Theo một báo cáo mới của Học viện Lowy, “chỗ đứng thực sự” của Trung Quốc ở Thái Bình Dương đã bị thu hẹp, cho thấy Úc đã đóng góp phần lớn tài trợ cho các quốc gia Thái Bình Dương vào năm 2024. Trong khi đó, Trung Quốc đã thay đổi chiến lược từ các khoản vay lớn sang các hình thức viện trợ chiến lược nhỏ hơn trong những năm gần đây.
Theo một báo cáo mới, Úc tiếp tục vượt qua Trung Quốc để trở thành nhà viện trợ phát triển lớn nhất Thái Bình Dương, với đóng góp tới 1/3 các khoản vay và đầu tư cơ sở hạ tầng cho khu vực.
Nhìn vào các dự án phát triển trên khắp Thái Bình Dương từ năm 2008 đến năm 2024, báo cáo của Học Viện Lowy cho thấy, sau nhiều năm suy giảm, viện trợ cho khu vực này đã tăng 10% vào năm 2024.
Tổng viện trợ phát triển cho Thái Bình Dương đạt mức 4,1 tỷ USD (5,85 tỷ AUD) trong năm 2024, nhưng các tác giả của báo cáo ước tính con số này sẽ giảm xuống còn 3,8 tỷ USD (5,42 tỷ AUD) theo số liệu chưa được công bố trong năm 2025.
Báo cáo cho hay Trung Quốc hiện nay đang chuyển chiến lược từ các khoản vay lớn sang viện trợ chiến lược nhỏ hơn, trong bối cảnh có những cú sốc kinh tế lớn ở Thái Bình Dương, cuộc tranh giành ảnh hưởng trong khu vực đang trở nên căng thẳng.
Úc là nhà tài trợ lớn nhất cho Thái Bình Dương vào năm 2024, đã viện trợ 2,14 tỷ đô la, chiếm 37% của gần 6 tỷ đô la tổng tài trợ khu vực trong năm 2024.
Các nhà tài trợ lớn còn lại bao gồm New Zealand, Trung Quốc và các ngân hàng phát triển khu vực.
Úc cũng đã ký các hợp đồng cho vay trị giá 3,4 tỷ , chấm dứt sự thống trị của Trung Quốc với tư cách là người cho vay hàng đầu khu vực.
Riley Duke, tác giả chính của báo cáo, nói với SBS News:
“Đó là thành phẩm của nhiều năm Úc đẩy mạnh những không gian và lĩnh vực này, điều đó cũng có nghĩa là những gì từng là chỗ đứng thực sự của Trung Quốc trong khu vực đã bị thu hẹp. Úc liên tục cung cấp nhiều nguồn tài chính nhất cho khu vực, và bức tranh đó vẫn chưa thực sự thay đổi.”
Báo cáo được công bố hôm thứ Ba cho biết nhu cầu vay vốn Trung Quốc đã giảm kể từ năm 2019 do lo ngại về việc trả nợ, cạnh tranh nhiều hơn giữa những người cho vay và khả năng cung cấp vốn của các ngân hàng Trung Quốc.
Úc cũng là nhà tài trợ chính cho các dự án chống biến đổi khí hậu ở Thái Bình Dương, bao gồm cơ sở lưu trữ pin và năng lượng mặt trời cho Palau để giúp tạo ra 20% điện năng, và Gói tài trợ giúp ổn định năng lượng tái tạo cho Tonga.
Thành quả của những nỗ lực đó đã được đền đáp cho Úc, với một loạt thỏa thuận an ninh khu vực được công bố trong những tháng gần đây, bao gồm với Fiji, Vanuatu, Papua Tân Guinea và Tuvalu.
Ông Duke nói:
“Đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy Úc đang khẳng định mình là đối tác hàng đầu trong khu vực. Những thỏa thuận cần nhiều thời gian để đạt được bước tiến triển. Chúng có phần phức tạp nhưng chúng cũng phản ánh rằng Úc đang khẳng định mình là một đối tác quan trọng không thể tách rời đối với các nước Thái Bình Dương.”
