nguồn nước được duy trì và các địa điểm xây dựng phải phù hợp.”
Khi được hỏi về những cộng đồng hiện đang sống cạnh các trung tâm dữ liệu, ông Albanese không trả lời trực tiếp trong cuộc phỏng vấn với ABC Perth hôm thứ Ba mà tiếp tục đề cập đến khuôn khổ về sự chấp nhận của xã hội.
SBS News cũng hỏi liệu chính phủ có biện pháp nào nhắm đến các cơ sở hiện hữu, hoặc giải quyết lo ngại rằng những quy định mới không bảo vệ những người đã bị ảnh hưởng hay không. Văn phòng Thủ tướng từ chối bình luận.
Một khoảng trống lớn trong chính sách
Mặc dù hoan nghênh về nguyên tắc những thay đổi này, Brown cho rằng chúng không giúp được những người đang phải sống chung với hậu quả.
“Nếu các quy định không khắc phục những vấn đề đã xảy ra tại West Footscray thì chúng có ý nghĩa gì?” anh nói.
“Cộng đồng này gần như đã bị bỏ rơi hoàn toàn nếu chúng tôi không được quan tâm. Tại sao con cái chúng tôi vẫn phải tiếp tục gánh chịu những rủi ro này?”
Brown hoài nghi rằng các cơ sở tại West Footscray có thể được phê duyệt nếu phải tuân theo khuôn khổ mới của chính phủ. Theo anh, quy định cần được mở rộng để áp dụng cho cả những trung tâm dữ liệu hiện hữu, chứ không chỉ các dự án mới.
“Nếu những khu vực mà trung tâm dữ liệu đã được xây dựng ở vị trí không phù hợp cứ bị bỏ mặc, phải tự xoay xở, thì công bằng ở đâu?”
Phó giáo sư Ehsan Noroozinejad, nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chuyển đổi Đô thị tại Đại học Western Sydney, hoan nghênh những thay đổi của chính phủ nhưng cho rằng vẫn còn một khoảng trống rõ ràng.
“Các quy định được đề xuất chủ yếu định hướng những dự án phát triển trong tương lai, vì vậy chúng không tự động giải quyết những lo ngại liên quan đến các cơ sở hiện hữu,” ông nói với SBS News.
“Những cộng đồng đang sống gần trung tâm dữ liệu cần có các tiêu chuẩn rõ ràng về tiếng ồn, sử dụng nước, máy phát điện dự phòng, giao thông và tác động đối với hệ thống năng lượng, đi kèm với cơ chế giám sát minh bạch.”
Ông Noroozinejad cho rằng Úc vẫn cần các trung tâm dữ liệu, nhưng vấn đề phát sinh khi chúng không được đặt ở đúng vị trí hoặc không có hạ tầng phù hợp.
“Điều quan trọng là không nên cho rằng mọi trung tâm dữ liệu đều gây ra những vấn đề giống nhau,” ông nói.
“Vấn đề thực sự nằm ở hiệu suất hoạt động, vị trí và việc liệu các chi phí có bị đẩy sang cho cộng đồng xung quanh gánh chịu hay không.”
Tiến sĩ Michael Vardon thuộc Trường Môi trường và Xã hội Fenner tại Đại học Quốc gia Úc cho rằng vấn đề sâu xa hơn nằm ở quy trình phê duyệt: cộng đồng gần như không có tiếng nói trước khi một cơ sở được thông qua.
“Các quy định này chỉ liên quan đến địa điểm xây dựng các cơ sở mới, còn quy định về khoảng cách an toàn không được áp dụng hồi tố,” ông Vardon nói với SBS News.
“Dự án được phê duyệt trước, cộng đồng biết chuyện sau. Đến lúc đó, công cụ chính sách duy nhất còn lại chỉ là các điều kiện vận hành.”
Bà Olivia Shen, Giám đốc Chương trình Công nghệ Chiến lược thuộc Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ tại Đại học Sydney, cho rằng điều khoản then chốt là liệu những thay đổi này có áp dụng cho cả việc mở rộng các trung tâm dữ liệu hiện hữu hay chỉ dành cho dự án mới.
“Nhiều trung tâm dữ liệu đã hoạt động tại Úc trong nhiều thập niên mà cộng đồng xung quanh thậm chí không nhận ra sự hiện diện của chúng,” bà nói.
“Tuy nhiên, nếu các trung tâm dữ liệu hiện hữu được phép mở rộng đến mức lấn sát nhà dân, trường học và đất nông nghiệp thì đây sẽ trở thành một lỗ hổng chính sách.”
“Chúng tôi cảm thấy hoàn toàn bất lực”
Một cư dân khác ở West Footscray, cô Kendal Coombs, mua nhà cách cơ sở M3 khoảng 200 mét cách đây bốn năm, khi khu đất này vẫn còn bỏ trống.
Cô cho biết ban đầu hội đồng địa phương nói rằng khu đất sẽ được sử dụng làm một “khu thương mại”. Tuy nhiên, vài tháng sau khi dọn đến, cô nhận ra đó là một trung tâm dữ liệu.
Ban đầu, điều này không khiến cô lo ngại, cho đến khi cơ sở nhanh chóng được mở rộng.
“Tất cả chúng tôi đều tức giận và lo lắng, nhưng rất khó biết phải làm gì. Chúng tôi cảm thấy hoàn toàn bất lực,” cô nói.
“Những dự án này phá hủy cộng đồng. Nếu chính phủ xác định rằng các trung tâm dữ liệu trong tương lai không được xây gần nhà dân hoặc trường học vì quá nguy hiểm, hoặc gây quá nhiều rủi ro đối với sức khỏe, thì họ phải bồi thường cho những cư dân đã bị ảnh hưởng.”
Brown cho rằng sự hiện diện của các trung tâm dữ liệu còn khiến người dân khó bán nhà để chuyển đi.
“Nhiều người ở đây thực sự tức giận vì những tác động có thể xảy ra đối với giá nhà,” anh nói.
“Bản thân tôi chắc chắn không muốn sống gần một trung tâm dữ liệu. Tôi sẽ không mua căn nhà này.”
Brown đang vận động để cư dân được bồi thường, bao gồm chương trình tự nguyện mua lại nhà theo mức giá thị trường cạnh tranh cho những người không còn muốn sống tại đây, chi trả chi phí di dời cho cả chủ nhà lẫn người thuê nhà, và bồi thường cho những xáo trộn mà họ đã phải chịu.
Theo Brown, NextDC chưa phản hồi các đề xuất này và cần có sự can thiệp của chính phủ.
Cả ông Noroozinejad và ông Vardon đều cho rằng cần tăng cường tính minh bạch và yêu cầu báo cáo đối với các trung tâm dữ liệu hiện hữu trong khu dân cư, đặc biệt là thông tin về lượng điện và nước sử dụng, tiếng ồn, hoạt động giám sát độc lập và hồ sơ khiếu nại.
Ông Noroozinejad nói thêm rằng những biện pháp thực tế như tăng cường cách âm, cải tạo cảnh quan, quản lý giao thông và hạn chế việc thử nghiệm máy phát điện dự phòng cũng có thể giúp giảm tác động.
Nhưng đối với Brown, có lẽ mọi chuyện đã quá muộn.
“Họ đã hủy hoại khu vực này,” anh nói. “Chúng tôi đang chứng kiến một vùng ngoại ô chết dần.”
NextDC từ chối bình luận.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
