Ông Christopher Nguyen, chủ nhà hàng, cho biết ông "cảm thấy tiếc" cho Victoria street, một nơi từng nhộn nhịp với các nhà hàng Việt Nam, đôi khi được biết đến như "Tiểu Sài Gòn" hay "Tiểu Việt Nam" của Melbourne.
"Bây giờ thì tệ lắm rồi," chủ một trong những nhà hàng lâu đời nhất trên đường Victoria nói.
Các chủ doanh nghiệp thừa nhận cảm giác không an toàn, đặc biệt là gần góc phố Victoria và Lennox, nơi mọi người thường tụ tập trước hoặc sau khi đến phòng tiêm chích có giám sát duy nhất ở Victoria.
Phòng Tiêm chích Có Giám sát Y tế (MSIR), đặt tại cơ sở của Trung tâm Y tế Cộng đồng North Richmond trên phố Lennox, bắt đầu như một thử nghiệm vào năm 2018 và đã xử lý an toàn hơn 11,000 trường hợp quá liều kể từ đó.
Tuy nhiên, việc sử dụng ma túy vẫn là một vấn đề lớn trong khu vực, với khu vực Hội đồng Thành phố Yarra ghi nhận số ca tử vong do quá liều heroin cao nhất ở Victoria trong thập niên tính đến năm 2024, với 173 trường hợp tử vong trong giai đoạn đó, theo số liệu của Tòa án Điều tra Tử vong Victoria.
Tuy nhiên, đó không phải là vấn đề duy nhất mà con phố này phải đối mặt, với sự thay đổi về nhân khẩu học, kinh tế và thị hiếu tiêu dùng đều đóng vai trò nhất định, các tiểu thương cho biết.
Một số doanh nghiệp cũng chậm chạp trong việc thích ứng với sự thay đổi, chẳng hạn như sử dụng mạng xã hội.
Những yếu tố này đã dẫn đến một con phố khác xa so với thời kỳ hoàng kim của nó, khi nơi đây nhộn nhịp đầy màu sắc với dòng người từ khắp Melbourne đổ về mua nông sản tươi và hàng tạp hóa châu Á, cũng như lựa chọn các món ăn giá rẻ.
Hội đồng Thành phố Yarra hiện đang nỗ lực hồi sinh đường Victoria, hứa hẹn sẽ làm cho con phố trở nên "xanh hơn, hấp dẫn hơn và an toàn hơn cho mọi người", theo trang web của họ.
Tuy nhiên, kế hoạch này không bao gồm phòng tiêm chích có giám sát, vì phòng đó do chính quyền tiểu bang quản lý.
Trong năm tài chính này, hội đồng đã phân bổ 900,000 đô la cho dự án tái thiết nhiều năm, bao gồm những gì họ gọi là "những thành công nhanh chóng và có tác động lớn" như xóa bỏ graffiti và cải tạo các luống hoa.
Hội đồng cũng đã nhận được 250,000 đô la từ chính quyền tiểu bang để làm cho khu vực này trở nên sôi động hơn.
Một con đường cần một diện mạo mới
Andrew Phu, người lớn lên tại Victoria street và là thành viên của Hiệp hội Doanh nghiệp Victoria street, cho biết con đường này đã "mất đi nét đặc trưng vốn có".
Andrew Phu đã trải qua phần lớn thời thơ ấu của anh tại các nhà hàng của gia đình dọc theo đường Victoria. Source: ABC News/Tara Whitchurch
Gia đình ông sở hữu một số nhà hàng dọc các con đường từ những năm 1980 đến khoảng năm 2007, trong đó có một nhà hàng hoạt động dưới chân tháp đồng hồ của con phố.
Ông Phu tin rằng Victoria street bắt đầu mất đi bản sắc và xuống cấp từ những năm 2010.
"Đó chỉ là do quá trình đô thị hóa của khu vực xung quanh, giá nhà tăng cao, người tị nạn chuyển từ nhà ở xã hội sang nhà ở bình thường," ông nói.
