Chỉ vài ngày sau khi nói rằng Mỹ có thể rút khỏi điểm nghẽn chiến lược về dầu mỏ này trong một bài phát biểu trên truyền hình, khẳng định rằng nước Mỹ có “đủ khí đốt” và không cần nguồn cung từ Trung Đông, ông Trump đã đăng lên Truth Social với một giọng điệu hoàn toàn khác.
Trong một lời lẽ gay gắt nhắm vào Iran, hôm Chủ nhật, ông Trump đã yêu cầu mở lại eo biển Hormuz, cảnh báo về hành động quân sự sắp xảy ra nhắm vào các cơ sở hạ tầng trọng yếu nếu hoạt động vận chuyển không được nối lại.
“Mở cửa eo biển chết tiệt đó ra đi, lũ khốn điên khùng, nếu không các ngươi sẽ sống trong địa ngục — CỨ CHỜ XEM!” Trump nói trong một bài đăng trên Truth Social, kết thúc bằng câu: “Cảm ơn Allah.”
Sau đó, vào thứ Tư, ông Trump đã nhượng bộ, tuyên bố trên mạng xã hội rằng ông đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran.
Thông báo này được đưa ra chưa đầy hai giờ trước thời hạn mà ông đặt ra cho Tehran: hoặc mở lại eo biển Hormuz, hoặc đối mặt với các cuộc tấn công quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng dân sự.
Ông Trump nói rằng thỏa thuận này phụ thuộc vào việc Iran đồng ý tạm dừng phong tỏa nguồn cung dầu và khí đốt qua eo biển.
Những thay đổi đột ngột này diễn ra trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu ngày càng trầm trọng, bắt nguồn từ việc Iran nắm quyền kiểm soát eo biển Hormuz, sử dụng tên lửa, máy bay không người lái và thủy lôi để tấn công hơn 20 tàu thương mại, gây ra sự sụt giảm gần 95% lưu lượng giao thông hàng ngày.
Thị trường vẫn đang chịu tác động nặng nề từ việc hoạt động vận chuyển gần như bị tê liệt hoàn toàn.
Mặc dù có thể có nhiều lý do đằng sau những phát ngôn của ông Trump, nhưng có những áp lực tài chính rõ ràng cho thấy ông rất khó có thể từ bỏ hoàn toàn eo biển Hormuz.
Các chuyên gia cho rằng sự thay đổi đột ngột trong giọng điệu cho thấy thiếu một chiến lược rõ ràng đằng sau quyết định phát động cuộc chiến của ông Trump, được kích hoạt bởi các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào ngày 28 tháng 2.
Bà Dara Conduit, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Melbourne, nói với SBS News rằng tổng thống Mỹ đã không đưa ra được một câu chuyện mạch lạc về cả lý do tham gia xung đột lẫn mục tiêu cuối cùng của nó, và việc thiếu một kế hoạch rút lui rõ ràng có thể là nguyên nhân dẫn đến phản ứng bộc phát mới nhất của ông.
Bà nói: “Tôi nghĩ ông Trump thay đổi liên tục về cuộc chiến với Iran vì ngay từ đầu ông ấy chưa bao giờ có một chiến lược rõ ràng về lý do tại sao lại tiến vào Iran.”
"Tôi nghĩ chúng ta đang chứng kiến hành vi thất thường này bởi vì thực tế đã quá rõ ràng… Đây không phải là điều ông ấy có thể dễ dàng thoát khỏi."
"Cuộc chiến tranh với Iran đã trở nên gây chia rẽ sâu sắc ở Mỹ và quá mất lòng dân đến nỗi hoàn toàn có khả năng ông ấy đang ở trong vị thế dễ bị ảnh hưởng nhất về mặt chính trị từ trước đến nay."
Eo biển Hormuz quan trọng đến mức nào đối với Mỹ?
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới, và sự gián đoạn của nó đang gây ra những ảnh hưởng sâu rộng vượt ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư.
Trước chiến tranh, khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua eo biển mỗi ngày, tương đương khoảng 20 triệu thùng dầu và hàng trăm tỷ đô la thương mại năng lượng hàng năm.
Kênh đào hẹp này, giáp với Iran ở phía bắc và Oman cùng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất ở phía nam, đóng vai trò là tuyến đường xuất khẩu quan trọng đối với các nhà sản xuất dầu lớn bao gồm Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE.
