Vitamin và thực phẩm bổ sung từ lâu đã trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người Việt tại Úc. Từ vitamin C, vitamin D, canxi, dầu cá cho đến các loại viên uống được quảng cáo là “tăng sức đề kháng”, “bổ não”, “chống lão hóa”, người tiêu dùng có thể dễ dàng tìm thấy hàng trăm sản phẩm khác nhau.
Tuy nhiên, uống vitamin có thực sự giúp khỏe hơn? Ai nên uống và ai không cần? Và liệu việc lạm dụng vitamin có thể gây hại cho sức khỏe hay không?
Những hiểu lầm phổ biến về vitamin và thực phẩm bổ sung
Bác sĩ Hiệp cho biết, quan điểm cho rằng ăn uống hằng ngày khó đủ chất nên cần bổ sung vitamin chỉ đúng trong một số trường hợp nhất định.
Những nhóm có thể cần bổ sung bao gồm người ăn chay nghiêm ngặt, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người mắc bệnh mạn tính, hoặc những người có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng do lối sống hay bệnh lý.
Tuy nhiên, với đa số người khỏe mạnh, vitamin không thể thay thế cho một chế độ ăn cân đối, giàu rau xanh, trái cây, chất đạm, chất béo lành mạnh và chất xơ.
Khi nghi ngờ thiếu hụt, người dân nên tham khảo ý kiến bác sĩ gia đình hoặc chuyên viên y tế thay vì tự ý mua vitamin để dùng lâu dài.
Vitamin không phải lúc nào cũng “dư thì được cơ thể đào thải”
Một quan niệm sai lầm phổ biến khác là vitamin dư thừa sẽ tự đào thải khỏi cơ thể. Theo bác sĩ Hiệp, điều này không đúng với tất cả các loại vitamin.
Các vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K có thể tích tụ trong cơ thể, đặc biệt ở gan và mô mỡ. Việc sử dụng liều cao kéo dài có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng đến gan, thận, xương và hệ thần kinh.
Thực tế, truyền thông Úc từng ghi nhận các trường hợp ngộ độc vitamin B6 liều cao gây tổn thương thần kinh.
Những loại vitamin dễ bị lạm dụng
Một số loại vitamin và thực phẩm bổ sung dễ bị lạm dụng gồm vitamin B6, vitamin D, vitamin C, vitamin E và các loại multivitamin tổng hợp.
Việc sử dụng liều cao, kéo dài có thể dẫn đến các vấn đề như tổn thương thần kinh, rối loạn tiêu hóa, sỏi thận, tăng nguy cơ xuất huyết hoặc ảnh hưởng đến gan, thận.
Ngoài ra, một số thực phẩm bổ sung được quảng cáo giúp tăng cơ, tăng cân hoặc tăng cường sinh lý, nếu không được kiểm soát và sử dụng đúng cách, cũng có thể gây rối loạn nội tiết và ảnh hưởng tim mạch.
Sử dụng vitamin hợp lý sẽ giúp duy trì sức khỏe tốt và tránh được những rủi ro không đáng có. Ngược lại, nghe theo tin đồn và tự ý mua dùng có thể vừa tốn tiền, vừa gây hại cho sức khỏe.Bác sĩ Phan Đình Hiệp
Khi nào bác sĩ khuyến nghị bổ sung vitamin?
Bác sĩ gia đình thường đưa ra khuyến nghị bổ sung vitamin dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể, bao gồm tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, kết quả xét nghiệm máu, chế độ ăn, lối sống, độ tuổi và nhu cầu sinh lý.
Ví dụ, phụ nữ mang thai thường được khuyên bổ sung axit folic, vitamin D, sắt hoặc canxi. Người cao tuổi có thể cần vitamin D, B12 hoặc canxi. Những người ăn chay, ít tiếp xúc ánh nắng, hoặc mắc các bệnh ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng cũng có thể cần bổ sung theo chỉ định y khoa.
Lời khuyên để sử dụng vitamin an toàn
Theo bác sĩ Phan Đình Hiệp, vitamin có thể mang lại lợi ích khi được sử dụng đúng đối tượng, đúng liều và đúng thời điểm. Người dân không nên tự ý uống vitamin liều cao, kéo dài chỉ vì nghĩ rằng đó là “thuốc bổ”.
Ưu tiên hàng đầu vẫn là chế độ ăn uống tự nhiên, đa dạng và cân đối. Trước khi sử dụng bất kỳ loại vitamin hay thực phẩm bổ sung nào, người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên y tế. Nếu đã dùng vitamin trong thời gian dài, việc kiểm tra định kỳ để tránh quá liều cũng rất cần thiết.