Ông tin rằng một trong những chìa khóa để hồi sinh con đường là tạo ra một bản sắc mới không chỉ tập trung vào các nhà hàng Việt Nam, mà là sự kết hợp của nhiều nền ẩm thực và loại hình kinh doanh khác nhau.
“Chúng ta phải tìm một bản sắc mới cho khu vực này, bởi vì rất nhiều người Việt Nam đã chuyển đến phía tây và phía bắc,” ông nói.
“Họ đang sống ở những khu vực đó như Thomastown, Lalor, St Albans, Deer Park.
“Nếu bạn đi xuống phố St Albans đến phố Alfrieda, nó giống như Richmond vào những năm 90 vậy.”
Ông nói rằng trong khi một số người đã từ bỏ việc cải thiện đường Victoria, ông tin rằng có thể đạt được tiến bộ trong dài hạn.
“Nếu chúng ta không bắt đầu, tình hình có thể sẽ tồi tệ hơn,” ông nói.
“Tỷ lệ nhà bỏ trống trên đường Victoria là 22%, nhưng nếu nó lên đến 30%, đó là lúc chúng ta gặp rất nhiều rắc rối.”
Đã xa rời "thời hoàng kim"
Ông Ha Nguyen, chủ tịch hiệp hội doanh nghiệp, cho biết vào "thời kỳ hoàng kim" - từ cuối những năm 90 đến đầu những năm 2000 - con phố này có hơn 30 nhà hàng Việt Nam.
"Điều đó sẽ không xảy ra lại trong thời gian ngắn nữa đâu," ông Nguyen, người điều hành một trường dạy nấu ăn trên phố, nói.
"Họ cần phải điều chỉnh lại một chút về loại hình ngành nghề sẽ xuất hiện."
Ông Nguyen cho rằng việc khuyến khích phát triển nhà ở nhiều hơn, miễn là có cơ sở hạ tầng phù hợp cũng sẽ giúp ích cho con đường này, và phù hợp với Kế hoạch Victoria của chính phủ tiểu bang, trong đó bao gồm mục tiêu xây dựng 44,000 căn nhà mới tại khu vực đô thị Yarra vào năm 2051.
Về cơ sở tiêm chích có giám sát gây tranh cãi, ông Nguyen tin rằng chính phủ tiểu bang cũng nên xem xét các lựa chọn khác, chẳng hạn như cung cấp thêm các dịch vụ cai nghiện.
Tuy nhiên, chính phủ tiểu bang đã bác bỏ lời kêu gọi di dời cơ sở này.
"Đây là một dịch vụ thiết yếu đã xử lý hơn 11,000 trường hợp quá liều và cứu sống ít nhất 63 người," một người phát ngôn cho biết.
Một kế hoạch để tránh việc con phố trở thành "Detroit"
Thị trưởng Hội đồng thành phố Yarra, ông Stephen Jolly, phát biểu tại một diễn đàn cộng đồng gần đây về dự án tái thiết, cho biết chỉ có ba hướng đi cho Victoria street.
"Phương án thứ nhất là nó ngày càng tồi tệ hơn," ông nói.
"Nó sẽ biến thành một nơi nào đó giống như trung tâm thành phố Detroit hoặc khu South Central của Los Angeles. Không ai muốn điều đó."
“Phương án thứ hai là xóa bỏ nhà ở xã hội và cải tạo Victoria street thành một "Camberwell thu nhỏ".
"Chúng tôi muốn phương án thứ ba, và nó thực sự rất khó khăn," ông nói trong cuộc họp.
"Điều đó có nghĩa là chúng tôi muốn có những doanh nghiệp thành công trên đường Victoria, kiếm được tiền và có rất nhiều khách hàng."
Ông Jolly nói thêm rằng khu vực này nên nỗ lực giữ chân những người thuê nhà ở xã hội và cộng đồng người Việt.
“Và chúng tôi cũng muốn làm cho khu vực này an toàn hơn cho những người không phải là cư dân nhà ở xã hội hoặc chủ doanh nghiệp, những người đang cân nhắc chuyển đến khu vực này, hoặc thành lập các doanh nghiệp khác ở đó, bằng cách đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo ra một cộng đồng an toàn hơn,” ông nói.