Tại sao Thái Bình Dương dựa vào viện trợ?
Các quốc đảo Thái Bình Dương đang phát triển đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi nhiều cú sốc, bao gồm đại dịch COVID-19 và gần đây hơn là tình trạng thiếu nguồn cung nhiên liệu do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran.
Duke cho biết những thách thức này khiến khu vực có nguy cơ hứng chịu "một thập kỷ mất mát" về phát triển, trong đó các nền kinh tế Thái Bình Dương bị cuốn vào "chu kỳ sốc và phục hồi liên tục".
Chi phí thực phẩm và nhập khẩu dầu ở Thái Bình Dương cao hơn nhiều so với các nước khác do phí vận chuyển, giá phân bón và sự phụ thuộc vào máy phát điện diesel để cung cấp năng lượng.
Cuộc chiến với Iran được ước tính sẽ ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế Thái Bình Dương, làm giảm 1% mức dự báo tăng trưởng trước chiến tranh, xuống còn mức 3,4% trong năm 2027.
Úc đã can thiệp để giúp Fiji, Quần đảo Solomon và Samoa giảm bớt các cú sốc về giá nhiên liệu và hỗ trợ nguồn cung.
Trung Quốc đang giúp xây dựng những gì ở Thái Bình Dương?
Trung Quốc từng là người cho vay thống trị khu vực nhưng đã thay đổi chiến lược trong những năm gần đây nhằm tập trung vào các dự án “nhỏ và đẹp” hơn - như Chủ tịch Tập Cận Bình đã mô tả - nhằm giành ảnh hưởng trong khu vực.
Ông Duke nói:
“Các khoản vay của Trung Quốc trong khu vực đã sụp đổ, có nghĩa là họ phải điều chỉnh hoặc thay đổi cách thức tham gia, thông qua các kênh viện trợ và phát triển, cũng như phải có biện pháp hiện thực hóa các dự án nhỏ hơn ở cấp cơ sở. Trung Quốc đang cung cấp nhiều chương trình đào tạo hơn. Họ đã quyên góp nhiều thiết bị, nhiều học bổng hơn, và bạn biết đấy, họ đang cố gắng tìm ra những cách thức mới để xây dựng mối quan hệ với các nước Thái Bình Dương”.
Những khoản quyên góp nhỏ hơn đó bao gồm thiết bị cho các trường học, lực lượng cảnh sát và bệnh viện trên khắp Thái Bình Dương, cũng như đào tạo để xây dựng các ngành y tế, truyền thông và cảnh sát trong khu vực.
Khoản tài trợ lớn nhất là dự án trị giá 135 triệu USD (192,63 triệu đô la) cho những con đường và cầu mới ở Fiji, tiếp theo là Sân vận động thể thao quốc gia Nauru (73 triệu USD), Trợ cấp khắc phục hậu quả động đất Vanuatu (57 triệu USD) và Khu liên hợp thể thao trung học ở Tonga (26 triệu USD).
Ông Duke cho biết viện trợ của Trung Quốc ở Thái Bình Dương "có tính phản ứng cao" trước những diễn biến ngoại giao và đóng vai trò như một "đòn bẩy chiến lược".
“Khi một quốc gia chuyển sự công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh, hoặc mặt khác mở các cuộc đàm phán chiến lược với Úc, thì dòng viện trợ của Trung Quốc sẽ có phản hồi thích ứng”
Một ví dụ là việc Nauru chuyển đổi công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh vào năm 2024 - sau đó là một loạt viện trợ của Trung Quốc, bao gồm cả dự án sân vận động.
Báo cáo cũng cho thấy các công ty nhà nước Trung Quốc thống trị các hợp đồng cho các dự án cơ sở hạ tầng, bao gồm cả các dự án đa phương.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
