Căng thẳng địa chính trị leo thang cùng những cuộc xung đột kéo dài đã đẩy chi tiêu quân sự toàn cầu lên một cột mốc chưa từng có trong tiền lệ. Theo dữ liệu mới nhất vừa được Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) công bố, tổng chi tiêu quốc phòng của thế giới đã chạm ngưỡng 4.000 tỷ USD – con số tương đương với việc mỗi người dân trên Trái Đất đang gánh trên vai gần 500 USD cho mục đích khí giới và chiến tranh.
Đây là năm thứ 11 liên tiếp chi tiêu quân sự toàn cầu duy trì đà tăng trưởng, phản ánh một thế giới đang đứng trước những biến động sâu sắc về an ninh. Trong bức tranh tổng thể đó, sự trỗi dậy của các cường quốc và sự thay đổi chiến lược của các đồng minh phương Tây đang tạo nên một cục diện mới đầy thách thức.
Những con số biết nói trong cuộc đua nghìn tỷ đô la
Báo cáo của SIPRI chỉ ra rằng, chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng tới 41% trong thập kỷ qua. Dù đạt mức kỷ lục về giá trị tuyệt đối, tốc độ tăng trưởng hàng năm vào năm 2025 đã chậm lại ở mức 2,9% – thấp hơn đáng kể so với con số 9,7% của năm trước đó. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự sụt giảm tốc độ này là do sự biến động trong ngân sách quốc phòng của Mỹ.
Dẫn đầu danh sách chi tiêu vẫn là ba cái tên quen thuộc: Mỹ, Trung Quốc và Nga. Tổng cộng, ba quốc gia này chiếm tới 51% chi tiêu toàn cầu. Cụ thể, Mỹ chi 1,33 nghìn tỷ USD, Trung Quốc chi 468 tỷ USD và Nga chi 265 tỷ USD. Các vị trí tiếp theo trong top 10 lần lượt thuộc về Đức (159 tỷ USD), Ấn Độ (128 tỷ USD), Vương quốc Anh (124 tỷ USD), Ukraine (117 tỷ USD), Ả Rập Xê Út (116 tỷ USD), Pháp (95 tỷ USD) và Nhật Bản (87 tỷ USD).
Nhà nghiên cứu Xiao Liang của SIPRI nhận định:
"Chi tiêu quân sự toàn cầu lại tăng vào năm 2025 khi các quốc gia phản ứng trước một năm đầy rẫy chiến tranh, bất ổn và biến động địa chính trị bằng các đợt tăng cường vũ trang quy mô lớn.”
“Với hàng loạt cuộc khủng hoảng hiện nay, cũng như mục tiêu chi tiêu quân sự dài hạn của nhiều quốc gia, sự tăng trưởng này có thể sẽ tiếp tục trong năm 2026 và xa hơn nữa," Nhà nghiên cứu Liang nhận định.
Vị thế của Úc và chiến lược quốc phòng mới
Trong bảng xếp hạng toàn cầu, Úc đứng ở vị trí thứ 17 với mức chi tiêu 49 tỷ USD, giảm hai bậc so với năm trước. Con số này chiếm khoảng 1,9% GDP của quốc gia và đóng góp 1,2% vào tổng chi tiêu toàn cầu. Mặc dù thứ hạng giảm, nhưng thực tế chi tiêu quốc phòng của Úc đã tăng 3% trong năm qua và tăng tới 18% trong thập kỷ tính đến năm 2025.
Đáng chú ý, có sự khác biệt trong cách tính toán giữa các tổ chức quốc tế và chính phủ. Trong khi SIPRI đưa ra con số 1,9% GDP, Chính phủ Liên bang Úc hồi đầu tháng này cho biết chi tiêu quốc phòng hiện tại của nước này là 2,8% GDP (theo cách tính của NATO) và dự kiến sẽ tăng lên 3% vào năm 2033. SIPRI lưu ý rằng các số liệu của NATO thường được tính toán dựa trên các tiêu chí khác biệt so với phương pháp của họ.
Sự gia tăng chi tiêu của Úc nằm trong xu thế chung của các đồng minh Mỹ tại khu vực Châu Á và Châu Đại Dương. Nhà nghiên cứu cấp cao Diego Lopes da Silva của SIPRI giải thích:
"Các đồng minh của Mỹ tại Châu Á và Châu Đại Dương như Úc, Nhật Bản và Philippines đang chi nhiều hơn cho quân đội, không chỉ do căng thẳng khu vực kéo dài mà còn do sự bất ổn ngày càng tăng về sự hỗ trợ từ phía Mỹ.”