Những người khác tại cuộc họp đã trình bày các ý tưởng như khuyến khích:
Thêm nhiều căn hộ để thu hút các chuyên gia trẻ
Tập trung vào nghệ thuật và thu hút thêm nhiều nghệ sĩ
Thêm nhiều trường dạy nấu ăn
Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp
Các khu vực dành riêng cho người đi bộ trên đường phố.
Nhiều người nói về sự cần thiết phải biến con phố này thành một điểm đến hấp dẫn.
Mang lại sức sống mới cho những mặt tiền cửa hàng đã xuống cấp
Ở cuối phố Hoddle, nhà thiết kế nội thất John Morgan là một trong những chủ doanh nghiệp đang mang lại sức sống mới cho khu phố này.
Ông điều hành một cửa hàng nội thất, đồng thời cũng là một phòng trưng bày nghệ thuật và không gian tổ chức sự kiện.
Ông Morgan, người trước đây kinh doanh trong một con hẻm ở Collingwood, bị thu hút bởi Victoria street vì giá thuê phải chăng và vị trí thuận lợi.
"Khu vực này rất nhộn nhịp. Có trung tâm mua sắm ngay bên cạnh, ga tàu cũng ở ngay đó," ông nói.
"Tôi thực sự yêu thích khu vực này."
Ngoại trừ một số vấn đề về xây dựng khi bắt đầu hợp đồng thuê và việc xe của một khách hàng bị đột nhập trước cửa, nhìn chung mọi việc đều suôn sẻ.
Một trong những việc đầu tiên ông Morgan làm là tháo bỏ các cửa cuốn an ninh để mặt tiền cửa hàng trông đẹp hơn. Điều này đã mang lại hiệu quả, không có hình vẽ bậy nào trong ba năm qua.
Để tăng cường an ninh và quảng bá kinh doanh sau khi trời tối, ông để đèn sáng và đã lắp đặt một camera an ninh nhỏ.
Ông ấy rất muốn thấy nhiều doanh nghiệp trên đường chú trọng hơn đến mặt tiền của họ.
"Không nhất thiết phải là những thứ to lớn và tốn kém," ông Morgan nói.
"Nhưng khắp nơi đều có những tấm che nắng bị rách, bám đầy bụi, biển hiệu rách nát và những tấm áp phích dán cũ kỹ.
"Tôi nghĩ điều đó thực sự che khuất hoạt động kinh doanh, đồng thời trông như thể chẳng có gì ở đó hoặc đó là một nơi bạn muốn tránh."
Ông chỉ ra rằng các khu vực như Brunswick và Collingwood cũng có khá nhiều hình vẽ graffiti.
"Chỉ là các doanh nghiệp ở phía dưới thì nhộn nhịp, sạch sẽ, hoạt động bình thường, họ tự hào về khía cạnh kinh doanh của họ ở phía dưới, và bạn sẽ không để ý đến phần còn lại," ông nói.
Về vấn đề người sử dụng ma túy trong khu vực, ông Morgan hiểu rằng tình hình có thể gây khó chịu cho những người không quen thuộc, nhưng vì từng làm việc trong lĩnh vực hỗ trợ người khuyết tật tại các khu nhà ở tập thể, ông rất thông cảm.
Một nhà hàng nổi tiếng nằm ngay giữa trung tâm thành phố
Tại nhà hàng của Christopher Nguyen, cách trang trí mang phong cách cổ điển và món ăn thì ngon tuyệt.
Khách vẫn đổ xô đến đây để thưởng thức món mì hoành thánh, cùng với nhiều món ăn được yêu thích khác.
Ông Nguyen cho biết nhà hàng hầu như không thay đổi trong vài thập niên qua, với ba thế hệ của một số gia đình trở thành khách quen qua nhiều năm.
Tuy nhiên, khoảng 8 giờ sáng mỗi ngày, bên ngoài nhà hàng của ông cũng trở nên nhộn nhịp với những người tiêm chích ma túy.
