Trong nhiều năm qua, trò chơi điện tử, đặc biệt là các tựa game có yếu tố bạo lực và đồ họa chân thực thường xuyên bị chỉ trích là nguyên nhân thúc đẩy hành vi hung hăng ở người chơi. Tuy nhiên, khi các nghiên cứu khoa học ngày càng phủ nhận mối liên hệ trực tiếp này, một mối lo ngại mới lại nổi lên: chính các nền tảng game trực tuyến, chứ không phải nội dung trò chơi, đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho quá trình cực đoan hóa giới trẻ.
Tại Úc, trong bối cảnh mức độ đe dọa khủng bố được đánh giá là “có khả năng xảy ra”, chính phủ đã công bố thành lập Trung tâm Chống khủng bố Trực tuyến mới, nhằm đối phó với sự gia tăng của các mạng lưới cực đoan đang hoạt động trong không gian số, đặc biệt là trong các cộng đồng game.
Hệ sinh thái game: không chỉ là trò chơi
Theo Phó giáo sư Helen Young từ Đại học Deakin, việc đổ lỗi cho bản thân trò chơi điện tử là một cách tiếp cận sai lệch. Bà cho rằng vấn đề nằm ở cấu trúc rộng lớn hơn, một “hệ sinh thái” bao gồm nền tảng công nghệ, cộng đồng người chơi và các công cụ giao tiếp.
“Game có thể được xem như một hệ sinh thái gồm các nền tảng kỹ thuật số, bản thân trò chơi, và cộng đồng người chơi với nhiều nhóm khác nhau,” bà nói. “Hệ sinh thái này đã bị các phần tử cực đoan bạo lực khai thác rất hiệu quả.”
Bà nhấn mạnh rằng các công cụ giao tiếp như phòng chat trong game hay các nền tảng đi kèm như Discord hoặc Twitch thường rất khó kiểm soát.
Đây là một thách thức mang tính công nghệ. Những công nghệ này vốn được thiết kế để khó kiểm soát, và các phần tử cực đoan đã lợi dụng điều đó.Phó giáo sư Helen Young
Không gian mở, tiếp cận không giới hạn
Kể từ đầu những năm 2010, các nền tảng như Roblox, Fortnite và Minecraft đã bùng nổ, thu hút hàng chục triệu người dùng mỗi ngày. Điểm hấp dẫn của chúng nằm ở tính “thế giới mở” nơi người chơi có thể tự do sáng tạo, xây dựng và tương tác.
Người chơi không chỉ tham gia vào trò chơi mà còn tạo ra nội dung riêng, thiết kế môi trường, nhân vật và thậm chí cả các “vũ trụ” riêng biệt. Quan trọng hơn, họ có thể giao tiếp với người khác, bao gồm cả những người hoàn toàn xa lạ, thông qua các phòng chat hoặc tính năng trò chuyện trực tiếp.
Chính trong những không gian này, các hoạt động tuyển mộ cực đoan diễn ra âm thầm.
“Các nền tảng như Roblox mang lại cho giới trẻ khả năng tiếp cận thế giới ở quy mô chưa từng có,” bà Young cho biết.
“Đây là những không gian mà việc tương tác với người lạ là điều bình thường. Điều đó tạo điều kiện để các phần tử cực đoan tiếp cận họ trên quy mô lớn hơn nhiều so với trước đây.”
Tốc độ tuyển mộ vượt ngoài kiểm soát
Theo Liên Hợp Quốc, tốc độ các tổ chức khủng bố tuyển mộ người trực tuyến hiện đang vượt xa khả năng phản ứng của các chính phủ.
Tại châu Âu và Bắc Mỹ, trẻ em hiện chiếm tới 42% các cuộc điều tra liên quan đến khủng bố, con số đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2021.
Tại Úc, kể từ khi luật chống khủng bố mới có hiệu lực vào năm 2024, đã có 31 người bị buộc tội theo các quy định mới, trong đó gần hai phần ba là người chưa thành niên.