Việc Iran siết chặt eo biển Hormuz một cách có chủ đích cũng đang gây ra những gián đoạn lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu ngoài lĩnh vực dầu mỏ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung urê và amoniac dùng trong nông nghiệp, cũng như khí heli dùng cho máy chụp cộng hưởng từ (MRI) và sản xuất chip bán dẫn.
Mặc dù có một số tuyến đường ống thay thế như đường ống Đông–Tây của Ả Rập Saudi hoặc tuyến Fujairah của UAE nhưng chúng không đủ khả năng thay thế hoàn toàn lượng hàng hóa vốn đi qua eo biển Hormuz.
Nhưng đối với Mỹ, tình hình phức tạp hơn nhiều.
Ông Saul Kavonic, trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại nền tảng MST Marquee, nói với SBS News rằng mặc dù Mỹ không phụ thuộc trực tiếp vào nguồn dầu đi qua eo biển Hormuz, nhưng việc gián đoạn vẫn gây ra vấn đề về giá cả, ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ.
Ông cho biết Mỹ có thể tự đáp ứng nhu cầu năng lượng của mình, nhưng vẫn sẽ bị tác động bởi các cú sốc giá toàn cầu, dù ở mức độ nhẹ hơn so với nhiều nước khác.
Ông Kavonic nói: “Đặc biệt, châu Phi, châu Âu và châu Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề từ việc eo biển bị gián đoạn… Trong khi Mỹ sẽ phải trả giá dầu cao hơn, họ vẫn sẽ ở trong tình trạng tốt hơn nhiều so với phần còn lại của thế giới.”
“"Giá cao có thể gây ra suy thoái kinh tế, nhưng Mỹ vẫn có thể vượt qua và chắc chắn chịu đựng cú sốc toàn cầu này tốt hơn phần lớn các quốc gia khác.”
Giá xăng trung bình ở Mỹ đã vượt 4 đô la Mỹ (khoảng 5,78 đô la Úc) một gallon lần đầu tiên trong gần bốn năm, trong khi giá dầu diesel cũng tăng mạnh trong tháng Ba.
Áp lực giữa kỳ
Việc Tổng thống Trump đột ngột trở nên gay gắt hơn trong phát ngôn cũng diễn ra vào một thời điểm nhạy cảm về chính trị, khi mức độ ủng hộ ông giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai.
Khi cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ đang đến gần vào tháng 11, ông Trump đang đối mặt với sự lo ngại ngày càng tăng về cả cuộc chiến tại Iran lẫn chi phí sinh hoạt leo thang.
Ông Bruce Wolpe, thành viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ của Đại học Sydney, nói với SBS News rằng chính sách của ông Trump có thể đơn giản là hoạt động kém hiệu quả, hoặc sự mơ hồ của ông có thể là một chiến thuật cố ý nhằm khiến Iran khó đoán.
"Mỹ đang dư thừa dầu mỏ, nhưng giá cả vẫn là một vấn đề và điều đó đang gây tổn hại chính trị cho ông ấy, và ông ấy phải thoát khỏi tình trạng này," ông nói.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng sự thay đổi giọng điệu của ông Trump có thể phản ánh nỗ lực thể hiện sức mạnh và giành lại quyền kiểm soát một tình huống đang đe dọa làm suy yếu một trong những lời hứa chính trị cốt lõi của ông: giảm chi phí và tránh các cuộc xung đột nước ngoài kéo dài.
Đồng thời, việc ông từng khẳng định rằng Mỹ có thể rút khỏi eo biển Hormuz lại mâu thuẫn với thực tế hiện tại, khi sự bất ổn ở eo biển đang tạo ra đúng loại áp lực kinh tế mà cử tri thường trừng phạt trong các cuộc bầu cử.
Ông Wolpe cho biết, liệu những lời lẽ cứng rắn hơn có phải là dấu hiệu của một sự thay đổi chiến lược thực sự hay chỉ là một sự điều chỉnh mang động cơ chính trị.
"Ông Trump thay đổi những gì ông ấy nói gần như mỗi ngày," ông Wolpe nói.
"Cho đến nay, cuộc chiến chưa diễn ra theo hướng có lợi cho Mỹ về mặt kết quả chiến lược… Về mặt chiến thuật thì rất tốt, họ đã thực hiện mọi thứ, nhưng nó chưa mang lại kết quả như mong muốn về mặt chiến lược."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