Ông nói nhóm người này "thực ra không gây phiền phức cho ai cả, nhưng nhiều người không hiểu".
"Đối với tôi, họ là những người bệnh, nhưng nếu bạn đến từ nơi khác, bạn sẽ không nghĩ như vậy," ông nói.
"Bạn sợ hãi. Bạn không muốn con cái của bạn nhìn thấy điều đó."
Ngoài việc tìm địa điểm mới cho phòng tiêm chích, ông Nguyen tin rằng bất cứ điều gì có thể làm để làm đẹp đường phố đều là một bước đi đúng hướng.
Mỗi ngày đều có người được cứu sống
Giám đốc điều hành Trung tâm Y tế Cộng đồng North Richmond, Simone Heald, hiểu rằng nhiều người muốn Phòng Tiêm chích có Giám sát Y tế (MSIR) được đặt ở một nơi khác.
"Chúng ta đừng giả vờ rằng việc có một Phòng Tiêm chích có Giám sát Y tế (MSIR) trong khu vực mình sinh sống không gây khó chịu," bà nói.
"Đó là mối lo ngại đối với những người hàng xóm, và tôi không muốn xem nhẹ điều đó chút nào."
Tuy nhiên, bà Heald cho rằng vấn đề không phải là bản thân cơ sở điều trị, mà là nạn buôn bán ma túy đã tồn tại trong khu vực này từ rất lâu.
"Tôi nghĩ đó là điều thường bị lãng quên trong một số cuộc thảo luận," bà nói.
"Phòng Tiêm chích có Giám sát Y tế (MSIR) được đặt ở vị trí hiện tại là do nạn buôn bán ma túy và các trường hợp quá liều xảy ra xung quanh Richmond."
Bà Heald cho biết, thường thì các vấn đề trong khu vực, bao gồm cả trường hợp một người qua đời vì nguyên nhân tự nhiên khoảng một năm trước, lại bị quy kết sai cho Phòng Tiêm chích có Giám sát Y tế (MSIR).
Bà Heald nói rằng bà mong muốn cuộc thảo luận có thể tập trung không phải vào vị trí của cơ sở này nằm cạnh trường học, mà là vào cách cộng đồng có thể cùng nhau giải quyết vấn nạn buôn bán bất hợp pháp trong khu vực.
Trung tâm đã ghi nhận 600,000 lượt thăm khám kể từ năm 2018 và cứu sống vô số người mỗi ngày, bà Heald cho biết.
Trung tâm cũng đã thực hiện 2,500 xét nghiệm virus lây truyền qua đường máu và giúp gần 400 người bắt đầu điều trị viêm gan C.
Có lẽ điều quan trọng không kém là nơi đây còn mang đến sự chăm sóc xã hội và lòng tốt.
"Chúng tôi có những thành viên cộng đồng gần như bị xã hội xa lánh vì những lựa chọn của họ, và họ đến một nơi mà họ cảm thấy an toàn," bà Heald nói.
"Mọi người quan tâm đến họ, mọi người chấp nhận họ. Vì vậy, ở đây cũng có lòng tốt xã hội mà họ không nhận được trong những thời điểm khác trong ngày."
Bà Heald cho biết trung tâm y tế cộng đồng cũng đang xem xét các phương án để cung cấp một không gian an toàn cho người dân tụ tập, ngoài khu vực góc đường Victoria và Lennox, nơi có thể gây "lo lắng" cho người qua đường.
Người phát ngôn của chính phủ Victoria cho biết mọi người đều có quyền cảm thấy an toàn trong cộng đồng của họ.
"Đó là lý do tại sao chúng tôi đã đầu tư đáng kể để cải thiện an ninh và tiện nghi xung quanh khu vực Phòng Tiêm chích có Giám sát Y tế (MSIR), bao gồm lắp đặt thêm camera, phối hợp tốt hơn với cảnh sát và mở rộng các dịch vụ tiếp cận cộng đồng," họ nói.