Tổng giám đốc ASIO, Mike Burgess, cảnh báo rằng các cơ quan an ninh đang phải đối mặt với một dạng đe dọa hoàn toàn mới.
“Tôi đặc biệt lo ngại về số lượng người trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ, đang bị cực đoan hóa trên mạng và nhanh chóng chuyển sang hành vi bạo lực mà gần như không có dấu hiệu cảnh báo,” ông nói.
“Những người tự cực đoan hóa trên mạng thường hầu như không có biểu hiện ngoài đời thực.”
Chính phủ phản ứng: đầu tư và can thiệp sớm
Trước thực trạng này, chính phủ Úc đã cam kết đầu tư 74 triệu đô la để thành lập Trung tâm Chống khủng bố Trực tuyến. Trung tâm sẽ do ASIO và Cảnh sát Liên bang Úc (AFP) đồng lãnh đạo, với nhiệm vụ tiến hành các hoạt động tình báo bí mật trong không gian mạng nhằm phát hiện và phá vỡ các mạng lưới tuyển mộ.
Ông Burgess nhấn mạnh tầm quan trọng của việc “hiện diện” trong các nền tảng này.
“Nếu chúng tôi không cắm rễ trong những không gian đó, chúng tôi sẽ không thể can thiệp.”
Ông cho biết thêm: “Thách thức từ cực đoan hóa trực tuyến và mã hóa là rất lớn và đang gia tăng.
Khoản đầu tư này sẽ giúp chúng tôi nâng cao khả năng xác định và theo dõi các phần tử cực đoan bạo lực, từ nhiều hệ tư tưởng khác nhau.”
Cực đoan hóa đang thay đổi
Một trong những đặc điểm đáng lo ngại của xu hướng hiện nay là sự thay đổi trong cách thức cực đoan hóa. Không còn bị giới hạn trong các hệ tư tưởng rõ ràng hay các tổ chức cụ thể, quá trình này ngày càng trở nên “lai tạp” và khó nhận diện.
Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke cho biết các cơ quan tình báo đã xác định bốn đặc điểm mới: cực đoan hóa diễn ra trực tuyến nhiều hơn, tốc độ nhanh hơn, hệ tư tưởng pha trộn, và độ tuổi ngày càng trẻ.
“Những yếu tố này cho thấy quá trình cực đoan hóa, vốn trước đây gắn với các cuộc gặp trực tiếp, giờ đây cũng đang diễn ra trong các phòng chat,” ông nói.
Công nghệ đối đầu công nghệ
Tư lệnh AFP Krissy Barrett cho biết sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang khiến các hoạt động tuyển mộ trở nên tinh vi và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, lực lượng thực thi pháp luật cũng đang tận dụng chính công nghệ này để đối phó.
Chúng ta cần kết hợp tình báo con người và trí tuệ nhân tạo để phát hiện và ngăn chặn các đối tượng tuyển mộ. Đồng thời, chúng ta cũng cần bảo vệ và chuyển hướng những người trẻ có nguy cơ.Tư lệnh AFP Krissy Barrett
Bà cảnh báo rằng nhiều thanh thiếu niên đang trở nên “chai lì” với bạo lực do tiếp xúc thường xuyên với nội dung cực đoan trên mạng.
Dù các biện pháp an ninh được đánh giá là cần thiết, nhiều chuyên gia cho rằng chúng chưa đủ. Tiến sĩ Young nhấn mạnh rằng việc ngăn chặn cực đoan hóa cần bắt đầu từ cộng đồng và giáo dục, chứ không chỉ từ các cơ quan thực thi pháp luật.
Bà dẫn chứng chương trình “Game Changers” một sáng kiến do chính cộng đồng game thủ và giới trẻ dẫn dắt, nhằm tạo ra môi trường tích cực và an toàn hơn trong không gian game.
“Những hành động thực sự cần thiết để ngăn chặn cực đoan hóa ngay từ đầu không nằm trong lĩnh vực an ninh,” bà nói. “Cần có các sáng kiến từ cộng đồng, giúp thanh niên phát triển bản sắc, xác định giá trị cá nhân và đưa ra những lựa chọn tích cực.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
