Hai thập niên sau cuộc xâm lược Iraq do Hoa Kỳ lãnh đạo, các sư đoàn vẫn bén rễ hoạt động tại đây cùng các lực lượng bên ngoài, bao gồm cả Iran, đang sử dụng ảnh hưởng thông qua các dân quân địa phương. Những người ủng hộ nhân quyền nói rằng Iraq là một trong những nơi bạo lực và tham nhũng nhất trên Trái đất, họ cho rằng điều này bắt nguồn từ các hành động của Hoa Kỳ và liên minh của Mỹ, trong đó có Úc.
Cuộc xâm lược Iraq bắt đầu. Đầu tiên là bom, sau đó là gót giày trên mặt đất.
Sáu tuần là thời gian tất cả để lật đổ chế độ Saddam Hussein.
Cơ sở lý luận của cuộc xâm lược là giải trừ vũ khí hủy diệt hàng loạt của Iraq, chấm dứt sự ủng hộ của Saddam Hussein đối với chủ nghĩa khủng bố và giải phóng người dân Iraq.
Nhiều dẫn chứng cho thấy không có cơ sở thực tế cho hai mục tiêu đầu tiên.
Vậy mục tiêu thứ ba, mang lại tự do cho Iraq dưới hình thức hòa bình, thịnh vượng và dân chủ là gì?
Theo Giáo sư Benjamin Isakhan, Nhà nghiên cứu Chính trị Quốc tế tại Đại học Deakin, kết quả mong muốn đã không đạt được.
"Đó là một sự thất bại hoàn toàn đối với tất cả các mục tiêu và lời hứa của nó đối với người dân Iraq và cộng đồng quốc tế."
Razaw Salayi từ Tổ chức Ân xá Quốc tế cũng có quan điểm tương tự.
"Không, cuộc sống hiện tại của người Iraq không tốt hơn. Nhưng nó cũng không tốt hơn dưới chế độ Baath. Họ nên có lựa chọn thứ ba. Thực sự, đây là sự xúc phạm, khi hỏi một người Iraq liệu có tốt hơn trước cuộc xâm lược hay không hay không."
Ông Aidan Parkes, một nhà nghiên cứu từ Đại học Quốc gia Úc đồng thuận với lời chỉ trích này.
Cuộc xâm lược rộng hơn chỉ có thể được mô tả là sự ngạo mạn của chủ nghĩa đế quốc ở cấp độ cao nhất. Tất cả các mục tiêu mà họ đặt ra để đạt được đều thất bại nặng nề. Tôi nghĩ đó là một trong những sự kiện đáng xấu hổ, đáng xấu hổ nhất trong lịch sử quan hệ quốc tế.Nhà nghiên cứu Aidan Parkes
Khi nói đến việc theo đuổi hòa bình, có sự đồng thuận rộng rãi rằng chiến lược được sử dụng đã thiếu sót.
Ông Parkes chia sẻ với SBS.
"Hoa Kỳ nghĩ rằng họ sẽ loại bỏ quân đội nhưng tất cả các tổ chức khác sẽ đứng vững - từ các bộ đến lực lượng cảnh sát, thay vào đó toàn bộ hệ thống sụp đổ."
Sự sụp đổ đó càng trầm trọng hơn sau khi lực lượng Liên minh cuối cùng rút lui vào năm 2011.
Cái gọi là nhóm Nhà nước Hồi giáo đã lấp đầy khoảng trống.
Xu hướng khủng bố của chúng lan rộng khắp các vùng rộng lớn của Iraq và Syria, gây ra mối đe dọa lớn đối với an ninh khu vực và trật tự toàn cầu.
Nhà hoạt động Razaw Salayi giải thích di sản của cuộc chiến này trong khu vực.
Chúng ta không được quên, chính cách thức mù quáng và trắng trợn trong cuộc xâm lược này và sự chiếm đóng sau đó đã tạo ra cửa ngõ cho khoảng trống an ninh, sự thiếu vắng tuyệt đối của luật pháp.nhà hoạt động Razaw Salayi
Năm năm kể từ khi đánh bại IS, các phần tử khủng bố vẫn hoạt động.
Và theo ông Isakhan, chúng không phải là mối đe dọa duy nhất.
"Phần lớn ở phía nam Iraq, ta thấy có rất nhiều lực lượng dân quân shi'itie, nhiều người trong số này được Iran hậu thuẫn, và nhiều người trong số họ cực kỳ hiếu chiến và bạo lực."
Về sự thịnh vượng, Iraq tự hào có nguồn dầu mỏ dồi dào.
Nhưng như ông Parkes giải thích, tham nhũng tràn lan có nghĩa là y tế và giáo dục thường xuyên bị thiếu kinh phí.
"Có một ước tính rằng vào năm 2018, 25% nguồn thu của đất nước đã bị thất thoát do tham nhũng, ước tính của nước này năm 2003 là khoảng 1,2 triệu đô la. Sau đó, khi thỏa thuận ưu tú này được thể chế hóa, ngân sách đã tăng từ 3 tỷ đô la đến 38 tỷ đô la."
Các chuyên gia nói rằng tham nhũng là một triệu chứng của nền dân chủ nửa vời của Iraq.
Đã có những tiến bộ không thể phủ nhận. Hàng triệu người bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử định kỳ.
Và các cuộc biểu tình, vốn bị cấm dưới chế độ của Saddam Hussein, hiện đang diễn ra thường xuyên. Năm ngoái, những người biểu tình thậm chí còn xông vào quốc hội.
Nhưng các chuyên gia nói rằng các cuộc đàn áp đối với xã hội dân sự vẫn còn phổ biến và xảy ra theo những cách ít rõ ràng hơn.
Đã 20 năm sau đêm kinh hoàng và sốc đầu tiên đó.
Baghdad vẫn còn mang cả những vết sẹo chiến tranh hữu hình và vô hình.
Có một đài phun nước đánh dấu nơi bức tượng của Saddam Hussein bị hạ xuống, nhưng tự do thực sự vẫn lẩn tránh người dân Iraq.