Nhà hàng phở kiên trì trụ vững
Cách đó vài trăm mét, Hung Vo và gia đình anh điều hành một trong những quán ăn đông khách nhất trên phố, phục vụ món phở giá cả phải chăng.
Cha mẹ anh, những người đến Úc từ Việt Nam năm 1981, đã mở quán ăn đầu tiên trên Victoria street này khoảng 25 năm trước vì nhu cầu thiết yếu, anh Vo cho biết.
“Mẹ tôi đã làm việc tại một nhà hàng ở Footscray, còn cha tôi bị sa thải, ông ấy từng làm việc tại nhà máy Dunlop cũ,” anh nói.
Anh Vo cho biết các vấn đề trên đường Victoria gần đây đã trở nên tồi tệ hơn, nhưng gia đình anh đã chọn cách “vượt qua”.
Ông tin rằng việc cải thiện hệ thống chiếu sáng, lắp đặt camera giám sát và tăng cường sự hiện diện của cảnh sát là một trong những giải pháp.
Và mặc dù di sản văn hóa Việt Nam của con phố rất quan trọng, ông tin rằng Victoria street cần phải phát triển, bằng cách giới thiệu nhiều loại hình kinh doanh đa dạng hơn.
Ông chỉ ra con đường Bridge Road gần đó, nơi từng là thánh địa của thời trang giảm giá nhưng đã phải thay đổi theo thời gian.
Xét cho cùng, vào những năm 1950 và 1960, trước làn sóng nhập cư từ Việt Nam, Victoria street lại khác hẳn với nhiều người nhập cư từ Ý và Hy Lạp.
Một khu vườn nhỏ nuôi dưỡng niềm tự hào
Alan và Yvonne Perkins sống ngay gần Victoria street.
Yvonne và Alan Perkins tin rằng mỗi người đều phải đóng góp phần nhỏ của mình để giúp cộng đồng phát triển thịnh vượng. Source: ABC/Tara Whitchurch
"Tôi chưa bao giờ ở một nơi mà người ta đến và tự giới thiệu... bằng những lời như 'những người ở đây thật tệ'," bà nói.
“Nếu bạn nhìn nhận mọi người với quan điểm rằng ai cũng tệ, thì bạn sẽ không muốn giao tiếp với họ.
Và đó là một phần của vấn đề, kiểu cô lập xã hội đó không tốt cho bạn. Nó cũng không tốt cho cộng đồng nơi bạn sinh sống.”
Cho đến nay, cặp đôi này rất hài lòng với cuộc sống hiện tại và chấp nhận khu vực này như nó vốn có.
Vấn đề an ninh không phải là mối lo ngại lớn, mặc dù ông Perkins sẽ đón con gái trưởng thành của họ, người sống cùng họ, tại ga tàu nếu cô ấy về nhà vào buổi tối.
Để giúp nuôi dưỡng tinh thần tự hào cộng đồng và ngăn chặn việc đổ rác bừa bãi, cặp đôi đã tạo một khu vườn nhỏ phía trước nhà.
Một khu vườn nhỏ bên ngoài nhà họ đã tạo nên những mối liên kết cộng đồng. Source: ABC/Tara Whitchurch
Giờ đây, khu vườn đã trở thành nơi kết nối mọi người, và ngăn chặn phần lớn rác thải bị đổ bừa bãi ở đó, bà nói.
Cả hai tin rằng mỗi người cần đóng góp và có những cuộc trò chuyện để giúp Victoria street phát triển mạnh mẽ.
"Tôi thực sự cảm thấy chúng ta đang ở giai đoạn khó khăn, nhưng khi rơi vào tình trạng khó khăn, sẽ có một bước ngoặt," bà Perkins nói.
Đối với Hung Vo, bất kỳ giải pháp khả thi nào cũng phải hướng đến tương lai.
"Tiêu chí chính là chúng ta phải nhìn về phía trước, không thể nhìn lại phía sau," ông nói.
"Mục đích chính của việc hồi sinh là biến Victoria street thành những gì nó có thể trở thành, chứ không phải những gì nó đã từng.
"Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta phải đánh mất nguồn cội của mình."
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