“Tương tự như ở Châu Âu, các đồng minh của Mỹ tại khu vực này cũng đang chịu áp lực từ chính quyền Tổng thống Trump trong việc tăng cường ngân sách quân sự," ông Lopes da Silva nói.
Biến động tại Mỹ và sự trỗi dậy của Châu Á
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong báo cáo năm nay là sự sụt giảm chi tiêu của Mỹ – quốc gia luôn đứng đầu thế giới về ngân sách quốc phòng. Chi tiêu quân sự của Mỹ đã giảm 7,5%, trái ngược hoàn toàn với tốc độ tăng trưởng trung bình 11% hàng năm trong thập kỷ qua. Nguyên nhân được xác định là do Mỹ không phê duyệt các khoản viện trợ quân sự mới cho Ukraine sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại nhiệm sở tại Tòa Bạch Ốc.
Tuy nhiên, giới chuyên gia tin rằng sự sụt giảm này chỉ mang tính tạm thời. Giám đốc chương trình SIPRI, Nan Tian, dự báo:
"Sự sụt giảm chi tiêu quân sự của Mỹ vào năm 2025 có khả năng sẽ ngắn ngủi. Chi tiêu được Quốc hội Mỹ phê duyệt cho năm 2026 đã tăng lên hơn 1.000 tỷ USD, một sự gia tăng đáng kể so với năm 2025, và có thể lên tới 1,5 nghìn tỷ USD vào năm 2027 nếu đề xuất ngân sách mới nhất của Tổng thống Trump được chấp thuận," ông Tian phân tích.
Trong khi Mỹ có sự chững lại tạm thời, khu vực Châu Á và Châu Đại Dương lại ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ nhất kể từ năm 2009 với tổng chi tiêu đạt 949 tỷ USD. Trung Quốc tiếp tục duy trì đà hiện đại hóa quân đội với năm thứ 31 liên tiếp tăng ngân sách (7,4%). Đáp lại sự trỗi dậy này, Đài Loan và Nhật Bản cũng ghi nhận những bước nhảy vọt về chi tiêu, lần lượt là 14% và 9,7%.
Châu Âu và cuộc tái vũ trang khẩn cấp
Tại lục địa già, chi tiêu quân sự đã tăng hơn gấp đôi (102%) trong giai đoạn 2016–2025. Cuộc xung đột Nga-Ukraine và sự hoài nghi về các cam kết an ninh từ Mỹ đã buộc Châu Âu phải tự lực cánh sinh.
Nga, sau cuộc tấn công quy mô lớn vào Ukraine năm 2022, đã tăng chi tiêu quân sự thêm 5,9% vào năm ngoái, đạt 265 tỷ USD (chiếm 7,5% GDP). Ở phía ngược lại, chi tiêu của Ukraine tăng 20%, lên mức 117 tỷ USD. Đáng kinh ngạc hơn, con số này chiếm tới 40% GDP của Ukraine – tỷ lệ cao nhất thế giới. Dù viện trợ từ Mỹ bị đóng băng, Ukraine vẫn nhận được 73 tỷ USD hỗ trợ từ các đồng minh khác, chủ yếu là các thành viên NATO tại Châu Âu.
Nhà nghiên cứu Lorenzo Scarazzato của SIPRI nhận định:
"Chi tiêu của cả Nga và Ukraine có khả năng sẽ tiếp tục tăng vào năm 2026 nếu chiến tranh tiếp diễn, với doanh thu từ bán dầu của Nga tăng lên và một khoản vay lớn từ Liên minh Châu Âu mà Ukraine đang kỳ vọng," ông Scarazzato bổ sung.
Đặc biệt, Đức đã lần đầu tiên vượt ngưỡng chi tiêu 2% GDP kể từ năm 1990, đạt 159 tỷ USD với mức tăng trưởng hàng năm 24%. Tây Ban Nha cũng ghi nhận mức tăng kỷ lục 50%. Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh ông Trump liên tục chỉ trích NATO là "con hổ giấy" và đe dọa rút khỏi liên minh.
Kết thúc năm 2025, thế giới không chỉ đối mặt với mức chi tiêu quân sự kỷ lục mà còn đứng trước một ngưỡng cửa mới của sự bất ổn. Cuộc đua vũ trang không còn là viễn cảnh, mà đã trở thành thực tại hiện hữu trong ngân sách của mọi quốc gia, từ các cường quốc như Hoa Kỳ hay Điện Kremlin cho đến những quốc gia tầm trung như Úc.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
